Poniższy artykuł opracowano w oparciu o stan prawny obowiązujący w momencie powstania tego artykułu.
Redakcja nie gwarantuje aktualności tekstu w okresie późniejszym, jak również nie ponosi odpowiedzialności za ew. stosowanie się do zawartych w nim zaleceń.

Osuszanie murów - tynki renowacyjne

Zadaniem izolacji fundamentu najczęściej jest ochrona konstrukcji przed wilgocią. Jednak sama wilgoć nie jest jedynym czynnikiem zagrażającym trwałości fundamentów. Woda pod postacią pary, cieczy czy lodu jest bardzo często nośnikiem substancji mających szkodliwy wpływ zarówno na izolację fundamentów, jak i na samą jego konstrukcję. Zawiera ona pewne ilości roztworów chlorków, siarczanów i azotanów, które na skutek nieskutecznie działających izolacji dostają się do zagłębionych elementów budynku, a następnie na skutek kapilarnego podciągania wilgoci są transportowane do wyższych części obiektu. Dalszym etapem jest powstawanie widocznych zawilgoceń, wykwitów solnych, przebarwień, łuszczenia się powłok malarskich czy odpadania tynku; a jeżeli nie podejmie się odpowiednich czynności - prowadzi to do destrukcji samego muru. Objawy te występują w postaci charakterystycznego pasa sięgającego niekiedy do wysokości kilku metrów nad poziom terenu. Równolegle, na skutek zwiększenia wilgotności muru, na powierzchniach ścian mogą pojawić się grzyby i pleśnie, co dodatkowo pogarsza i tak nienajzdrowszy mikroklimat wewnątrz pomieszczeń. Dodatkowo może dochodzić działanie wody opadowej lub zalewowej (przecieki przez dach, okna itp., nieszczelne instalacje, niewłaściwe ukształtowanie terenu, zniszczone rury spustowe i rynny), zalanie na skutek awarii instalacji oraz kondensacja wilgoci powstająca w wyniku niewłaściwej termoizolacyjności ścian, często w połączeniu ze złą wentylacją pomieszczeń.

 


Widoczne zniszczenia elewacji budynku na skutek kapilarnego podciągania wilgoci oraz zalewania ściany przez wody opadowe. Dobrze widoczna maksymalna wysokość podciągania kapilarnego.


Długotrwałe zalewanie ścian przez wody opadowe na skutek braku lub zniszczenia rynien, rur spustowych czy obróbek blacharskich może być przyczyną bardzo poważnych szkód (fot. autor)


Całkowicie zagrzybione sklepienie na skutek długotrwałego działania wilgoci (fot. autor)

Przykłady destrukcji rynku i cegieł na skutek długotrwałego działania wilgoci, oraz krystalizacji soli (fot. autor)

 

 

Pierwszym etapem prac renowacyjnych jest ustalenie zakresu i rodzaju zniszczeń oraz przeprowadzenie analizy przyczyn zawilgocenia murów.
Drugim etapem jest wybór sposobu renowacji i naprawy zniszczonych przez wilgoć i sole elementów konstrukcji, tzn.

  • określenie zakresu i sposobu robót reprofilacyjnych terenu przyległego do budynku (kwestia odprowadzenia wód opadowych „od obiektu").
  • określenie sposobu i zakresu naprawy uszkodzonych elementów budynku (przemurowanie, wymiana, naprawa itp.)
  • określenie sposobu i zakresu niezbędnych do wykonania robót izolacyjno-osuszająco-renowacyjnych.

Trzecim etapem jest wykonanie projektu obejmującego szczegółową technologię robót izolacyjno-osuszająco-renowacyjnych na podstawie wcześniej wykonanych badań.

 

Często, jeżeli nie najczęściej stosowaną kompleksową metodą renowacji i osuszania wilgotnych murów jest wykonanie przepony poziomej oraz tynków renowacyjnych.

 

 

PRZEPONA POZIOMA

 

Usytuowanie otworów iniekcyjnych zależy od warunków wilgotnościowych ściany i warunków gruntowych na zewnątrz poddawanego renowacji obiektu. Informacje o właściwościach muru najlepiej uzyskać wykonując wiercenia próbne. Osiowy rozstaw otworów zależy od chłonności muru (zwłaszcza zaprawy). Otwory nawierca się jedno -, dwu- lub wielorzędowo, pamiętając, że nie wykonuje ich się w strefie występowania wody pod ciśnieniem. Im mniejszy odstęp między otworami, tym większa skuteczność zastosowanego środka.
Do iniekcji można stosować środki takie jak: akrylany, parafiny, silany, silikaty, siloksany, emulsje mikrosilikonowe, silikonaty, żywice poliuretanowe, żywice epoksydowe czy parafiny. Preparaty te mogą działać zatykająco lub zacieśniająco na kapilary, czy też je hydrofobizować.

