Poniższy artykuł opracowano w oparciu o stan prawny obowiązujący w momencie powstania tego artykułu.
Redakcja nie gwarantuje aktualności tekstu w okresie późniejszym, jak również nie ponosi odpowiedzialności za ew. stosowanie się do zawartych w nim zaleceń.

Prawo zamówień publicznych. Na jakie przepisy "budowlaniec" powinien zwrócić uwagę

WSTĘP

Dnia 2 marca 2004 r. weszła w życie nowa ustawa - Prawo zamówień publicznych (Dz.U. Nr 19, poz.177). Zmian, w stosunku do uchylonej ustawy z dnia 10 czerwca 1994 r. o zamówieniach publicznych, jest bardzo dużo, chociaż w znacznej w części nowe prawo "przypomina" znane rozwiązania. Prawo zamówień publicznych (pzp) wprowadza jeden nowy, dotychczas nieznany tryb udzielenia zamówienia, tzw. aukcję elektroniczną i dwa tryby zbliżone do znanych z poprzedniej ustawy (negocjacje z ogłoszeniem odpowiadające przetargowi dwustopniowemu oraz negocjacje bez ogłoszenia odpowiadające negocjacjom z zachowaniem konkurencji). W przypadku trybów, których nazwy brzmią "swojsko" (przetarg nieograniczony, przetarg ograniczony, zapytanie o cenę, zamówienie z wolnej ręki), niekiedy dość istotnie zmienił się sposób prowadzenia postępowań o udzielenie zamówienia w tych trybach, co w szczególności dotyczy przetargu ograniczonego. Nie wszystkie tryby - podobnie jak w uchylonej ustawie - można stosować do zamówień na roboty budowlane.

 

Oprócz nowych lub zmienionych procedur wprowadzono nowe rodzaje zamówień: koncesje na roboty budowlane i zamówienia sektorowe. W ustawie, a nie w przepisie wykonawczym, w całości uregulowano zasady przeprowadzania konkursu na tzw. twórcze prace projektowe, przy czym konkurs, niezależnie od wartości zamówienia, nie jest obowiązkowy, w przeciwieństwie do przepisów poprzedniej ustawy.

 

Doszły nowe instytucje, nieznane "starej" ustawie, takie jak "kontrola uprzednia" dla odpowiednio dużych postępowań i "obserwator".

 

Wprowadzono także, dla niektórych grup zamawiających, przepisy karne za działanie z naruszeniem przepisów ustawy - zarówno przy udzieleniu, jak i udzielaniu zamówienia, oraz w przypadku dokonania zmian w zawartej umowie z naruszeniem przepisów ustawy.

 

W tym miejscu warto jeszcze zwrócić uwagę na trzy elementy. Część przepisów pzp wchodzi w życie z dniem 1 maja 2004 r. (wejście Polski do UE). Po drugie, sześć rozporządzeń wydanych na podstawie upoważnień zawartych w poprzedniej ustawie zachowuje swą moc do czasu wydania nowych przepisów, nie dłużej jednak niż przez 9 miesięcy liczonych od dnia 2 marca 2004 r. Po trzecie, co na dziś być może jest najistotniejsze, nie ukazał się żaden akt wykonawczy, spośród pięciu aktów istotnych nie tylko dla zamawiających, ale również dla wykonawców. Dotyczy to rozporządzeń, które powinny być wydane na podstawie art.33 ust.3 pkt 2 (określenie metod i podstaw obliczania planowanych kosztów prac projektowych oraz planowanych kosztów robót budowlanych określonych w programie funkcjonalno-użytkowym), art.35 ust.3 (określenie średniego kursu złotego w stosunku do euro stanowiącego podstawę przeliczania wartości zamówień), art.96 ust.5 pkt 2 (określenie sposobu oraz formy udostępniania zainteresowanym protokołu postępowania) i art.193 pkt 1 (określenie regulaminu postępowania przy rozpatrywaniu odwołań). Piąty, ważny przepis wykonawczy, to rozporządzenie w sprawie określenia wzorów ogłoszeń przekazywanych Prezesowi UZP. Rozporządzenie takie co prawda istnieje, a zgodnie z przepisem przejściowym mogłoby obowiązywać jeszcze przez 9 miesięcy, jednak wskutek zmiany treści ogłoszeń jest ono nieprzydatne, a bez niego nie można wszcząć postępowań. Taki jest stan na dzień 1 marca 2004 r. Być może, gdy ten numer "Buduj z głową" dotrze do Czytelników, przepisy wykonawcze zostaną, co najmniej, opublikowane.

