Poniższy artykuł opracowano w oparciu o stan prawny obowiązujący w momencie powstania tego artykułu.
Redakcja nie gwarantuje aktualności tekstu w okresie późniejszym, jak również nie ponosi odpowiedzialności za ew. stosowanie się do zawartych w nim zaleceń.

Wynagrodzenia i rozliczenia w kontraktach na roboty inżynieryjno-budowlane według warunków kontraktowych FIDIC (aspekty prawne) cz. I

1. Podstawy formalnoprawne dla stosowania w Polsce warunków kontraktowych FIDIC

Możliwość stosowania warunków kontraktowych FIDIC w kontraktach, czyli w umowach na roboty inżynieryjno-budowlane, w tym także w odniesieniu do wynagrodzeń i rozliczeń znajduje odpowiednie umocowanie prawne w obowiązujących na terenie Polski aktach normatywnych, takich jak:
- Ustawa Kodeks cywilny (k.c.),
- Ustawa z dnia 10 czerwca 1994 r. o zamówieniach publicznych (Dz.U. z 2002r. Nr 72 poz.714 z późn.zm.)[1].

 

Według treści art.384 i 3841 k.c. - w ramach przysługującej stronom umowy o roboty budowlane swobody kontraktowej strony mogą zastosować przy nawiązywaniu swego stosunku umownego ustalony przez jedną z nich wzorzec, a w szczególności ogólne warunki umów, wzory umów lub regulaminy, i wiążą one drugą stronę jeżeli zostały jej doręczone przy zawarciu umowy (art. 384 § 1 k.c.). W razie, gdy posługiwanie się wzorcem jest w stosunkach danego rodzaju zwyczajowo przyjęte (np. posługiwanie się wzorcem FIDIC), to wiąże on także wtedy, gdy druga strona mogła się z łatwością dowiedzieć o jego treści (art. 384 § 2 k.c.)[2].

 

Także aktualnie obowiązująca ustawa o z.p. pozwala na dostarczenie przez zamawiającego w ramach SIWZ wzorca ogólnych warunków lub wzorów umowy o roboty budowlane, jeżeli domaga się on, aby umowa została zawarta na tych warunkach (art. 35 pkt. 21 ustawy o z.p.). Stanowi ona zatem prawną podstawę dla ewentualnego zastosowania warunków kontraktowych FIDIC, jako znanego wzorca w ramach konkretnej umowy o roboty budowlane, w tym w odniesieniu do zasad wynagrodzeń i rozliczeń.

2. Dlaczego zastosowanie w Polsce warunków kontraktowych FIDIC do wynagrodzeń i rozliczeń na roboty budowlane byłoby korzystne?

Prawne i praktyczne przesłanki zastosowania w kontraktach na roboty budowlane wzorca warunków kontraktowych FIDIC w aspekcie korzystnym dla obu stron, w tym w części odnoszącej się do wynagrodzeń i rozliczeń uzasadniam w podany poniżej sposób.

 

Ustawa o z.p. nie reguluje w swej treści problematyki wynagrodzeń i rozliczeń za roboty budowlane. Odsyła ona natomiast w kwestiach nią nieuregulowanych do przepisów k.c.
Również przepisy szczególne tytułu XVI k.c. pn. "Umowa o roboty budowlane" nie regulują w ogóle prawnych form wynagrodzenia za roboty budowlane. W tej materii zatem do tego typu umów stosuje się w drodze analogii przepisy tytułu XV k.c. pn. "Umowa o dzieło", wychodząc z założenia, że umowa o roboty budowlane stanowi w istocie podtyp umowy o dzieło, bowiem w jej efekcie powstaje trwały efekt pracy ludzkiej w postaci obiektu budowlanego lub robót budowlanych.
Przepisy umowy o dzieło w treści art. 628, 629 i 632 k.c. przesądzają w zasadzie o możliwości stosowania w umowach tego typu dwóch form wynagrodzeń, a to:

  1. Wynagrodzenie kosztorysowe - ustalone wstępnie bądź przy wskazaniu określonych podstaw wyceny (art. 628 k.c.) lub wynagrodzenie w określonej kwocie na podstawie zestawienia planowanych prac i przewidywanych kosztów ustalone na podstawie kosztorysu ofertowego oraz przedmiarów robót stanowiących element składowy dokumentacji dostarczanej przez zamawiającego (art. 629 i art. 647 i 648 k.c.).

  2. Wynagrodzenie ryczałtowe ustalone w określonej z góry kwocie w zasadzie stałej i niezmiennej, niezależnie od faktycznego rozmiaru lub kosztów robót (art. 632 § 1 k.c.)

