Poniższy artykuł opracowano w oparciu o stan prawny obowiązujący w momencie powstania tego artykułu.
Redakcja nie gwarantuje aktualności tekstu w okresie późniejszym, jak również nie ponosi odpowiedzialności za ew. stosowanie się do zawartych w nim zaleceń.

Wykańczanie ścian wewnętrznych – panele 3D (część I)

W ubiegłorocznym cyklu dotyczącym wykańczania ścian wewnętrznych poznaliśmy właściwości, sposób aplikacji i ceny farb magnetycznych, tablicowych kredowych, suchościeralnych i luminescencyjnych oraz tynku japońskiego. Zakończyliśmy zaś rok artykułem, o masach dekoracyjnych do wykonywania tynku strukturalnego imitującego naturalne kamienie - trawertyn i marmur (BzG 2-4/2019). Czas obłożyć nasze ściany (i sufity) płytami/ płytkami z efektem trójwymiarowym, tzw. panelami 3D. Jeżeli zależy nam na unikalnej i nowoczesnej dekoracji ścian i sufitów, a przy okazji chcielibyśmy ukryć ich nierówności czy zacieki, trójwymiarowe panele dekoracyjne znakomicie sprawdzą się zarówno we wnętrzach domów, jak i w obiektach komercyjnych. Szeroki wybór struktur, kształtów i wzorów daje niemal nieograniczone możliwości aranżacyjne. Budowa tekstur i obecność wielu kątów w panelach 3D tworzy wrażenie głębi w ścianie.

Na rynku budowlanym najczęściej możemy spotkać panele wykonane z gipsu, z betonu architektonicznego, z płyt pilśniowych średniej gęstości z włókien drzewnych (tzw. MDF), z drewna i z poliuretanu. Każdy z tych materiałów charakteryzuje się innymi właściwościami fizycznymi, a tym samym sposobem i miejscem aplikacji. Różne są też ich ceny.

 

 

1. Rozpocznijmy od gipsu

 

Gips to jeden z najstarszych naturalnych materiałów budowlanych wykorzystywanych przez człowieka. Panele 3D o najróżniejszych fakturach powstają dzięki właściwościom plastycznym gipsu, a dzięki jego właściwościom akustycznym wyciszają wnętrze, zapewniają też przyjazny mikroklimat w pomieszczeniu i są niepalne. Do produkcji płytek, paneli, sztukaterii i galanterii gipsowych oraz produkcji form ceramicznych w przemyśle wykorzystywany jest tzw. gips ceramiczny. Dodatkowo może być uzupełniony o domieszki naturalnych minerałów (granulat lawy i skał pochodzenia wulkanicznego), a dla wzmocnienia mieszany – o mikrowłókna szklane. Niektórzy producenci podają jako materiał wytworzenia - kompozyt na bazie gipsu. Panele ścienne wykonane z takich mieszanek odznaczają się wysoką wytrzymałością na uszkodzenia i są przy tym lekkie.

 

Montaż paneli gipsowych nie należy do trudnych, nie wymaga stosowania fachowych narzędzi i można go wykonać samodzielnie. Dostępne są panele o kształcie prostokątnym, kwadratowym, heksagonalnym, trójkątnym, okrągłym, a także o innych niestandardowych kształtach. Łącząc je ze sobą możemy uzyskać niezwykle ciekawą dekorację o wysokim standardzie wykończenia, na całej lub na fragmencie ściany. Do ich mocowania użyjemy kleju gipsowego lub kleju montażowego.

 

Panele te najczęściej występują w kolorze białym. Możemy również pokryć je farbą. Polecane są farby lateksowe, akrylowo-lateksowe, winylowe i akrylowe. Znajdziemy też panele w kolorze szarej skały, czy kamienia księżycowego oraz z dekoracyjnymi otworami. Te wykonania mają imitować efekt "betonu architektonicznego". Niektórzy producenci oferują gotowe panele pokryte farbą z palety RAL.

