Poniższy artykuł opracowano w oparciu o stan prawny obowiązujący w momencie powstania tego artykułu.
Redakcja nie gwarantuje aktualności tekstu w okresie późniejszym, jak również nie ponosi odpowiedzialności za ew. stosowanie się do zawartych w nim zaleceń.

Nowe unijne dyrektywy dotyczące zamówień publicznych - roboty budowlane

Wartość udzielanych corocznie zamówień publicznych, czyli dostaw oraz usług (robót budowlanych) zamawianych każdego roku przez podmioty publiczne w Unii Europejskiej wynosi ok. 1,5 biliona euro, czyli ok. 16% PKB krajów członkowskich.
W Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej L 134 z dnia 30 kwietnia 2004 opublikowano dwie nowe dyrektywy dotyczące zamówień publicznych:

- dyrektywę klasyczną (2004/18/EC)
i
- dyrektywę sektorową (2004/17/EC).

Dyrektywa klasyczna zastępuje dyrektywy dotyczące udzielania zamówień publicznych na usługi (92/50/EWG), dostawy (93/36/EWG) i roboty budowlane (93/37/EWG) oraz ich nowelizację dyrektywą 97/52/WE. Dyrektywa sektorowa zastępuje dyrektywę dotyczącą sektorów gospodarki wodnej, energii, transportu i telekomunikacji 93/38/EWG i jej nowelizację dyrektywą 98/4/WE.
"Stare" dyrektywy przestaną obowiązywać 31 stycznia 2006, czyli po upływie czasu przeznaczonego na wdrożenie nowych dyrektyw do prawa krajowego państw członkowskich.

W "Buduj z Głową" nr 1/2004 omówiłem:

  • progi obowiązywania dyrektyw,
  • zakres podmiotowy,
  • wyłączenia z zakresu obowiązywania dyrektyw.

Obecnie postaram się przybliżyć Państwu zasady i procedury udzielania zamówień publicznych w świetle dyrektyw.

Zasady udzielania zamówień publicznych w świetle dyrektyw

a) zasada niedyskryminacji i równego traktowania

Jedną z podstawowych zasad udzielania zamówień publicznych przewidzianych przez dyrektywy jest zakaz dyskryminacji przy ubieganiu się o udzielanie zamówień publicznych. Zamawiający są obowiązani do równego i niedyskryminacyjnego traktowania przedsiębiorców ubiegających się o zamówienia publiczne. Z wymogiem równego traktowania związane są w szczególności przepisy dotyczące określania przedmiotu zamówienia, kwalifikacji do udziału w postępowaniu oraz wyboru najkorzystniejszej oferty.

b) zasada przejrzystości

Zasada ta wymaga przede wszystkim publikowania informacji o udzielanym zamówieniu, tak aby wszyscy potencjalnie zainteresowani przedsiębiorcy mogli podjąć decyzje o ewentualnym uczestnictwie w danym postępowaniu i ubieganiu się o kontrakt. Celowi temu służy przewidziany przez dyrektywy obowiązek publikacji przez zamawiającego dwóch rodzajów ogłoszeń: ogłoszenia wstępnego o planowanych w przyszłości zamówieniach oraz ogłoszenia o konkretnym zamówieniu. W odniesieniu do zamówień na roboty budowlane zamawiający powinni podać w ogłoszeniu o planowanych zamówieniach zasadnicze cechy zamówień na roboty budowlane, których zamierzają udzielić w ciągu następnych 12 miesięcy, jeżeli ich wartość szacunkowa wynosi co najmniej 6 242 000 euro. W przypadku tzw. zamówień sektora klasycznego opublikowanie takiego ogłoszenia nie zwalnia zamawiającego z późniejszego opublikowania właściwego ogłoszenia o danym zamówieniu. Opublikowanie ogłoszenia o planowanych zamówieniach umożliwia jedynie zamawiającemu wyznaczenie krótszych niż na normalnych zasadach, terminów składania ofert. Okresowe ogłoszenie informacyjne jest publikowane przez Komisję Europejską (w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej) lub przez samego zamawiającego w tzw. profilu zamawiającego (czyli na stronie internetowej zamawiającego). Inaczej jest w przypadku zamówień w sektorach użyteczności publicznej - wstępne ogłoszenie o planowanych zamówieniach, jeżeli spełnia dodatkowe warunki, może pełnić rolę właściwego ogłoszenia o postępowaniu.