 

Przy istnieniu pewnego podobieństwa prawnych form wynagrodzenia za roboty budowlane określonych powołanymi normami k.c. i prawnych form wynagrodzenia zastosowanych we wzorcu Warunków Kontraktowych FIDIC, trzeba jednak stwierdzić, że przepisy k.c. mają charakter bardzo ogólny, a regulując jedynie podstawowe prawa i obowiązki inwestora i wykonawcy, wszelkie kwestie szczegółowe, w tym dotyczące zasad wynagrodzeń i rozliczeń, pozostawiają do ukształtowania w ramach swobody kontraktowej stron (art. 3531 k.c.).

 

Z takiego charakteru przepisów k.c. odnoszących się do problematyki umowy o roboty budowlane wynika, że w jego treści konkretne, szczegółowe prawa i obowiązki stron nie mogły być uregulowane. Są one natomiast uregulowane w powołanym wzorcu Warunków Kontraktowych FIDIC na roboty inżynieryjne budowlane.
Dotyczą one następujących obszarów, nieuwzględnionych w przepisach k.c.:

  1. Gdy chodzi o problematykę wynagrodzeń:

1) ustalenia rodzajów i metod obmiarów (subklauzule 12.1 i 12.2),
2) zasad wyceny robót dla ustalenia ceny kontraktowej (subklauzula 12.3),
3) zasad postępowania w przypadku pominięcia konkretnych robót w cenie kontraktowej (subklauzula 12.4),
4) ogólnych zasad i ich procedur oraz korekt mających wpływ na cenę kontraktową ( subklauzula 13.1-13.3),
5) zasad wyceny i płatności pracy dniówkowej (subklauzula 13.6),
6) szczegółowych zasad korekty ceny kontraktowej, wynikających ze zmian stanu prawnego (subklauzula 13.7),
7) zasad szczegółowych korekty ceny kontraktowej wynikających ze wzrostów lub obniżeń kosztu robocizny, dostaw i innych nakładów na roboty budowlane (subklauzule 13.7 i 13.8).
  1. Jeżeli chodzi o zasady rozliczeń, czyli płatności ceny kontraktowej, to w przepisach k.c. brak jest szczegółowych zasad w tej materii, a pozostawiono je do ukształtowania w drodze swobody kontraktowej (art. 654 i art. 3531 k.c.), zaś we wzorcu powołanych Warunków Kontraktowych FIDIC zostały uregulowane szczegółowo następujące obszary prawne:

1) zasady płatności w formie zaliczek i ich uwarunkowanie (gwarancja wykonawcy), jak też zasady rozliczenia płatności zaliczkowych (subklauzula 14.2 i 14.8a)
2) zasady wystawiania dokumentów rozliczeniowych wykonawcy niezbędnych dla wystawienia przejściowych świadectw płatności, czyli w naszym rozumieniu dokumentów umożliwiających rozliczenia przejściowe oraz określenie zawartości takiego rozliczenia (subklauzula 14.3),
3) zasady rozliczeń na zasadzie przejściowych świadectw płatności w przypadku zamieszczenia w kontrakcie wykazu płatności precyzującego raty (subklauzula 14.4),
4) określenie zawartości przejściowych świadectw płatności, w tym za urządzenia i materiały przeznaczone do realizacji robót (subklauzula 14.5),
5) zasady wystawiania przejściowych świadectw płatności przez Inżyniera, warunki dla ich wystawienia i zasady wstrzymania płatności wg przejściowych świadectw płatności (subklauzula 14.6),
6) zasady i terminy płatności kwot poświadczonych w przejściowych i ostatecznych świadectwach płatności, czyli w dokumentach stanowiących poświadczenie przedstawianego przez wykonawcę rozliczenia za roboty wykonane w określonym w kontrakcie okresie czasu lub za roboty wykonane w całości (subklauzula 14.7),
7) sankcje w formie odsetek za opóźnienie liczone miesięcznie w przypadku nieterminowej zapłaty kwot poświadczonych do zapłaty w świadectwach płatności oraz zasady obliczenia tych odsetek ( o trzy punkty procentowe wyższych niż stopa dyskontowa banku centralnego ) i uprawnienia wykonawcy z tego tytułu, polegające na tym, że może on żądać zapłaty takich odsetek przez zamawiającego bez formalnego wezwania i niezależnie od innych uprawnień lub środków naprawczych (subklauzula 14.8),
8) zasady zwrotu, czyli płatności kwot zatrzymanych, tj. skumulowanych kwot potrącanych przez zamawiającego z przejściowych świadectw płatności na zabezpieczenia wykonania określonych robót lub usunięcie wad - po wydaniu świadectwa przyjęcia robót czyli protokołów odbioru robót lub usunięcia wad (subklauzula 14.9),
9) zasady i termin na wystawienie rozliczenia końcowego wraz z dokumentami stanowiącymi podstawę do jego wystawienia oraz zawartość tego rozliczenia (subklauzula 14.10),
10) zasady wystąpienia o ostateczne świadectwo płatności określające termin na przedłożenie przez wykonawcę wstępnej wersji rozliczenia ostatecznego, jego zawartość oraz dalszy tok postępowania pomiędzy Inżynierem a wykonawcą dla uzgodnienia ostatecznej wersji rozliczenia ostatecznego, tryb postępowania inżyniera w stosunku do zamawiającego w razie sporu w przedmiocie rozliczenia ostatecznego (tj. załatwienie polubowne lub decyzja komisji rozjemstwa w sporach),
11) treść dokumentu przesądzającego o zwolnieniu zamawiającego z zobowiązań przedkładanego przez wykonawcę zamawiającemu wraz z rozliczeniem ostatecznym zwanego "pisemne zwolnienie z zobowiązań", potwierdzające, że ogólna suma rozliczenia ostatecznego odpowiada pełnemu ostatecznemu uregulowaniu wszystkich należności pieniężnych należnych dla wykonawcy według kontraktu lub w związku z nim. W treści tego dokumentu można zastrzec, że wchodzi on w życie od otrzymania przez wykonawcę zabezpieczenia wykonania pełnej wierzytelności pieniężnej wraz z saldem tej zaległości (subklauzula 14.12),
12) zasady wystawiania świadectwa ostatecznego, w tym termin na wystawienie jego przez Inżyniera, jego zawartość, jak też tryb postępowania w przypadku jeżeli wykonawca nie wystąpi o wydanie takiego świadectwa' jeśli bowiem wykonawca nie wystąpi o wydanie takiego świadectwa w ciągu 28 dni od żądania Inżyniera, to Inżynier ma prawo wystawić ostateczne świadectwo płatności na taką kwotę, jaką przy dołożeniu należytej staranności określi we własnym zakresie (subklauzula 14.13).

