Poniższy artykuł opracowano w oparciu o stan prawny obowiązujący w momencie powstania tego artykułu.
Redakcja nie gwarantuje aktualności tekstu w okresie późniejszym, jak również nie ponosi odpowiedzialności za ew. stosowanie się do zawartych w nim zaleceń.

Wartość zamówienia na roboty budowlane

Wprowadzenie

 

Istniejący dotychczas instrument określania wartości zamówienia na roboty budowlane w formie kosztorysu inwestorskiego został w ustawie Prawo zamówień publicznych (pzp) poszerzony o nową formę, jaką stało się określenie "planowanych kosztów robót budowlanych".

Ponadto ustawodawca definiując, tak jak dotychczas, pojęcie "roboty budowlane" w rozumieniu ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, również jako zaprojektowanie i wykonanie tych robót przez jednego wykonawcę, stwierdził, że podstawą określenia wartości zamówienia robót budowlanych będą:

- planowane koszty robót budowlanych

oraz

- planowane koszty prac projektowych.

W sprawach tych została w ustawie pzp zawarta delegacja dla ministra właściwego do spraw budownictwa, określania w drodze rozporządzenia metod i podstaw:

  • sporządzania kosztorysu inwestorskiego,

  • obliczania planowanych kosztów prac projektowych oraz planowanych kosztów robót budowlanych.

 

W Dz.U. Nr 130 z dnia 8 czerwca 2004 r. poz. 1389 ukazało się rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 18 maja 2004 r. w powyższych sprawach, które weszło w życie 23 czerwca 2004 r.
Z tym też dniem straciło moc obowiązującą dotychczasowe rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 24 stycznia 2004 r. w sprawie metod i podstaw sporządzania kosztorysu inwestorskiego (Dz.U. Nr 18 poz. 172).

 

Poniżej przedstawiam podstawowe rozwiązania przyjęte w nowym rozporządzeniu.

 

Rozporządzenie określa metody i podstawy sporządzania kosztorysu inwestorskiego, stanowiącego podstawę określania wartości zamówienia na roboty budowlane oraz metody i podstawy obliczania planowanych kosztów prac projektowych i planowanych kosztów robót budowlanych.

 

 

I. Metody i podstawy sporządzania kosztorysu inwestorskiego

 

Obecne regulacje w tym względzie stanowią, że:

"kosztorys inwestorski opracowuje się metodą kalkulacji uproszczonej, polegającą na obliczeniu wartości kosztorysowej robót objętych przedmiarem robót, jako sumy iloczynów ilości jednostek przedmiarowych robót podstawowych i ich cen jednostkowych bez podatku od towarów i usług według wzoru:

 

Wk = ∑ L×Cj

 

gdzie:
Wk - wartość kosztorysowa robót,
L - liczba jednostek sprzedmiarowanych robót,
Cj - cena jednostkowa roboty podstawowej".

 

W odróżnieniu od dotychczasowych regulacji zrezygnowano z metody szczegółowej opracowania kosztorysu inwestorskiego. Ponadto zdefiniowano pojęcie "robót podstawowych - jako minimalny zakres prac, które po wykonaniu są możliwe do odebrania pod względem ilości i wymogów jakościowych oraz uwzględniają przyjęty stopień zagregowania robót".

 

Zgodnie z ustawową regulacją (Art. 33 ust. 2 pzp), że "przy obliczaniu wartości zamówienia na roboty budowlane uwzględnia się także wartość dostaw związanych z wykonaniem robót budowlanych…" w rozporządzeniu przyjęto, że "wartość kosztorysowa robót obejmuje wartość wszystkich materiałów, urządzeń i konstrukcji potrzebnych do zrealizowania przedmiotu zamówienia".

 

Tu trzeba przypomnieć, że już od 8 marca tzn. wcześniej (Dz.U. Nr 18 poz.172) zrezygnowano z utrzymywania odrębnego "wykazu materiałów, maszyn i urządzeń nie wliczanych do wartości kosztorysowej".

 

Podstawami sporządzania kosztorysu inwestorskiego są:

  • dokumentacja projektowa,

  • specyfikacje techniczne wykonania i odbioru robót,

  • założenia wyjściowe do kosztorysowania,

  • ceny jednostkowe robót podstawowych.

 

Zakres dokumentacji projektowej* niezbędnej dla opracowania kosztorysu inwestorskiego określany jest mianem "projektu wykonawczego". To z tej dokumentacji wylicza się przedmiar robót, określający ilości robót podstawowych.

