Poniższy artykuł opracowano w oparciu o stan prawny obowiązujący w momencie powstania tego artykułu.
Redakcja nie gwarantuje aktualności tekstu w okresie późniejszym, jak również nie ponosi odpowiedzialności za ew. stosowanie się do zawartych w nim zaleceń.

Uczestnictwo inspektora nadzoru w procesie budowlanym (I)

1. Wstęp

Umowa o roboty budowlane w aktualnym stanie prawnym może być zawarta, bądź to w rezultacie wyboru wykonawcy na podstawie zamówienia złożonego w trybie ustawy z dnia 10 czerwca 1994 r. o zamówieniach publicznych, bądź też (przy zamówieniach, które będą realizowane z innych niż publiczne środków) w rezultacie zamówienia złożonego na podstawie przepisów kodeksu cywilnego1).

Tego typu umowa jest zatem zawierana albo pomiędzy zamawiającym i wykonawcą (na podstawie ustawy o z.p.), albo pomiędzy inwestorem a wykonawcą (na podstawie przepisów k.c.).

Umowa o roboty budowlane stanowi czynność prawną jej kontrahentów, mającą na celu osiągnięcie przewidzianego nią rezultatu w drodze ukształtowania w jej treści praw i obowiązków tychże kontrahentów. Zamierzony umową rezultat polegający na wykonaniu określonego obiektu budowlanego lub robót powstaje w wyniku wykonania określonych umową obowiązków i praw zamawiającego (inwestora) oraz obowiązków i praw wykonawcy. Realizacja umowy o roboty budowlane powstaje nie tylko w rezultacie czynności faktycznych i prawnych zamawiającego i wykonawcy, ale także przy bezpośrednim udziale osób reprezentujących ich przy wykonywaniu tych robót. Chodzi tu głównie o inspektora nadzoru i kierownika budowy. Poprzez swoje czynności wykonywane na budowie mają oni wpływ na prawidłowe pod względem jakości i terminowe wykonanie umowy o roboty budowlane. Ze względu na rodzaj i charakter wykonywanych czynności przy realizacji umowy o roboty budowlane są oni w istocie jej współrealizatorami /współuczestnikami.

W aktualnym stanie prawnym ukształtowanym ustawą z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz.U. z 2000 r. Nr 106, poz.1126 z późn.zm.) inspektor nadzoru i kierownik budowy (robót) stanowią formalnie tzw. uczestników procesu budowlanego.

Ze względu na istniejące zapotrzebowanie, w cyklu kolejnych artykułów przedstawię Państwu na tych łamach, aktualne obowiązki i prawa inspektora nadzoru i kierownika budowy składające się na ich uczestnictwo w realizacji umowy o roboty budowlane.

2. Podstawy formalnoprawne dla ustanowienia inspektora nadzoru

Stosownie do treści art.18 ust.2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, ustanowienie przez inwestora inspektora nadzoru w zasadzie nie jest obligatoryjne. Konsekwencją takiego stanu prawnego jest sytuacja, w której inwestor może, ale nie musi ustanawiać na każdej budowie inspektora nadzoru. Nie dotyczy to jednak takich budów, dla których organ administracji architektoniczno-budowlanej i nadzoru budowlanego w decyzji o pozwoleniu na budowę nałożył na inwestora obowiązek ustanowienia inspektora nadzoru inwestorskiego, jak również obiektów, dla których ustanowienie inspektora nadzoru jest obowiązkowe, stosownie do postanowień aktu wykonawczego do cytowanej ustawy2). Ustanowienie przez inwestora inspektora nadzoru inwestorskiego powoduje określone skutki prawne, zarówno w sytuacji, gdy kierując się dobrze pojętymi interesami konkretnego procesu budowlanego, ustanowi tegoż inspektora w ramach przyznanej mu przepisami swobodnej dyspozycji, jak i gdy ustanowienie inspektora nadzoru jest obowiązkowe.

Podstawowym skutkiem prawnym ustanowienia inspektora nadzoru jest włączenie jego osoby w konkretny proces budowlany. Przesądza o tym przepis art.17 pkt 2 Prawa budowlanego stanowiący o tym, że inspektor nadzoru inwestorskiego jest - obok inwestora, projektanta i kierownika budowy - uczestnikiem procesu budowlanego. Działalność związana z wykonywaniem czynności nadzoru inwestorskiego w rozumieniu art.12 ust.1. pkt 4) cyt. ustawy -Prawo budowlane, zaliczana jest do samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie i może ją pełnić osoba, która posiada odpowiednie wykształcenie techniczne, wymaganą praktykę zawodową, potwierdzoną przez właściwy organ samorządu zawodowego (art.12 ust.2 ustawy - Prawo budowlane3) ) w decyzji administracyjnej, zwanej uprawnieniami budowlanymi. Podstawowym warunkiem dla uzyskania tych uprawnień jest złożenie egzaminu.

Za wykonywanie samodzielnej funkcji technicznej w budownictwie bez posiadania odpowiednich uprawnień budowlanych grozi odpowiedzialność karno-administracyjna, stosownie do dyspozycji art.91 pkt 2 Prawa budowlanego, w postaci kary grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

Funkcję inspektora nadzoru inwestorskiego może pełnić osoba, która posiada uprawnienia budowlane do kierowania robotami budowlanymi (art.13 ust.3 Prawa budowlanego ). Szczegółowe wymogi dotyczące uzyskania uprawnień budowlanych, praktyki zawodowej i wniosków o nadanie uprawnień budowlanych oraz wymogi odnoszące się do egzaminu składanego na uprawnienia budowlane, określa wydane na podstawie art.16 ust.1 Prawa budowlanego, rozporządzenie Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z 30 grudnia 1994 roku w sprawie samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie (Dz.U. z 1995r. Nr 8, poz.38)4).