 

Porównanie przepisów pzp i przepisów uchylonej ustawy zajęłoby zapewne dziesiątki stron tekstu. Z drugiej strony, nie wszystkie zmiany dotyczą wykonawców (nowa definicja w art.2 pkt 11), w szczególności wykonawców robót budowlanych. A ponieważ do przedsiębiorców działających na rynku szeroko pojętych robót budowlanych adresowany jest ten artykuł, zatem ważne wydaje się być wskazanie

NA JAKIE PRZEPISY NALEŻY ZWRÓCIĆ UWAGĘ

Nie będę w tym miejscu omawiał, co oczywiste, nowych i zmienionych przepisów dotyczących robót budowlanych, a jedynie wskażę je. Na szczegółową analizę, przynajmniej tych przepisów, których interpretacja i stosowanie będzie przysparzać problemów (a będzie), przyjdzie czas.

Już w tym miejscu, skoro mówimy o robotach budowlanych, należy zwrócić uwagę na nową ich definicję (art.2 pkt 8). W art.2 pkt 4 wprowadzono definicję koncesji na roboty budowlane, a samemu udzielaniu i wykonywaniu koncesji poświęcony jest rozdział 2 w dziale III (art.118 - 121). Ponieważ koncesja rozumiana jest jako zamówienie publiczne, warto zwrócić uwagę na nową definicję zamówienia publicznego (art.2 pkt 13).

Bardzo istotne jest ustalenie przez zamawiającego wartości zamówienia na roboty budowlane (art.33 ust.1). Z wartością tą związane są tzw. "progi" kwotowe, wyrażone w euro, które nie tylko determinują wybór trybu udzielenia zamówienia, ale także sposób jego prowadzenia, w tym obowiązujące terminy.

Progów w pzp nie przybyło, zmieniły się jednak zasadniczo ich wysokości. Nie zmienił się próg, poniżej którego nie stosuje się ustawy - jest to wyrażona w złotych równowartość kwoty 6.000 euro (art.4 pkt 8).

Jeżeli wartość zamówienia nie przekracza 60.000 euro, dopuszcza się prowadzenie postępowania w sposób uproszczony, lecz już nie tak mocno uproszczony, jak pod rządami poprzedniej ustawy. Powyżej tego progu obowiązuje tzw. procedura pełna (art.19 ust.1 i 2, art.26 ust.1 i 2, art.27 ust.1 i art.28 ust.1, art.36 ust.2, art.40 ust.2, art.43 ust.1 i 2, art.45 ust.1 i 2, art.49 ust.1 i 2, art.52 ust.1 i 2, art.68, art.85 ust.1 pkt 1, art.92, art.95 ust.1, art.104 ust.2, art.116 ust.1, art.118 ust.3, art.201 ust.2 pkt 1 i 2). Jeżeli wartość zamówienia nie przekracza 60.000 euro, można udzielić zamówienia w trybie negocjacji z ogłoszeniem, bez względu na inne okoliczności (art.55 ust.1 pkt 5). W trybie negocjacji bez ogłoszenia (art.62 ust.2) oraz zamówienia z wolnej ręki (art.67 ust.2) nie można udzielić zamówienia bez uprzedniej zgody Prezesa UZP, jeżeli wartość zamówienia przekracza 60.000 euro. Udzielając zamówienia na roboty budowlane zamawiający obowiązany jest żądać od wykonawcy wniesienia zabezpieczenia należytego wykonania umowy już przy wartości zamówienia 60.000 euro (art.147 ust.3 pkt 1), podczas gdy przy innych rodzajach zamówień próg ten wynosi 5.000.000 euro.

Kolejny próg - 130.000 euro - dotyczy konkursu (art.104 ust.3, art.108 pkt 2 i 116 ust.2).

Bardzo istotnymi progami dla zamówień na roboty budowlane są wartości 5.000.000 euro i 10.000.000 euro.

Przy wartości zamówienia powyżej 5.000.000 euro zostały zaostrzone obowiązki informacyjne (art.13 ust.1 pkt 1, art.40 ust.3, art.62 ust.3, art.90 ust.4, art.95 ust.2, art.128 ust.1 pkt 10) i ustalone odpowiednio długie terminy (art.38 ust.7, art.43 ust.3, art.49 ust.3, art.52 ust.3 pkt 2, art.118 ust.4). Do udzielania tzw. zamówień sektorowych powyżej tego progu istnieje obowiązek stosowania ustawy (art.123 ust.1 i 2).