 

Zaś przedmiar definiowany jest jako - "opracowanie zawierające zestawienie przewidywanych do wykonania robót w kolejności technologicznej ich wykonania wraz z ich szczegółowym opisem, miejscem wykonania lub wskazaniem podstaw ustalających szczegółowy opis z wyliczeniem i zestawieniem ilości jednostek miar robót podstawowych oraz wskazaniem podstaw do ustalania cen jednostkowych robót lub jednostkowych nakładów rzeczowych.

 

Z kolei założenia wyjściowe do kosztorysowania są to - "dane techniczne, technologiczne i organizacyjne nie określone w dokumentacji projektowej oraz specyfikacji technicznej wykonania i odbioru robót budowlanych, a mające wpływ na wysokość wartości kosztorysowej" (np. odległość, na jaką będzie wywożona ziemia z wykopów).

 

Najistotniejszym - różnicującym dotychczasowe podejście - jest określenie skąd należy "pobierać" ceny jednostkowe robót. Otóż zrezygnowano całkowicie z obowiązujących wcześniej centralnie publikowanych informatorów o cenach jednostkowych robót i cenach czynników produkcji - będących załącznikami do nieobowiązującego od 02.03.2004 r. rozporządzenia MRRiB z 26.09.2000 r. "w sprawie kosztorysowych norm nakładów rzeczowych, cen jednostkowych robót budowlanych oraz cen czynników produkcji dla potrzeb sporządzania kosztorysu inwestorskiego".

Obecnie - przy ustalaniu cen jednostkowych robót należy stosować w kolejności:

  1. ceny jednostkowe robót określone na podstawie danych rynkowych, w tym danych z zawartych wcześniej umów lub powszechnie stosowanych aktualnych publikacji,

  2. kalkulacje szczegółowe.

 

To podejście ma swoje uwarunkowania - wynikające ze zdarzeń rynkowych ostatnich 2-3 lat. Ceny oferowane przez wykonawców robót budowlanych były niższe od wartości wynikającej z kosztorysu inwestorskiego - opartego na centralnie publikowanych podstawach - o średnio 40%. Tak więc, jeśli zastosować w pełni art. 32 ust. 1 pzp, że "podstawą ustalania wartości zamówienia jest całkowite, szacunkowe wynagrodzenie wykonawcy bez podatku od towarów i usług, ustalone przez zamawiającego z należytą starannością", to przyjęte źródła pozyskiwania rynkowych danych o kształtowaniu się cen jednostkowych robót budowlanych są uzasadnione.
Dopuszczenie "skalkulowania szczegółowego" ceny jednostkowej - będzie (moim zdaniem) miało charakter incydentalny, bowiem zakres informacyjny o cenach jednostkowych robót jest bardzo duży i obejmuje prawie wszystkie rodzaje wykonywanych w Polsce robót.
Tym niemniej - dla przypadków braku informacji o cenach jednostkowych robót - przewidziano możliwość skalkulowania tej ceny szczegółowo wg wzoru:

 

Cj = ∑ n x c + Kpj + Zj

 

gdzie:

Cj - cena jednostkowa określonej pozycji przedmiarowej,

n - jednostkowe nakłady rzeczowe: robocizny - nr, materiałów - nm, pracy sprzętu - ns;

c - cena czynników produkcji: robocizny - Cr, ceny materiałów - Cm, ceny pracy sprzętu - Cs;

n x c - koszty bezpośrednie jednostki przedmiarowej robót, według wzoru:

 

n x c = ∑ nr x Cr + ∑ nm x Cm + ∑ ns x Cs

 

Kpj - koszty pośrednie na jednostkę przedmiarową robót,

Zj - zysk kalkulacyjny na jednostkę przedmiarową robót.

 

Koszty pośrednie ustala się za pomocą rynkowego wskaźnika kosztów pośrednich wg wzoru:

 

 

gdzie:

Kpj - koszty pośrednie na jednostkę przedmiarową robót,
WKp - wskaźnik narzutu kosztów pośrednich w %,
Rj - koszt robocizny na jednostkę przedmiarową robót,
Sj - koszt pracy sprzętu na jednostkę przedmiarową robót.

 

Zaś zysk kalkulacyjny oblicza się jako iloczyn (rynkowego) wskaźnika zysku i (ustalonej w założeniach) podstawy jego naliczania.

 

Z dyspozycji dotyczących jednostkowych nakładów rzeczowych wynika, że mogą być stosowane wszystkie - odpowiadające danym robotom - katalogi norm będące na rynku, a przy ustalaniu stawek i cen czynników produkcji można stosować dane rynkowe, aktualne publikacje określające te stawki i ceny. Ważne jest stwierdzenie, że "ceny materiałów podaje się łącznie z kosztami zakupu".