Na podstawie art.16 ust.2 Prawa budowlanego Ministrowie Łączności oraz Transportu i Gospodarki Morskiej wydali rozporządzenie wykonawcze, określające wymogi dla uzyskania uprawnień budowlanych w telekomunikacji5) i w dziedzinie transportu kolejowego6).

Ustanowienie inspektora nadzoru, z wyjątkami, o których mowa w art.19 ust.1 i 2 Prawa budowlanego, nie jest obowiązkowe, jednakże każdy inwestor przed podjęciem decyzji powinien rozważyć celowość jego powołania, mając przede wszystkim na względzie zapewnienie fachowej kontroli zgodności wykonywania robót z projektem, pozwoleniem na budowę oraz z zasadami wiedzy technicznej i przepisami. Takiej kontroli większość inwestorów nie jest w stanie zapewnić we własnym zakresie, zaś jej brak powoduje w wielu przypadkach poważne skutki finansowe, w większości nieadekwatne, wręcz nieproporcjonalne, do kosztów związanych z ustanowieniem inspektora nadzoru.

Podkreślić też należy, że w obecnym stanie prawnym (w związku z niedobrymi doświadczeniami ubiegłej dekady) nie jest dopuszczalne łączenie funkcji kierownika budowy i inspektora nadzoru. Ustawodawca uznał bowiem, że ten, kto w praktyce wykonuje roboty budowlane nie może sam siebie kontrolować, ponieważ byłaby to kontrola pozorna, nie zapewniająca prawidłowego wykonania umowy o roboty budowlane. Kontrola prawidłowości wykonywania robót budowlanych może być zatem wykonywana wyłącznie przez wykwalifikowaną, bezstronną osobę, będącą innym niż kierownik budowy uczestnikiem procesu budowlanego, a jednocześnie będącą wyłącznie reprezentantem inwestora na budowie.

Sam fakt, że przepisy Prawa budowlanego nie obligują inwestora do powołania inspektora nadzoru nie zwalnia go jednak od obowiązku prawidłowego zorganizowania procesu budowy (art.18 ust.1 Prawa budowlanego), zaś wymóg ten może być spełniony m.in. przez zapewnienie prawidłowej, fachowej kontroli.

Od momentu ustanowienia przez inwestora, inspektor nadzoru staje się uczestnikiem procesu budowlanego, i to zarówno wtedy, gdy to ustanowienie jest obowiązkowe, jak również wtedy, gdy inwestor ustanawia go w sposób dyspozytywny, uznając niezbędną potrzebę powołania go. Inspektora nadzoru obowiązuje ustawa Prawo budowlane przede wszystkim w części odnoszącej się do praw i obowiązków uczestników procesu budowlanego, jak również w części regulowanej rozdziałem 5, 8 i 9.

Inwestor, podejmując decyzję o powołaniu inspektora nadzoru, obowiązany jest dostarczyć właściwemu organowi (w rozumieniu art.3 pkt 17 Prawa budowlanego ), łącznie z zawiadomieniem o zamierzonym terminie rozpoczęcia robót, oświadczenie na piśmie inspektora nadzoru inwestorskiego o przejęciu obowiązku pełnienia nadzoru nad danymi robotami budowlanymi.

Ponieważ w praktyce występują wątpliwości - czy działalność inspektora nadzoru objęta jest również innymi przepisami poza ustawą Prawo budowlane - trzeba wyjaśnić, że w tej ustawie została zawarta w całości regulacja prawna, dotycząca nadzoru inwestorskiego i jego obowiązków. W obecnym stanie prawnym inspektor nadzoru działa zatem na podstawie przepisów Prawa budowlanego i stosownej umowy o pełnienie nadzoru inwestorskiego.

 

 

1) w dalszym tekście ustawę o zamówieniach publicznych nazywać będę skrótowo "ustawa o z.p.", zaś ustawę - Kodeks cywilny - "k.c."

2) Dz.U. z 2001r. Nr 138, poz.1554 - Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 19 listopada 2001 r. w sprawie rodzajów obiektów budowlanych, przy których realizacji jest wymagane ustanowienie inspektora nadzoru inwestorskiego

3) art.12a ust.2 z dniem przystąpienia RP do UE

4) patrz też - Dz.U. z 2002r. Nr 134, poz.1130 - Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 19 lipca 2002 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie

5) Dz.U. z 1995r. Nr 120, poz.581 - Rozporządzenie Ministra Łączności z dnia 10 października 1995 r. w sprawie samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie telekomunikacyjnym

Dz.U. z 2001r. Nr 71, poz.741 - Rozporządzenie Ministra Łączności z dnia 18 czerwca 2001 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie telekomunikacyjnym

6) Dz.U. z 1997r. Nr 4, poz.23 - Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 20 grudnia 1996 r. w sprawie samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie w dziedzinie transportu kolejowego

Dz.U. z 1999r. Nr 16, poz.153 - Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 9 lutego 1999 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie w dziedzinie transportu kolejowego
Dz.U. z 2002r. Nr 108, poz.952 - Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 26 czerwca 2002 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie w dziedzinie transportu kolejowego