Kolejny, ostatni próg - 10.000.000 euro, dotyczy także obowiązków informacyjnych (art.40 ust.4, art.98 ust.4), terminu (art.85 ust.1 pkt 2), zgody Prezesa UZP na zastosowanie trybu (art.55 ust.2), minimalnej liczby wykonawców zapraszanych do negocjacji (art.57 ust.1, art.63 ust.3), kontroli uprzedniej (art.167 ust.2 pkt 1), kontroli przez obserwatora (art.177 ust.1 pkt 1), ostatecznego rozstrzygnięcia protestu (art.182 ust.2 pkt 2 lit. b), wniosku o uchylenie zakazu zawarcia umowy przed ostatecznym rozstrzygnięciem protestu (art.196 ust.2) oraz wysokości kary pieniężnej (art.201 ust.2 pkt 2 i 3)

Czy znajomość progów kwotowych oraz okoliczności wyboru przez zamawiającego trybu udzielenia zamówienia ma jakieś znaczenie dla wykonawców ? Tak, bowiem w przeciwieństwie do poprzedniej ustawy, zgodnie z art.180 ust.1 pzp, wobec każdej czynności podętej przez zamawiającego w toku postępowania można wnieść protest, a więc także wobec wyboru trybu udzielenia zamówienia. Skoro jesteśmy przy proteście to warto zwrócić uwagę, że zarówno protest, jak i odwołanie oraz ewentualna skarga do sądu okręgowego (już nie tylko w Warszawie) przysługują w każdym postępowaniu, niezależnie od wartości zamówienia.

Przepis art.5 ust.1 zwalnia zamawiającego z obowiązku stosowania niektórych przepisów ustawy, jeżeli przedmiotem zamówienia są usługi enumeratywnie wymienione w tym przepisie. Jeżeli zamówienie, oprócz tych usług, obejmuje równocześnie inne usługi, dostawy lub roboty budowlane, do udzielenia zamówienia stosuje się przepisy dotyczące tego przedmiotu zamówienia, którego wartościowy udział w danym zamówieniu jest największy (art.5 ust.2). Pzp zachowuje nadto zasadę znaną z uchylonej ustawy, nieco ją doprecyzowując: jeżeli zamówienie obejmuje równocześnie roboty budowlane oraz usługi, do udzielenia zamówienia stosuje się przepisy dotyczące tego przedmiotu zamówienia, którego wartościowy udział w danym zamówieniu jest największy (art.6 ust.1), a także, jeżeli zamówienie obejmuje równocześnie roboty budowlane oraz dostawy niezbędne do ich wykonania, do udzielenia zamówienia stosuje się przepisy dotyczące robót budowlanych (art.6 ust.2).

Opis przedmiotu zamówienia na roboty budowlane został unormowany w art.31, a sposób ustalenia wartości zamówienia na ten rodzaj przedmiotu zamówienia i czas, w którym ustalenie to powinno nastąpić, w art.33 i art.35 ust.1 i 2.

Okoliczności związane z robotami budowlanymi (a także usługami), w których można udzielić zamówienia w trybie negocjacji z ogłoszeniem, zawarte są w art.55 ust.1 pkt 2 i 4, zaś w trybie zamówienia z wolnej ręki w art.67 ust.1 pkt 5 i 6.

Ustawę mają obowiązek stosować podmioty, którym inne podmioty (wymienione w art.3 ust.1 pkt 1-3) udzieliły koncesji na roboty budowlane, w zakresie, w jakim udzielają zamówienia w celu jej wykonania (art.3 ust.1 pkt 7).

Nie wskazuję przepisów związanych z udzieleniem zamówienia w trybie zapytania o cenę oraz w trybie aukcji elektronicznej, jako że w tych trybach nie można udzielić zamówienia na roboty budowlane (odpowiednio art.70 i art.74 ust.2).

Ten krótki przegląd, a dokładniej jedynie wskazanie przepisów, ma na celu zwrócenie uwagi na te z nich, które związane są wyłącznie z robotami budowlanymi. W żaden sposób nie przesądza o tym, że są to przepisy najważniejsze, czy nawet tylko ważne. Przeciwnie - te najistotniejsze przepisy są wspólne dla wszystkich rodzajów zamówień i wymagają odrębnego potraktowania. A, nie ukrywam, problemów z ich stosowaniem nie zabraknie.