3. Podsumowanie

Należy stwierdzić, że zastosowanie warunków kontraktowych dla robót inżynieryjnych budowlanych FIDIC w aktualnym stanie prawnym w Polsce do kontraktów zawieranych na jej terenie jest korzystne przede wszystkim dlatego, że:

  1. W ich treści zamieszczone zostały szczegółowe klauzule odnoszące się m.in. do wynagrodzeń i rozliczeń, których brak zarówno w treści ustawy o z.p., w części dotyczącej umów w sprawach zamówień publicznych, jak też w przepisach k.c. regulujących problematykę umów o roboty budowlane.

  2. Stosowanie tych wzorców umownych w szerszym niż dotychczas zakresie byłoby korzystne nie tylko ze względów prawnych, ale także ze względów natury praktycznej. Mam tu na myśli okoliczność, że wobec nieuregulowania zagadnień prawnych, o których była mowa w niniejszej części referatu w przepisach prawa, te zobowiązania umowne są z reguły regulowane w sposób lepszy lub gorszy indywidualnie w treści poszczególnych kontraktów.

 

Brak natomiast regulacji tych zagadnień lub ich istotnych części w treści poszczególnych kontraktów powoduje stosunkowo często zbędne spory pomiędzy zamawiającymi a wykonawcami w problematyce wynagrodzeń i rozliczeń za roboty budowlane. Można by ich uniknąć, zwłaszcza przyjąwszy do powszechnego stosowania w praktyce wzorce warunków kontraktowych dla robót budowlanych opracowane dla warunków polskich, uwzględniające szerokie doświadczenia oparte na stosowaniu powołanych Warunkach Kontraktowych FIDIC.

 

Będzie to możliwe w pełni po wypełnieniu przez Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych zadania, o którym mowa w art.9 ust.1 pkt 5 ustawy o z.p.[3]

 

Warszawa, grudzień 2003

 

 

 

[1] przyp.red. - od 02 marca 2004r. ustawę o zamówieniach publicznych zastąpiła ustawa z dnia 29 stycznia 2004r. Prawo zamówień publicznych (Dz.U. nr 19, poz.177)

[2] patrz np.: Warunki kontraktu na budowę dla robót budowlanych i inżynieryjnych projektowanych przez zamawiającego. Wydanie angielsko-polskie, Cosmopoli 2000 r.

[3] przyp.red. - w ustawie z dnia 29 stycznia 2004r. Prawo zamówień publicznych jest to art.154 pkt 10