Iniekcję bezciśnieniową (grawitacyjną) stosuje się przy środkach iniekcyjnych takich jak silikaty, mikroemulsje silikonowe, silany czy rozgrzane parafiny. Otwory o średnicy 10÷30 mm wierci się w odstępach 10÷12,5 cm pod kątem 30o÷45o do poziomu. Zaleca się, aby przy grubych murach otwór przecinał dwa rzędy spoin wsporczych. Głębokość otworów powinna być o 5 cm mniejsza niż grubość ściany. Przy ścianach o grubości 60 cm i więcej zaleca się wykonanie iniekcji z dwóch stron muru. W takiej sytuacji głębokość otworów powinna wynosić około 2/3 grubości muru. Powstały przy wierceniu pył należy usunąć z otworu np. przez przedmuchanie sprężonym powietrzem lub odessanie. Stosowane wiertarki i wiertnice powinny w miarę możliwości pracować bezwstrząsowo.

 

Zasady wykonywania przepony poziomej metodą bezciśnieniową (grawitacyjną)

 

Iniekcja pod ciśnieniem jest metodą szczególnie zalecaną przy silnie zawilgoconych murach (w takich sytuacjach korzystne może być także wstępne osuszenie pasa muru w miejscu wykonywania przepony i stosowanie mikroemulsji silikonowych mających zdolność mieszania się z wodą zawartą w porach). Za optymalny przyjmuje się rozstaw otworów rzędu 10÷12,5 cm przy iniekcji jednorzędowej, przy dwurzędowej rozstaw otworów w jednym poziomie nie powinien przekraczać 20 cm przy maksymalnym odstępie między rzędami 8 cm. Otwory (o średnicy zazwyczaj kilkanaście mm) wiercić należy poziomo lub pod kątem.

 

Zasady wykonywania przepony poziomej metodą ciśnieniową

 

Sama przepona pozioma, wykonana metodą iniekcji lub inną nie gwarantuje wyschnięcia muru, dlatego błędem jest nazwanie jej metodą osuszania muru. Jest to tylko jeden ze sposobów wykonania izolacji poziomej. Mur może wysychać, ale wcale nie musi. Zależy to od bardzo wielu czynników. Mało tego - pozostawienie muru „samego sobie" może w pewnych sytuacjach przyspieszyć degradację ściany, gdyż po rozpoczęciu procesu wysychania ściany powyżej przepony może dojść tam do wykrystalizowania się soli budowlanych oddziałujących szkodliwie na ścianę. Konieczne może być dodatkowe zabezpieczenie ściany tynkiem renowacyjnym WTA*, uszczelnienie pionowe w obszarze cokołu i fundamentów, wykonanie wewnętrznej wanny szczelnej, zastosowanie preparatów do zwalczania korozji biologicznej (grzyby), dodatkowe zabezpieczenie (zaimpregnowanie) cokołów, itp.

 

 

TYNK RENOWACYJNY*

 

Podobnie jak przepona pozioma, Tynki renowacyjne stanowią tylko jeden z kilku elementów prac wykonywanych przy zabezpieczeniu i renowacji zasolonych i zniszczonych murów. Trudno więc wymagać od nich rozwiązania wszystkich problemów. Jeżeli mamy do czynienia z przesiąkaniem wody przez zagłębione w gruncie ściany, najlepszym rozwiązaniem jest ich odkopanie, oczyszczenie, naprawienie i wykonanie pionowej izolacji przeciwwodnej. W połączeniu z przeponą poziomą i tynkami renowacyjnymi pozwala to na skuteczne osuszenie ścian. Alternatywną propozycją może być wykonanie drenażu wzdłuż murów fundamentowych. Jeżeli niemożliwe jest odkopanie fundamentów rozwiązaniem będzie wykonanie wewnętrznej wanny szczelnej. Wadą tego rozwiązania jest pogodzenie się ze stałą obecnością wody w murze.

