Poniższy artykuł opracowano w oparciu o stan prawny obowiązujący w momencie powstania tego artykułu.
Redakcja nie gwarantuje aktualności tekstu w okresie późniejszym, jak również nie ponosi odpowiedzialności za ew. stosowanie się do zawartych w nim zaleceń.

Lepiej zapobiegać niż...

Poruszony w artykule pt. "W podziemnym kręgu" temat lokalizacji infrastruktury podziemnej, ściśle powiązany jest z zagadnieniem stosowania taśm ostrzegawczych i znaczników punktowych. Odpowiednie umiejscowienie powyższych może ułatwiać lokalizację oraz zabezpieczać elementy sieci wodno-kanalizacyjnej, gazociągowej, energetycznej, telekomunikacyjnej czy też światłowodowej. Przepisy prawne oraz ustalenia przedsiębiorstw, które zarządzają infrastrukturą, narzucają stosowanie tworzywowych taśm ostrzegawczych oraz rozwiązań, które umożliwią późniejsze wykrycie sieci, czy też jej elementów z powierzchni terenu.

 

Najczęściej stosowanym sposobem oznakowania/ zabezpieczania infrastruktury podziemnej jest stosowanie taśm zabezpieczających. Taśmy zakopywane są w ziemi kilkadziesiąt centymetrów nad prowadzoną siecią, a ich zadaniem jest wczesne ostrzeganie podczas prac ziemnych i zapobieganie uszkodzeniom istniejących podziemnych instalacji, porażeniu prądem itp. Taśmy mogą być dodatkowo wyposażone we wkładkę ze stali kwasoodpornej lub drut miedziany, które przy odpowiednim podłączeniu stanowić mogą dodatkowy element lokalizacyjny. Wówczas na swych końcach wychodzi ona na powierzchnię prosto do słupków oznaczeniowo-pomiarowych. Dzięki temu możliwe jest zbieranie danych dotyczących bieżącego stanu podziemnej infrastruktury i trasy jej przebiegu.

 

W zależności od rodzaju sieci, jaką mają ochraniać, taśmy występują w różnych kolorach. Najczęściej do oznaczania wodociągów i kanalizacji używane są taśmy w kolorze niebieskim, biało-niebieskim, zielonym, biało-zielonym i brązowym. Dostępne są także w wersji z napisem np. UWAGA WODOCIĄG, UWAGA KANALIZACJA. Do oznaczania sieci energetyki cieplnej dostępne są taśmy żółte lub fioletowe z nadrukiem UWAGA RURY CIEPŁOWNICZE, UWAGA SIEĆ CIEPŁOWNICZA PREIZOLOWANA itp. Z kolei do oznakowania tras gazociągów stosowane są taśmy w kolorze żółtym z nadrukiem GAZ. Do znakowania tras kabli telekomunikacyjnych używa się taśm w kolorze pomarańczowym z nadrukiem UWAGA KABEL TELEKOMUNIKACYJNY, UWAGA KABEL ŚWIATŁOWODOWY, UWAGA KABEL OPTOTELEKOMUNIKACYJNY lub bez nadruku. Taśma w kolorze czerwonym posłuży do oznaczenia trasy przebiegu sieci energetycznej (dla instalacji powyżej 1kV) i w kolorze niebieskim (dla instalacji do 1kV). Folie produkowane są w różnych grubościach i szerokościach. Ceny taśmy ostrzegawczo-lokalizacyjnej z wkładką metalową rozpoczynają się od 0,4 zł do 2,50 zł/mb, w zależności od szerokości taśmy.

 

Samodzielnie lub razem z taśmami sygnalizacyjnymi stosowane są znaczniki, markery punktowe. W zależności od rodzaju układa się je wraz z postępem prac, w trakcie wykonywania nowych linii podziemnych lub nad ich miejscami charakterystycznymi, a także później – podczas wykonywania napraw lub remontów. Znaczniki punktowe, nazywane również markerami lub EMS (ang. Electronic Marker System), są pasywnymi układami rezonansowymi LC, które nie posiadają własnego zasilania. Umieszczone są w osłonie z tworzywa sztucznego o wysokiej wytrzymałości mechanicznej oraz dużej odporności na związki organiczne, chemikalia oraz skrajne temperatury. Spotyka się znaczniki o kształcie walca, kulistym lub płaskim. Umieszcza się je nad charakterystycznymi punktami instalacji, jak trójnikami, rozgałęzieniami, zaworami, studzienkami, przepustami itp. Pracują w charakterystycznych częstotliwościach, a tworzywo osłony ma kolor odpowiedni dla poszczególnych sieci. I tak dla kabli energetycznych przewidziano częstotliwość rezonansową 169,8 kHz oraz kolor czerwony. Dla sieci wodociągowych częstotliwość 145,70 kHz i kolor niebieski. Dla energetycznych częstotliwość 134,00 kHz i kolor czerwono-niebieski. Z kolei sieć kanalizacyjna oznaczona jest kolorem zielonym i częstotliwością 121,60 kHz. Telekomunikacja to częstotliwość 101,40 kHz i kolor pomarańczowy. Sieć gazociągowa - częstotliwość 83,00 kHz, kolor żółty. Telewizja kablowa - częstotliwość 77,00 kHz, kolor pomarańczowo-czarny i woda techniczna - częstotliwość 66,35 kHz i kolor fioletowy.