 

Wymiary dostępnych płyt rozpoczynają się od 20 x 20 cm, poprzez 50 x 50 cm, 60 x 60 cm, 60 x 100 cm, po 80 x 100 cm i 60 x 100 cm. Znajdziemy też nietypowe rozmiary i kształty (trójkąty 25 x 32 cm, romby 20 x 39 cm, koła o średnicy 30, 39 cm, "plaster miodu" - 40 x 34 cm, 50 x 50 cm itd.). Panele 3D mogą mieć grubość od 1 do 8 cm. Najczęściej występują w przedziałach grubości od 1,5 do 3,0 cm, 3 do 5 cm, 2 do 3 cm itd. Sprawia to, że element tworzący na ścianie powierzchnię 1 m2 może ważyć od 10 do 25 kg.

 

Do montażu płyt będziemy potrzebować piłki do cięcia ze średnim zębem lub szlifierki kątowej, pacy zębatej do kleju, kleju gipsowego lub montażowego, gruntu. Każdy z producentów posiada w swojej ofercie dedykowane kleje i grunt lub określa, jakie powinny spełniać one wymagania dla prawidłowego/ trwałego/ estetycznego montażu paneli.

Przed przystąpieniem do mocowania paneli ściana powinna być dokładnie oczyszczona, a następnie zagruntowana. Jeżeli panele umieszczamy powyżej podłogi, niezbędna będzie listwa pomocnicza. W przypadku niektórych paneli należy zagruntować stronę, którą będziemy kleić do ściany, w celu wzmocnienia powierzchni i wyrównania chłonności. Przy klejeniu, między panelami należy zachować dylatację od 3 do 5 mm. Płyty o dużych wymiarach oraz mocowane do sufitu należy przykręcić kołkami, a powstałe otwory zagipsować. Jeżeli zamierzamy panele malować, powinniśmy je zagruntować gruntem głębokopenetrującym. Malowanie wykonujemy wałkiem, pędzlem lub metodą natryskową. Przy montażu paneli dekoracyjnych w łazience czy kuchni, należy pamiętać o farbach przeznaczonych do tego typu pomieszczeń oraz (przed malowaniem) o specjalnym impregnacie, który sprawi, że płyty czy też kasetony 3D nie będą chłonąć wody i wilgoci.

 

Czas na koszty.

Dostępne w handlu panele 3D sprzedawane są przede wszystkim na sztuki i musimy przeliczyć ile będziemy ich potrzebowali na wykonanie naszych "X" metrów kwadratowych, dodając około 10% na odpad.

W zależności od grubości, skomplikowania wzoru, producenta cena 1 m2 panelu 3D rozpoczyna się od około 70 zł, a kończy na 220 zł (przy czym największy wybór materiału mamy w cenach od 130 do 180 zł/m2).

Do tego klej gipsowy w cenie 0,9 ÷ 3,5 zł za kg, przy wydajności 1,3 ÷ 1,8 kg/m2.

Przy kleju montażowym tuba 300 ml starczy na około 2 m2, a kosztuje od 10 do 15 zł.

Grunt to wydatek od 0,8 do 2,0 zł/m2 za materiał.

Łącznie może to nam dać za sam materiał kwotę od ok. 80 do 230 zł/m2.

Jeżeli zażyczymy sobie do ww. prac fachowca, uszczupli to nasz portfel o kolejne 60 ÷ 80 zł/m2.

Razem daje to nam przedział cenowy od 140 zł/m2 w najtańszym wariancie, do 310 zł/m2 w najdroższym.

 

Gipsowe panele 3D w większości przypadków posiadają powtarzające się motywy. Możemy się też pokusić o zestaw, który utworzy nam z kilkunastu różnych paneli tzw. "mural" – takie o łącznym wymiarze 240 x 480 cm kosztują od 270 zł/m2 (32 panele) do 470 zł/m2 (12 paneli).

 

Sprawdźmy, jak wygląda kalkulacja szczegółowa montażu paneli 3D na podstawie dostępnej bazy katalogowej KNR[*].