 

Istotą systemu tynków renowacyjnych jest specyficzny sposób „zachowania się". Na skutek swych specyficznych właściwości tynk wchłania wilgoć znajdującą się w murze, oddaje ją do otoczenia pod postacią pary wodnej jednocześnie magazynując w sobie w postaci skrystalizowanej szkodliwe sole, a przesuwając strefę odparowania do wnętrza tynku nie dopuszcza do powstawania wykwitów na powierzchni. Takie działanie trwa oczywiście do momentu zapełnienia porów przez kryształy soli, przy czym przeciętną trwałość tynku renowacyjnego szacuje się na 30÷50 lat, co w porównaniu z tradycyjnymi tynkami jest okresem nieporównywalnie dłuższym. Schemat działania tynku renowacyjnego przedstawia poniższy rysunek.

 

 

Aby wymusić na znajdującej się w murze wilgoci taki sposób zachowania się i jednocześnie pełnić funkcję „podręcznego magazynu soli" tynk renowacyjny musi charakteryzować się ściśle określonymi parametrami (patrz tablica poniżej).

 

WŁAŚCIWOŚCI JEDN. MIARY WYMAGANIA
Obrzutka półkryjąca (max 50% powierzchni)
• Brak wymagań    
Obrzutka całopowierzchniowa
• Głębokość wnikania wody

- Po 1 godzinie

- Po 24 godzinach

 
mm
mm
 
>5
na całej grubości
Tynk podkładowy WTA
Zaprawa świeża    
• Konsystencja cm 17,0±0,5
• Zawartość porów powietrza % >20
Zaprawa po stwardnieniu    
• Współczynnik oporu dyfuzyjnego względem pary wodnej µ - <18
• Wytrzymałość na ściskanie ßd N/mm2 nie mniejsza niż tynku renowacyjnego
• Nasiąkliwość powierzchniowa wody W24 kg/m2 >1
• Głębokość wnikania wody h mm >5
• Porowatość % >45
Tynk renowacyjny WTA
Zaprawa świeża    
• Konsystencja cm 17,0±0,5
• Gęstość kg/dm3 -
• Zawartość porów powietrza % >25
• Zdolność zatrzymywania wody % >85
• Urabialność cm <3
Zaprawa po stwardnieniu    
• Gęstość kg/dm3 <1,4
• Współczynnik oporu dyfuzyjnego względem pary wodnej µ - <12
• Wytrzymałość na rozciąganie przy zginaniu ßbz N/mm2 -
• Wytrzymałość na ściskanie ßd N/mm2 1,5÷5
• Stosunek wytrzymałości ßd / ßbz - <3
• Nasiąkliwość powierzchniowa wody W24 kg/m2 >0,3
• Głębokość wnikania wody h mm <5
• Porowatość % >40
• Odporność na sole - odporny

 

W skład systemu tynków renowacyjnych wchodzą zasadniczo następujące produkty:

  • mieszanka do wykonywania obrzutki na odpowiednio przygotowanym murze,
  • tynk wyrównawczy,
  • właściwy tynk renowacyjny,
  • drobnoziarniste szpachle.

 

Obrzutka może być tzw. półkryjąca lub całopowierzchniowa. Podłoże przygotowanej do aplikacji ściany jest zazwyczaj nierówne, z większymi lub mniejszymi miejscowymi ubytkami. Nałożenie tynku renowacyjnego na nierównym podłożu spowodowałoby duże wahania w jego grubości. Aby tego uniknąć stosuje się tzw. tynk wyrównawczy, nakładany w osobnym przejściu. Tynk wyrównawczy może pełnić jednocześnie funkcję dodatkowej warstwy magazynującej sole przy dużym stopniu zasolenia (tzw. tynk podkładowy). Typowy tynk magazynujący charakteryzuje się szczególnie wysoką porowatością i stosunkowo dużą wytrzymałością, nie musi on natomiast mieć właściwości hydrofobowych. Ma on za zadanie takie zmagazynowanie soli, aby jej krystalizacja nie występowała w murze. Tynk ten stanowi pierwszą warstwę nakładaną tylko przy wysokim stopniu zasolenia bezpośrednio na mur lub obrzutkę. Jako tynk wyrównawczy może być także stosowany właściwy tynk renowacyjny, pod warunkiem, że łączna grubość jego wszystkich warstw nie przekroczy 4 cm (za wyjątkiem spoin i lokalnych dużych nierówności). Właściwy tynk renowacyjny jest suchą mieszanką spoiw, odpowiednich wypełniaczy, modyfikatorów i odpowiednio dobranego kruszywa. Tynki renowacyjne różnych producentów mogą się różnić np. rodzajem i uziarnieniem wypełniacza, jak również zastosowanym spoiwem (inne spoiwo będą miały materiały przeznaczone na ściany z dużą zawartością gipsu w podłożu, jeszcze inne spoiwo może być w mieszankach stosowanych na podłożach niezawierających zapraw cementowych itp.) Nie zawsze, ze względu np. na uziarnienie kruszywa, udaje się uzyskać wymaganą gładkość powierzchni właściwego tynku renowacyjnego. Należy wtedy stosować specjalne drobnoziarniste szpachle przeznaczone do wygładzania powierzchni właściwego tynku renowacyjnego. Właściwości takiej szpachli nie ograniczają paroprzepuszczalności ściany. Do wymalowań nadają się zasadniczo wszelkiego rodzaju dyfuzyjne powłoki malarskie. Szczególnie zalecane są tu farby na bazie mikroemulsji silikonowych, ale stosowane są także farby silikatowe (krzemianowe).