W rozporządzeniu - instruktażowo - podano sposób ustalania jednostkowych nakładów rzeczowych na podstawie analizy indywidualnej, a także godzinowej stawki robocizny kosztorysowej ustalonej na podstawie analizy własnej, oraz - że w cenach jednostkowych maszynogodzin pracy sprzętu ustalanych na podstawie analizy własnej nie uwzględnia się podatku od towarów i usług.

Przypomnieć należy, że kosztorys inwestorski opracowuje się metodą uproszczoną w pierwszym rzędzie w oparciu o rynkowe ceny jednostkowe robót budowlanych.
Pozostałe regulacje w tym rozporządzeniu dotyczą zawartości kosztorysu inwestorskiego i nie wymagają odrębnego komentarza.

Autor niniejszego zwraca tylko uwagę, że należy opracować również tabelę wartości elementów scalonych, odniesionych do elementów obiektu lub zbiorczych rodzajów robót.

 

 

II. Metody i podstawy obliczania planowanych kosztów robót budowlanych

 

Planowane koszty robót budowlanych - to forma określania wartości zamówienia na roboty budowlane, która może mieć miejsce zamiast kosztorysu inwestorskiego.

Planowane koszty robót budowlanych oblicza się metodą wskaźnikową wg wzoru:

 

WRB = ∑ Wci x ni

 

gdzie:

WRB - wartość planowanych kosztów robót budowlanych,
Wci - wskaźnik cenowy i-tego składnika kosztów,
ni - ilość jednostek odniesionych dla i-tego składnika kosztów.

 

W rozporządzeniu przyjęto, że wskaźniki cenowe będą określone na podstawie danych rynkowych lub, w przypadku braku takich danych, na podstawie powszechnie stosowanych katalogów i cenników, natomiast ilości jednostek odniesione powinny być określone na podstawie programu funkcjonalno-użytkowego.

Ponieważ program funkcjonalno-użytkowy obejmuje opis zadania budowlanego, przeznaczenie ukończonych robót budowlanych, stawiane im wymagania techniczne, ekonomiczne, architektoniczne, materiałowe i funkcjonalne, to z jego zakresu powinno być możliwe wyodrębnienie poszczególnych grup robót i przypisanie im następnie odpowiednich składników kosztów.

W rozporządzeniu jest następująca dyspozycja "Jeżeli zamówienie na roboty budowlane obejmuje budowę w rozumieniu art.3 pkt 3 ustawy z 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (tekst jednolity Dz.U. z 2003r. Nr 207 poz.2016 z późn. zm.), to składniki kosztów odpowiadają co najmniej grupom robót w rozumieniu Wspólnego Słownika Zamówień i obejmują:

  1. koszty robót przygotowania terenu,

  2. koszty robót budowy obiektów podstawowych,

  3. koszty robót instalacyjnych,

  4. koszty robót wykończeniowych,

  5. koszty robót związanych z zagospodarowaniem terenu i budową obiektów pomocniczych".

 

Ta dyspozycja nie wyklucza możliwości przyjęcia innych - bardziej szczegółowych - elementów odniesienia i przyjęcia dla nich odpowiednich wskaźników cenowych. Wszystko będzie zależało zatem od formy, zakresu i szczegółowości programu funkcjonalno-użytkowego. Można przyjąć hipotetycznie, że im szczegółowszy program funkcjonalno-użytkowy - tym podział na elementy może być mniej zagregowany i wskaźniki cenowe bardziej uszczegółowione. Szczególnym przypadkiem będzie fakt posiadania już dokumentacji projektowej.

 

W przypadku braku informacji rynkowych o kształtowaniu się wskaźników cenowych można je obliczyć w indywidualnym preliminarzu kosztów, korzystając z dostępnych, aktualnych informacji, na podstawie kosztów zrealizowanych zamówień, a także na podstawie już zawartych umów lub kontraktów, cen z aktualnych publikacji (informatorów, katalogów i ofert).

 

 

III. Metody i podstawy obliczania planowanych kosztów prac projektowych

 

Przyjęta w rozporządzeniu metoda obliczania planowanych kosztów prac projektowych sprowadza się do obliczenia kosztów tych prac wskaźnikowo od kosztów robót budowlanych według wzoru:

 

WPP = W% x WRB

 

gdzie:
WPP - planowane koszty prac projektowych,
WRB - planowane koszty robót budowlanych,
W% - wskaźnik procentowy.