Kolejną grupę ogłoszeń stanowią ogłoszenia o zamówieniu udzielanym w procedurze otwartej, ograniczonej lub negocjacyjnej z publikacją ogłoszenia, aukcji elektronicznej, systemie zamówień dynamicznych, konkursie oraz systemie kwalifikacji.

Inną wreszcie rolę odgrywają ogłoszenia o udzieleniu zamówienia (o wyniku postępowania). Celem tych ogłoszeń jest umożliwienie sprawdzenia przez wykonawców, a także przez opinię publiczną, prawidłowości postępowania o udzielenie zamówienia. Ogłoszenie to zamawiający ma obowiązek opublikować niezależnie od zastosowanej przez niego procedury, a więc również po przeprowadzeniu negocjacji tylko z jednym wykonawcą. Zamawiający ma obowiązek wysłania takiego ogłoszenia celem publikacji nie później niż w ciągu 48 dni od udzielenia zamówienia. Wszystkie ogłoszenia przewidziane w dyrektywach sporządza się zgodnie z odpowiednimi wzorami określonymi w dyrektywie przyjętej przez Komisję Europejską (obecnie jest to dyrektywa 2001/78/WE) i publikuje się w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.

Zamówienia elektroniczne

Nowe dyrektywy zawierają szereg przepisów, których celem jest ułatwienie korzystania ze środków elektronicznych. Przede wszystkim zrównują elektroniczną postać dokumentu z tradycyjną formą pisemną (art.1 pkt 12). W konsekwencji, wszystkie czynności zamawiających podejmowane w trakcie postępowania o zamówienie publiczne, w przypadkach w których wymaga się formy pisemnej, będą mogły być równocześnie dokonywane w formie elektronicznej. Wszelka komunikacja pomiędzy zamawiającym a wykonawcami może być dokonywana na piśmie, faksem lub elektronicznie - według uznania zamawiającego.

Procedury udzielania zamówień publicznych

Bardzo ważnym elementem dyrektyw dotyczących zamówień publicznych są przepisy dotyczące procedur udzielania zamówień. Dyrektywa "klasyczna" jako podstawową przyjmuje zasadę udzielania zamówień w procedurze otwartej (ang. open procedure) lub ograniczonej (ang. restricted procedure), wyjątkowo jedynie przewidując możliwość udzielenia zamówień w procedurze negocjacyjnej (ang. negotiated procedure). Z kolei w dyrektywie sektorowej równouprawnione są trzy procedury: otwarta, ograniczona i negocjacyjna z publikacją ogłoszenia. W przypadku procedury otwartej ofertę może złożyć każdy wykonawca. Termin składania ofert wyznaczony przez zamawiającego nie może być krótszy niż 52 dni licząc od daty wysłania ogłoszenia celem jego publikacji w Dzienniku Urzędowym. Termin ten może być wszakże skrócony do 36 dni (jednakże w żadnym przypadku do mniej niż 22 dni), jeżeli zamawiający opublikował wstępne ogłoszenie o planowanych zamówieniach. Zamawiający ma możliwość dalszego skrócenia terminu składania ofert, jeżeli ogłoszenia do publikacji zostały przekazane drogą elektroniczną (możliwość skrócenia terminu o 7 dni) oraz jeżeli zapewnił nieograniczony elektroniczny dostęp do dokumentacji przetargowej (o dalsze 5 dni).

W procedurze ograniczonej oferty mogą złożyć jedynie dostawcy lub wykonawcy zaproszeni przez zamawiającego. Postępowanie w tej procedurze składa się z dwóch odrębnych faz. Zamawiający publikuje najpierw ogłoszenie, w którym zaprasza do składania wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu. Termin składania wniosków nie może być krótszy aniżeli 37 dni, warto jednak podkreślić, że termin ten biegnie od daty wysłania ogłoszenia do publikacji w Dzienniku Urzędowym. Zamawiający dokonuje wyboru takiej liczby dostawców lub wykonawców, która zapewni rzeczywistą konkurencję, wyłącznie na podstawie dokumentów i środków dowodowych wymienionych wprost w odpowiednich przepisach dyrektyw. Wybór wykonawców, którzy zostaną zaproszeni do składania ofert dokonuje się w oparciu o obiektywne kryteria odnoszące się do:

  • wiarygodności wykonawcy,
  • jego sytuacji finansowej i ekonomicznej,
  • jego wiedzy i możliwości technicznych.