 

Do wykrywania znaczników elektromagnetycznych stosuje się specjalne lokalizatory markerów. Można w tym celu wykorzystać bezpośrednio niektóre lokalizatory elektromagnetyczne lub z użyciem specjalnej przystawki. Lokalizator wzbudza układ rezonansowy markera, wysyłając sygnał o określonej częstotliwości. Sygnał wzbudzony w znaczniku jest reemitowany i można go odebrać z odległości do 2,5 m (w zależności od rodzaju markera i producenta). Mamy do dyspozycji znaczniki bierne (pasywne) i tak zwane inteligentne (ID), w których możemy zaprogramować dane specyficzne dla użytkownika, rodzaju podziemnych obiektów, zastosowania, charakterystyki materiału, datę instalacji oraz inne istotne szczegóły.

 

Markery o kształcie kulistym posiadają konstrukcję niewymagającą orientowania w czasie zakopywania. Można je umieszczać na maksymalnej głębokości 1,5 m. Producenci określają także odległość minimalną między znacznikami, która powinna wynosić np. 1,0 m. Podawana jest również minimalna odległość od oznaczanego obiektu podziemnego w poziomie i pionie od środka znacznika kulistego, np. 100 mm.

Znaczniki kuliste ID zawierają mikroczip RFID (ang. Radio-frequency identification), który umożliwia wprowadzenie i przechowywanie danych takich, jak właściciel instalacji, rodzaj instalacji, opis punktu instalacji, element numeru identyfikacyjnego zakładu, głębokość (do instalacji lub od znacznika do instalacji), średnica kabla - liczba włókien (jeśli jest wykonany z włókien), liczba par skręcanych (kabel miedziany), rodzaj materiału, z jakiego wykonany jest kabel - miedź - światłowód - włókna - marka producenta lub typ, adres punktu serwisowego, kierunek, odległość lub długość, data instalacji lub naprawy, inne istotne informacje/ opisy. Każdy znacznik jest wstępnie zaprogramowany i posiada 10-cyfrowy unikalny numer identyfikacyjny. Ten wstępnie zaprogramowany numer jest także przymocowany do znacznika na usuwalnej zawieszce z kodem kreskowym, którą można oderwać przed instalacją i przymocować do mapy obiektu. Zasadniczo znaczniki kuliste ID doskonale nadają się do oznaczania obiektów/ instalacji podziemnych na terenach miejskich o wysokim zagęszczeniu uzbrojenia, na terenach wiejskich, gdzie jest niewiele naziemnych znaków rozpoznawczych, które można odznaczyć na mapach i do oznaczania obiektów, których nie można zlokalizować za pomocą tradycyjnych kablowych urządzeń elektromagnetycznych do lokalizacji. Ponadto znaczniki kuliste ID doskonale nadają się do oznaczania obiektów o wysokiej wartości, obiektów o znaczeniu strategicznym lub w przypadku których przestoje dla serwisowania miałyby znaczący wpływ oraz generowałyby duże koszty lub powodowały znaczące utrudnienia. Przydadzą się do znakowania kabli, rur i urządzeń w wąskich wykopach. Maksymalna głębokość instalacji/ wykrywania wynosi 1,2 m.

 

Znaczniki płaskie (dyskowe) występują (podobnie jak kuliste) zarówno w wersji pasywnej, jak i w wersji z ID. Najczęściej stosowane są do włazów, gdzie są mechanicznie mocowane do górnej pokrywy włazu. Maksymalna głębokość instalacji/ wykrywania wynosi 1,5 m dla wersji pasywnej i 1,2 m z ID.