 

Tak więc podstawą obliczenia planowanych kosztów prac projektowych jest wcześniejsze określenie planowanych kosztów robót budowlanych, a te z kolei były określane na podstawie programu funkcjonalno-użytkowego.

 

Natomiast wskaźniki procentowe udziału kosztów prac projektowych w wielkości planowanych kosztów robót budowlanych są określone w załączniku do rozporządzenia.

 

I tak wskaźniki procentowe prac projektowych dla robót budowlano-montażowych inwestycji kubaturowych wynoszą do 2,25% do 9,4% planowanych kosztów robót budowlanych.

 

Występuje tu podwójna zależność od wartości planowanych kosztów robót budowlanych i kategorii złożoności projektu:

  • wskaźnik procentowy prac projektowych jest tym mniejszy im większa jest wartość planowanych robót budowlanych,

  • wskaźnik procentowy prac projektowych jest większy przy wyższej kategorii złożoności projektu (od I ÷ VI kategorii złożoności).

 

W załączniku do rozporządzenia znajdują się zarówno opisy kategorii złożoności, jak i grupy funkcjonalne obiektów kubaturowych z przypisanymi im kategoriami złożoności projektów. Ponadto podano tu wskaźniki procentowe kosztów dokumentacji projektowej w planowanych kosztach robót budowlanych dla inwestycji liniowych. Kształtują się one:

  • dla obiektów budownictwa kolejowego w przedziale od 3,5% ÷ 8,0%,

  • dla inwestycji drogowych od 2,5% ÷ 5,0%,

  • dla sieci ciepłowniczych od 2,5% ÷ 7,0%,

  • dla węzłów cieplnych od 3,0% ÷ 9,0%,

  • dla sieci wodociągowych od 3,5% ÷ 7,5%,

  • dla sieci kanalizacyjnych od 4,0% ÷ 8,0%,

  • dla sieci gazowych niskoparametrowych od 3,5% ÷ 7,0%,

  • dla sieci elektroenergetycznych od 6,0 ÷ 14,0%.

 

Są również podane wskaźniki procentowe dla obiektów inżynierskich w zależności od kategorii złożoności (od I ÷ III kategorii) :

  • dla prostych obiektów inżynierskich od 3,0% ÷ 4,5%,

  • dla złożonych konstrukcji i metodach budowy od 4,5% ÷ 6,0%,

  • dla obiektów o specjalnych konstrukcjach i metodach budowy od 5,5% ÷ 7,5%.

 

W załączniku przewidziano również sytuacje dotyczące konieczności zwiększenia wskaźnika W% w przypadku remontów, nadbudowy, przebudowy od 15% do 30% w zależności od stopnia skomplikowania robót.
Warto zwrócić uwagę, że tak wyliczone wskaźnikowo koszty prac projektowych nie obejmują danych wyjściowych, tj.:

  • uzyskania mapy prawnej, opracowania mapy dla celów projektowych,

  • opracowania dokumentacji geologiczno-inżynierskiej (badania gruntowo-wodne),

  • opracowania operatów ochrony środowiska,

  • inwentaryzacji obiektów, zagospodarowania terenu,

  • inwentaryzacji i waloryzacji zieleni.

 

Ponadto - jeżeli zachodzi konieczność ustalenia udziału poszczególnych opracowań projektowych w łącznym koszcie prac projektowych, to należy stosować poniższe wartości procentowe:

  • projekt koncepcyjny 7÷15% wartości prac projektowych,

  • projekt budowlany 30÷40% wartości prac projektowych,

  • projekt wykonawczy 40÷60% wartości prac projektowych.

Suma wartości składowych liczona w procentach wynosi 100%.

 

 

Na zakończenie warto przypomnieć, że w przypadku gdy przedmiotem zamówienia jest zaprojektowanie i wykonanie robót budowlanych przez jednego wykonawcę - to wartością takiego zamówienia jest suma planowanych kosztów robót budowlanych i planowanych kosztów prac projektowych:

 

WZ = WRB + WPP

 

 

 

Przedstawione powyżej formy określania wartości zamówienia na roboty budowlane różnią się metodą ich opracowania, ale służą jednemu celowi.

Na ich podstawie zamawiający, wiedząc jakie będzie szacunkowe wynagrodzenie wykonawcy (pamiętać należy o wielkości podatku od towarów i usług !), wie jaką kwotę powinien przeznaczyć na finansowanie zamówienia, oraz w którym przedziale progowym znajdzie się to zamówienie.