 

Wybranych przez siebie przedsiębiorców zamawiający zaprasza następnie do składania ofert, wyznaczając termin, który nie może być krótszy aniżeli 40 dni. W sytuacji, kiedy zamawiający opublikował ogłoszenie o planowanych zamówieniach, termin na składanie ofert może zostać skrócony do 36 dni (a w żadnym przypadku do mniej niż 22 dni).
Procedura negocjacyjna polega z kolei na tym, że zamawiający udziela zamówienia po przeprowadzeniu negocjacji z jednym lub większą liczbą wykonawców. W przypadku tej ostatniej procedury dyrektywy wyróżniają jeszcze procedurę negocjacyjną z wcześniejszą publikacją ogłoszenia oraz bez takiej publikacji. Zarówno jedna jak i druga jest jednak dopuszczalna tylko w wyjątkowych, ściśle określonych w dyrektywie przypadkach np. brak ofert (odpowiednich ofert) w poprzednim postępowaniu, prace prowadzone wyłącznie w celach badawczych lub rozwojowych, niemożność wcześniejszej wyceny itp.

Oprócz tego dyrektywy, zarówno „klasyczna" jak i sektorowa, przewidują jeszcze możliwość udzielenia zamówienia w procedurze dialogu konkurencyjnego oraz aukcji elektronicznej. Aukcja elektroniczna to powtarzalny proces, wykorzystujący mechanizm elektroniczny, umożliwiający prezentację nowych, obniżonych cen, a także nowych wartości dotyczących pewnych elementów oferty. Po wstępnej ocenie ofert i odrzuceniu ofert, które nie spełniają wymogów określonych przez zamawiającego, oferenci zostaliby poproszeni o przedstawianie kolejnych propozycji zawierających coraz niższe ceny lub niższe wartości dotyczące poszczególnych elementów oceny. Aukcja nie jest jednak odrębnym trybem postępowania, ale raczej pewną dopuszczalną modyfikacją istniejących procedur (procedury otwartej, ograniczonej i negocjacyjnej).

W sytuacji, kiedy zamawiający uważa, że zastosowanie procedury otwartej czy też ograniczonej nie pozwoli mu na udzielenie zamówienia, może skorzystać z procedury dialogu konkurencyjnego (ang. competitive dialogue), jeżeli:

  • nie jest w stanie obiektywnie określić środków technicznych zdolnych zaspokoić jego potrzeby lub pozwalających osiągnąć wyznaczone przez niego cele

bądź też

  • nie jest w stanie obiektywnie określić prawnych i/lub finansowych ram danego projektu.

Postępowanie w ramach dialogu konkurencyjnego składa się z kilku faz. Po pierwsze, zamawiający publikuje ogłoszenie, w którym określa swoje potrzeby oraz wymagania, które powinny być zdefiniowane bardziej szczegółowo w ogłoszeniu lub dokumentacji przetargowej. Następnie, zamawiający prowadzi, z zakwalifikowanymi do udziału w postępowaniu wykonawcami, rozmowy, celem których jest znalezienie oraz zdefiniowanie środków w największym możliwie stopniu zaspokajających potrzeby zamawiającego. W trakcie rozmów zamawiający może przedyskutować z uczestnikami wszystkie aspekty udzielanego zamówienia. Po zakończeniu rozmów i poinformowaniu o tym wykonawców, zamawiający zaprasza uczestników dialogu do złożenia ofert ostatecznych na podstawie rozwiązań przedstawionych i doprecyzowanych w trakcie postępowania. Oferty ostateczne powinny zawierać wszystkie wymagane elementy niezbędne dla wykonania zamówienia. Zamawiający wybiera ofertę najkorzystniejszą i udziela zamówienia.

Konkursy na projekty

W stosunku do usług z zakresu planowania przestrzennego, usług architektonicznych oraz przetwarzania danych przewidziano możliwość przeprowadzania konkursu. W przeciwieństwie do procedur udzielania zamówień, w stosunku do konkursów dyrektywa wprowadza jedynie podstawowe wymogi związane z przejrzystością (obowiązek opublikowania ogłoszenia o konkursie oraz o jego wyniku), niedyskryminacją (obowiązek równego traktowania wszystkich uczestników konkursu) oraz obiektywności (wymogi dotyczące komisji konkursowej).