Poniższy artykuł opracowano w oparciu o stan prawny obowiązujący w momencie powstania tego artykułu.
Redakcja nie gwarantuje aktualności tekstu w okresie późniejszym, jak również nie ponosi odpowiedzialności za ew. stosowanie się do zawartych w nim zaleceń.

Uczestnictwo inspektora nadzoru w procesie budowlanym (II)

Obowiązki inspektora nadzoru

Obowiązki inspektora nadzoru są ukształtowane przede wszystkim treścią ustawy Prawo budowlane, a także w treści stosunku cywilnoprawnego łączącego go z inwestorem (umowa o pracę, umowa zlecenia).

Do podstawowych obowiązków ustawowych inspektora nadzoru należy:

- Reprezentowanie inwestora na budowie poprzez sprawowanie kontroli zgodności jej realizacji z projektem i pozwoleniem na budowę, przepisami i obowiązującymi Polskimi Normami oraz zasadami wiedzy technicznej. W aktualnym stanie prawnym pominięto tu (odchodząc od wymogów pozatechnicznych) kontrolę zgodności robót budowlanych z umową o roboty budowlane. Obowiązek taki może jednak zostać nałożony na inspektora nadzoru w drodze umowy .

- Sprawdzanie jakości wykonywanych robót wbudowanych wyrobów budowlanych, a w szczególności zapobieganie zastosowaniu wyrobów budowlanych wadliwych i niedopuszczonych do obrotu i stosowania w budownictwie.

- Sprawdzanie i odbiór robót budowlanych, ulegających zakryciu lub zanikających, uczestniczenie w próbach i odbiorach technicznych instalacji, urządzeń technicznych i przewodów kominowych oraz przygotowanie i udział w czynnościach odbioru gotowych obiektów budowlanych i przekazywanie ich do użytkowania.

- Potwierdzanie robót faktycznie wykonanych oraz potwierdzenie faktu usunięcia wad.

Wymienione obowiązki, określone w treści art. 25 Prawa budowlanego ciążą na inspektorze nadzoru, niezależnie czy zostały enumeratywnie wymienione w dokumencie, ustanawiającym go na tę funkcję (w umowie) oraz czy zostały wymienione w umowie o roboty budowlane.

Obowiązek kontrolowania rozliczeń budowy, jako jeden z podstawowych obowiązków inspektora nadzoru, nie istnieje w świetle aktualnego stanu prawnego, co jest niekiedy krytykowane w środowisku profesjonalnym. Ustawodawca uznał jednak, że kontrola rozliczeń budowy nie jest samodzielną funkcją techniczną w budownictwie, a zatem może być powierzona innej osobie ( oczywiście kompetentnej). Aktualna treść art. 25 pkt 4 Prawa budowlanego nie wyklucza jednak możliwości powierzenia tej czynności inspektorowi nadzoru w drodze stosownej umowy . Skoro bowiem tej czynności nie zaliczono do obowiązków ustawowych inspektora nadzoru trzeba przyjąć, że powierzenie mu takiego obowiązku jest dopuszczalne w ramach swobody kontraktowej przyznanej normą art. 3531 k.c.

Pozaustawowe obowiązki inspektora nadzoru mogą być nałożone na niego przez inwestora w treści zawartej z nim umowy zlecenia, bądź umowy o pracę.

Jeżeli inspektor nadzoru jest zaangażowany jeszcze przed zawarciem umowy z wykonawcą, to w ramach jego obowiązków umownych może być nałożony na niego m.in. także obowiązek uczestniczenia w formułowaniu treści wzoru umowy lub też ogólnych (ew. szczegółowych) warunków umowy, a co najmniej obowiązek konsultacji części tych dokumentów prawnych, które mają związek z technologią wykonawstwa, jak też z wynagrodzeniem za przedmiot umowy.

Współudział inspektora nadzoru w przygotowaniu procesu budowlanego, w tym na etapie przygotowania projektu dla przyszłych robót, opracowania kosztorysu inwestorskiego i przedmiaru, jak też na etapie przygotowywania projektu umowy , ma istotne znaczenie dla inwestora. Gwarantuje bowiem na tym etapie odpowiednią fachową pieczę inspektora nadzoru nad opracowaniem ważnych dokumentów o charakterze techniczno-prawnym w interesie inwestora.

Z tego względu, np. zamieszczenie w ramach obowiązków kontraktowych inspektora nadzoru obowiązków sprawdzenia kompletności projektu, zgodności przedmiaru (stanowiącego m.in. podstawę do opracowania kosztorysu ofertowego wykonawcy) z projektem, jak też sprawdzenia prawidłowości zapisów projektu umowy dotyczących zwłaszcza zakresu rzeczowego robót i wynagrodzenia, jest ze wszech miar korzystne dla inwestora.

Wykonywanie takich obowiązków przez inspektora nadzoru na etapie przygotowania procesu budowlanego pozwala na wyeliminowanie niezgodności, bądź wręcz błędów w tych dokumentach. Chodzi tu zwłaszcza o zapewnienie dostarczenia projektu na pełen zakres rzeczowy niezbędnych robót, opracowania skorelowanego z projektem przedmiaru, zapewnienie ustalenia w umowie wynagrodzenia dla wykonawcy za roboty wynikające z projektu, a przedtem jeszcze zapewnienie opracowania kosztorysu ofertowego na cały zakres rzeczowy robót objęty projektem.

Celowe jest przypomnienie potencjalnym inwestorom, że fachowa kontrola inspektora nadzoru na etapie przygotowania procesu budowlanego jest opłacalna dla inwestora z punktu widzenia ekonomicznego, ponieważ pozwala na uniknięcie błędów, jak również pozwala w praktyce na eliminowanie w istocie fikcyjnych robót dodatkowych. Owa "fikcyjność" robót dodatkowych wynika z reguły z ujawnionych na etapie realizacji robót; tj. już po zawarciu urnowy - rozbieżności pomiędzy zakresem rzeczowym robót przewidzianych projektem, a zakresem rzeczowym robót (niepełnym w stosunku do projektu) przewidzianym kosztorysem ofertowym, stanowiącym podstawę do ustalenia w treści umowy jej przedmiotu, czyli zakresu rzeczowego.

Jeżeli umowa z inspektorem nadzoru jest sformułowana w taki sposób, że podaje się w niej, iż pełni on nadzór stosownie do regulacji ustawy Prawo budowlane to oznacza, że w ramach swych funkcji wykonuje on jedynie obowiązki wynikające z tej ustawy.

Jeżeli inspektor nadzoru jest zatrudniony u inwestora na podstawie stosunku pracy na pełnym etacie lub na pół etatu, to szczegółowy zakres jego obowiązków powinien być wyspecyfikowany bądź bezpośrednio w treści angażu zatrudnienia, bądź też w odpowiednim załączniku z reguły nazywanym "szczegółowym zakresem obowiązków". W tych dokumentach powinny być wymienione zwłaszcza te obowiązki, które zostały nałożone w ramach swobody kontraktowej (np. obowiązek kontroli rozliczenia), a nie wynikające z przepisów Prawa budowlanego. W odniesieniu do obowiązków wynikających z przepisów Prawa budowlanego wystarczy o tym ogólna wzmianka w treści umowy . Specyfikowanie szczegółowe powinno odnosić się do obowiązków "pozaustawowych".