 

 

Przy przyjętym do kosztorysu średnim koszcie paneli gipsowych 3D = 150,00 zł/m2, otrzymujemy w tańszym wariancie ok. 260 zł/m2, w droższym zaś ok. 273 zł/m2. Czyli "mieścimy się" w cenach rynkowych.

 

 

2. Panele 3D wykonane z betonu architektonicznego

 

To materiał, który znakomicie wpisze się w loftowe i modernistyczne wnętrze. Nazywany "marmurem XXI wieku" na dobre zagościł na ścianach w pomieszczeniach o większym metrażu, a sprawdzi się także w średnich i mniejszych wnętrzach. Panele z betonu architektonicznego najczęściej wzmacniane są włóknem szklanym (beton GRC - Glassfibre Reinforced Concrete) dzięki czemu uzyskujemy większą wytrzymałość i niższą masę płyt. Mamy do dyspozycji panele o wielu przestrzennych wzorach geometrycznych, floralnych, po abstrakcyjne. Panele utrzymane w odcieniach szarości doskonale wpasowują się w charakter domowych pomieszczeń, zmieniając zwykłą ścianę w designerską strefę. Dostępne mamy nie tylko szarości. Znajdziemy też biały beton, poprzez bliski czerni antracyt, na samej czerni kończąc.

 

Wśród dostępnych rozmiarów spotykamy: szerokości od 15 do 120 cm, wysokości od 6,5 do 65 cm i grubości od 10 do 48 mm. Przy czym najczęstsze są płyty o wymiarach 60 x 60 cm i 120 x 60 cm oraz 90 x 60 cm przy grubości 15 do 30 mm.

1 m2 płyt 3D z betonu architektonicznego może ważyć od 15 do 40 kg.

 

Ponieważ mamy do czynienia z materiałem o innych parametrach chemicznych oraz cięższym, aniżeli panele 3D wykonane z gipsu, odmienna jest też technika jego montażu. Każdy z producentów ww. paneli zaleca stosowanie jednego/ kilku poniższych sposobów montażu.

 

Poprzez klejenie, do którego stosuje się zaprawy klejące typu C2TE S2 (jedno lub dwuskładnikowej), czyli kleje cementowe do płytek o podwyższonych parametrach, o zmniejszonym spływie, o wydłużonym czasie otwartym i wysoce odkształcane. Podobnie, jak dla paneli gipsowych gruntujemy powierzchnię ściany i paneli betonowych (chyba, że producent zalecił inaczej). Klej nakładamy na ścianę oraz stronę montażową płyt i dopiero wówczas łączymy płyty ze ścianą (lub tylko na ścianę, vide zalecenia producenta płyt). Powinniśmy też zachować 3-4 mm przerwy między nimi oraz pozostałymi ścianami, podłogą i sufitem. Jeżeli montaż rozpoczynamy od pewnej wysokości, potrzebna będzie listwa startowa.

 

Drugim sposobem montażu jest niewidoczny system na kotwie chemicznej. W wywierconych w ścianie otworach montażowych umieszczamy kotwę chemiczną, w którą wklejamy trzpień montażowy mocowany do płyty.

 

Panele możemy mocować też w sposób niewidoczny na wieszakach. W tym systemie do zamontowania płyt betonowych potrzebne będą śruby i listwy montażowe. Śruby wkręcamy do elementów mocujących znajdujących się w tylnej części płyty betonowej. Następnie płytę betonową nasadzamy na listwy montażowe przykręcone do ściany. Umocowane w ten sposób płyty betonowe można łatwo zdemontować i zamontować ponownie.

 

Czwartym sposobem montażu paneli jest kotwienie. W praktyce montaż na śruby jest najprostszym i przy tym skutecznym sposobem mocowania płyt do prawie każdego podłoża. Jest to system, gdzie mocowanie będzie widoczne (niektórym się to podoba i właśnie takiego efektu oczekują). Możemy również użyć specjalnych dekoracyjnych zaślepek maskujących otwór. Montaż polega na nawierceniu w narożnikach płyt z betonu architektonicznego otworów (6-10 cm od krawędzi płyty) wiertłami z ostrzem diamentowym (bez funkcji udaru), wywierceniu w ścianie otworów montażowych pod kołki rozporowe i przykręceniu płyty.