 

Wyjaśnienia wymaga jeszcze jeden problem. Tynk renowacyjny nakładany jest na wilgotną i zasoloną ścianę. Czas wiązania tynku renowacyjnego i nabieranie przez niego właściwości hydrofobowych jest stosunkowo długi i rozpuszczone w wodzie sole przeszłyby z muru do niezwiązanego tynku renowacyjnego, w konsekwencji niszcząc go. Aby przeciwdziałać takiemu zjawisku producenci tynków renowacyjnych posiadają specjalne preparaty, które nałożone na oczyszczoną ścianę (jeszcze przed aplikacją tynku renowacyjnego) przekształcają sole rozpuszczalne w nierozpuszczalne lub trudno rozpuszczalne.

 

Chociaż tynk renowacyjny nie jest „złotym środkiem" na wszelkiego rodzaju problemy, jest skuteczną metodą na uzyskanie ładnej, cieszącej oko, zabezpieczonej przed dalszą degradacją elewacji, i co najważniejsze - jest to ochrona długotrwała, nie do uzyskania przy zastosowaniu tradycyjnych, cementowych i / lub wapiennych tynków. Podkreślić należy, że efekt taki uzyskamy tylko wtedy, gdy rzetelnie określimy przyczyny degradacji murów, przyjmiemy prawidłową technologię, a roboty budowlane wykonamy zgodnie z opartymi na wieloletnich doświadczeniach wytycznymi i normami.

 

 

 

* Certyfikat WTA przyznawany jest produktom (tynkom) spełniającym tzw. wymagania WTA na podstawie badań w niezależnych certyfikowanych laboratoriach. Powoduje to, że jakość tych tynków można ocenić obiektywnie, nie zaś na podstawie reklamowych informacji producentów. WTA (Wissenschaftlich-Technischen Arbeitsgemeinschaft fuer Bauwerkhaltung und Denkmalpflege e.V.) jest niemieckim zespołem naukowo technicznym ds. konserwacji budowli i zabytków. Wspomniane wcześniej wytyczne WTA to instrukcje określające wymagania stawiane min. tynkom renowacyjnym i opisujące zalecenia wykonawcze. Instrukcje WTA precyzują ponadto stopnie zasolenia muru, dzieląc je na niski, średni i wysoki, w zależności od stężenia chlorków, siarczanów i azotanów w badanych próbkach murów (patrz tablica poniżej)

 

Tablica nr 1

Rodzaj związków Poziom
niski [%] średni [%] wysoki [%]
Chlorki <0,2 0,2÷0,5 >0.5
Azotany <0.1 0,1÷0,3 >0,3
Siarczany <0.5 0,5÷1,5 > 1,5

 

 

Tablica nr 2   Układ warstw tynków renowacyjnych w zależności od stopnia zasolenia podłoża

Stopień zasolenia Układ warstw Grubość warstw
Mały Obrzutka
Tynk renowacyjny
≤ 0,5 cm
≥ 2 cm
Średni do wysokiego Obrzutka
Tynk renowacyjny
Tynk renowacyjny
≤ 0,5 cm
1÷2 cm
1÷2 cm
Średni do wysokiego Obrzutka
Tynk podkładowy
Tynk renowacyjny
≤ 0,5 cm
≥ 1 cm
≥ 1,5 cm