 

Znaczniki podpowierzchniowe umożliwiają wygodne oznaczanie obiektów po zakończeniu prac budowlanych. Znacznik jest instalowany pionowo na małej głębokości, w wywierconym otworze lub włożony w glebę, albo w wyżłobienie w nawierzchni ulicy. Znaczniki podpowierzchniowe doskonale nadają się do znaczenia obiektów instalowanych z wykorzystaniem technologii bezwykopowej oraz do oznaczania istniejących obiektów. Wersja pasywna, jak i z ID może być umieszczana na maksymalnej głębokości instalacji/ wykrywania równej 0,6 m.

 

Do dyspozycji mamy również znaczniki średniozakresowe pasywne stosowane na obszarach o niskim zagęszczeniu obiektów podziemnych do oznaczenia takich obiektów, jak mufy, punkty naprawcze, luźne pętle, punkty serwisowe i jako znaczniki do oznaczania nadmiaru przewodów, które są zakopane głębiej niż można stosować znaczniki kuliste. Maksymalna głębokość instalacji/ wykrywania wynosi 1,8 m. Średnica obudowy wynosi ok. 210 mm.

Znaczniki pełnozakresowe wersja pasywna (maksymalna głębokość instalacji/ wykrywania 2,4 m) i z ID (maksymalna głębokość instalacji/ wykrywania 2 m) dzięki dużym rozmiarom obudowy (ponad 300 mm) doskonale chronią wrażliwe instalacje podziemne podczas kopania.

 

Orientacyjne ceny znaczników EMS:

– znacznik średniozakresowy (do 1,8 m) - 33÷45 zł/szt.,

– znacznik przypowierzchniowy (do 0,6 m) - 40÷47 zł/szt.,

– znacznik przypowierzchniowy ID (do 0,6 m) - 90÷98 zł/szt.,

– znacznik pełnozakresowy ID (do 2,0 m) - 100÷140 zł/szt.,

– znacznik pełnozakresowy (do 2,4 m) - 65÷85 zł/szt.,

– znacznik kulisty (do 1,5 m) - 37÷45,0 zł/szt.,

– znacznik kulisty ID (do 1,2 m) - 83÷102 zł/szt.

 

Uzupełnieniem pojedynczych znaczników może być również taśma lokalizacyjna EMS. Miniaturowe odpowiedniki znaczników łączone są we współpracujące ze sobą ciągi na znacznikowych taśmach ostrzegawczo-lokalizacyjnych. Ich główną zaletą jest to, że pracują również w sytuacji przerwania taśmy, są także odporne na czynniki powodujące zniszczenie przewodnika lub styków przyłączeniowych w tradycyjnej taśmie sygnalizacyjnej w wyniku korozji. Zastosowanie taśmy nie wymaga punktów dostępowych do przewodu lokalizacyjnego. Jej lokalizacja jest możliwa bez konieczności stosowania zewnętrznego generatora sygnału. W zależności od wersji taśma lokalizacyjna pracuje na częstotliwości odpowiadającej rodzajowi sieci; maksymalna głębokość umieszczania taśmy to 0,75 m.

 

Podobne zastosowanie, jak taśma EMS (ale z możliwością ułożenia na większej głębokości) ma linka ostrzegawcza. Idealnie nadaje się do oznaczania przebiegu horyzontalnych przewiertów kierunkowych (ang. HDD - Horizontal Directional Drilling). Stosowana jest tam, gdzie zakazane jest stosowanie stalowych linek ostrzegawczych ze względu na przewodność elektryczną.

 

Stosowane w znacznikach EMS znormalizowane częstotliwości sprawiają, że działają one ze wszystkimi elektronicznymi lokalizatorami znaczników. W zależności od zaawansowania lokalizatorów mamy możliwość lokalizacji tras kabli i rur oraz lokalizację i pomiar głębokości zakopania wszystkich typów znaczników EMS i EMS-ID, a także możliwość programowania i odczytu informacji zapisanych w znacznikach inteligentnych ID. Szczegółowe dane lokalizowanych znaczników wraz z sygnaturą daty i czasu są zapisywane w pamięci lokalizatora. Komunikacja z komputerem odbywa się poprzez standardowy port szeregowy RS232 lub port USB.

 

Najbardziej zaawansowane wersje lokalizatorów są kompatybilne z profesjonalnymi przyrządami do mapowania terenowego w systemie GPS/GIS (Geographic Information System).

 

Precyzyjnie i bezpiecznie - pod i nad ziemią.