 

Niezależnie od sposobu montażu paneli powinny one zostać poddane zabezpieczeniu środkiem impregnującym. Możemy też kupić płyty zabezpieczone środkiem hydrofobizującym, który skutecznie chroni beton architektoniczny przed działaniem wilgoci (np. w łazience) i wszelkimi zabrudzeniami.

 

Pora na ceny.

Podobnie, jak w przypadku paneli gipsowych, tak i dla betonu architektonicznego podstawową jednostką sprzedaży jest sztuka. Po przeliczeniu na metry kwadratowe, ceny paneli 3D z betonu architektonicznego kształtują się na poziomie od 150 zł/m2 do ponad 400 zł/m2 przy standardowym kolorze. Najwięcej płyt znajdziemy w przedziale cenowym 200 zł/m2 do 250 zł/m2. Za kolor biały, czarny będzie trzeba dopłacić około 30 zł/m2, za antracyt około 20 zł/m2.

Koszt kleju kształtuje się na poziomie 3 zł do 7 zł za kilogram. Na 1 m2 powierzchni zużyjemy go około 2 kg.

Na hydrofobizację płyt u producenta, wydamy dodatkowo około 30 zł/m2.

Grunt to wydatek 3 ÷ 5 zł/m2.

Impregnat uszczupli naszą kieszeń o kolejne 12 ÷ 15 zł/m2.

Koszt kotew chemicznych waha się od 3 do 7 zł za pręt gwintowany (koszt uzależniony od średnicy i długości) i od 30 do 40 zł za 300 ml tubę, która starcza na zamontowanie około 10 prętów.

Koszt sztuki kotwy metalowej to wydatek od 1,2 do 3 zł.

Ekipa monterska za montaż płyt z betonu architektonicznego może zażyczyć sobie od 100 do 140 zł/m2. Będzie to zależało w głównej mierze od ilości cięć, fazowań, czy konieczności szlifowania płyt.

 

Czas na nasze wyliczenia na podstawie normatywów z KNR-ów, dla panelu z betonu architektonicznego w cenie 200 zł/m2.[*]

 

 

Z powyższych wyliczeń wynika, że najtańszym sposobem montażu paneli z betonu architektonicznego będzie montaż mechaniczny za pomocą kołków/ kotew metalowych wkręcanych w ścianę. Najdroższy sposób, to montaż na klej. Warto też zwrócić uwagę, że koszt montażu płyt na kotwy chemiczne/ mechaniczne jest niższy dla płyt o większym wymiarze ze względu na konieczność użycia mniejszej liczby mocować na 1 m2.

 

Panele 3D wykonane z paneli gipsowych i z betonu architektonicznego to ciekawy i odważny wybór na ściany i sufity. Szybka zmiana tego typu dekoracji na inną, to już trochę więcej pracy.

 

 

Kolejne typy paneli 3D, w następnych wydaniach BzG.

 

 

 

 

[*] Do kalkulacji cen jednostkowych wykorzystałem Katalogi Nakładów Rzeczowych:
2-02 W „Konstrukcje budowlane”,
AT-42 „Okładziny ceramiczne w technologii Weber DEITERMANN”,
DC-03 „Kotwy chemiczne Koelner-Rawl”,
DC-04 „Kotwy mechaniczne Koelner-Rawl”,
modyfikując (w pozycjach tego wymagających) normatywy zużycia materiałów zgodnie z ich kartami technologicznymi i zaleceniami producentów.
Do kalkulacji przyjąłem średniokrajowe ceny materiałów z kosztami zakupu oraz średniokrajowe ceny pracy sprzętu budowlanego. Ceny materiałów podstawowych tj.: paneli gipsowych 3D – w wysokości 150 zł/m2 i paneli z betonu architektonicznego – w wysokości 200 zł/m2.