Poniższy artykuł opracowano w oparciu o stan prawny obowiązujący w momencie powstania tego artykułu.
Redakcja nie gwarantuje aktualności tekstu w okresie późniejszym, jak również nie ponosi odpowiedzialności za ew. stosowanie się do zawartych w nim zaleceń.

Poziomy rozwoju modelu LOD

WPROWADZENIE

Zawartość informacyjna projektu budowlanego oraz wykonawczego nie jest w sposób kategoryczny zdefiniowana. W obecnym stanie prawnym zostały określone co prawda pojęcia „projekt budowlany” i „projekt wykonawczy”, ale bez dostatecznego sprecyzowania zawartości informacyjnej. Projekt budowlany musi m.in. spełniać wymagania określone w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a jego zakres i treść powinny być dostosowane do specyfiki charakteru obiektu oraz stopnia skomplikowania robót budowlanych[9]. Ustawa Prawo budowlane wskazuje także jakie typy projektów/rysunków powinien zawierać projekt budowlany. Nieco bardziej dokładnie określa zawartość projektu budowlanego rozporządzenie[6] wprowadzając szczegółowy zakres informacji zawartych w opisie technicznym i w części rysunkowej. Są to jednak ogólnie określone opisy i rysunki podstawowych elementów wyposażenia technicznego, ogólnobudowlanego, umożliwiającego użytkowanie obiektu budowlanego zgodnie z jego przeznaczeniem.
W ww. aktach prawnych nie można znaleźć definicji projektu wykonawczego, mieści się ona w rozporządzeniu dotyczącym dokumentacji projektowej będącym aktem wykonawczym do Ustawy Prawo zamówień publicznych. Według niego projekty wykonawcze powinny uzupełniać i uszczegóławiać projekt budowlany w zakresie i stopniu dokładności niezbędnym do sporządzenia przedmiaru robót, kosztorysu inwestorskiego, przygotowania oferty przez wykonawcę i realizacji robót budowlanych[7]. Jak jasno widać brakuje doprecyzowania zawartości informacyjnej projektów budowalnych i wykonawczych, zarówno w zakresie informacji geometrycznych, jak i informacji niegeometrycznych. Podobna sytuacja występuje nie tylko w Polsce, ale i w wielu innych krajach.
Jak w te definicje wpisuje się zatem modelowanie informacji o budynku, czyli BIM? Od początku rozwoju tej technologii na świecie próbowano ustalić tzw. „poziomy szczegółowości informacji zawartych w modelu”, które mogą być określone na poszczególnych etapach przedsięwzięcia budowlanego. Podjęto więc próbę uporządkowania wymagań dotyczących zawartości informacyjnej modelu BIM. Koniecznością jest określenie tych dotyczących zakresu potrzebnych informacji zarówno geometrycznych, jak i niegeometrycznych istotnych dla wszystkich uczestników przedsięwzięcia budowlanego, na danym jego etapie[10].
Do podstawowych informacji możemy zaliczyć:

- strukturę budynku (etap, np. piętro, strop, fundamenty),

- typ elementu (ściany, płyty, słupy, belki, schody itp.),

- geometrię (wymiary, współrzędne elementu, objętość),

- zależności pomiędzy poszczególnymi elementami,

a także właściwości standardowe i niestandardowe przypisane elementom (materiał, kolor, przekroje, ochrona ppoż., ciężar, współczynnik przenikania ciepła itp.).
To stwarza szerokie spektrum możliwości przy sporządzaniu kalkulacji, ale przede wszystkim do wariantowania rozwiązań[4].

 

 

Co oznacza akronim LOD?

Wykorzystując technologię BIM powszechnie używa się akronimu LOD – do opisu zawartości informacyjnej modelu. Można go tłumaczyć nawet na trzy sposoby:

  • Level of Detail, sformułowanie które wywodzi się z Amerykańskiego Instytutu Architektów (American Institute of Architekcts - AIA), który w 2008 roku zdefiniował LOD, jako poziom szczegółowości w celu opisu kroków, przez które element BIM może logicznie przejść od najniższego poziomu aproksymacji koncepcyjnej do najwyższego poziomu reprezentatywnej precyzji[2].
  • Level of Development – pojęcie powstałe w tym samym roku (również zdefiniowane przez AIA) jako poziom kompletności, do którego opracowywany jest element modelu.
  • Level of Definition - PAS 1192-2 Specyfikacja zarządzania informacjami dla fazy inwestycyjnej/ dostarczania projektów budowlanych z wykorzystaniem modelowania informacji o budynku (obecnie zastąpiona przez BS EN ISO 19650) definiuje dwa elementy do „poziomu definicji”: w zakresie geometrii - Level of model Detail (LOd), oraz w zakresie informacji - Level Of model Information (LOi).

 

 

Zawartość informacyjna modelu

Level of Detail, podobnie jak Level of Definition, to zasadniczo ilość szczegółów zawartych w elemencie modelu. Level of Development to stopień przemyślenia geometrii elementu i dołączonych informacji - stopień, w jakim członkowie zespołu projektowego mogą polegać na informacjach podczas korzystania z modelu. Zasadniczo Level of Detail może być uważany za wkład informacyjny do elementu, podczas gdy Level of Development jest jego wiarygodną oceną[3]. Level of Detail zgodnie z podziałem opracowanym przez firmę Vico Software a rozwijanym dalej przez AIA rozpoczyna się od LOD 100 i generalnie przez progresywne uszczegółowianie informacji na kolejnych etapach rozwija się coraz bardziej aż do poziomu LOD 500, który odpowiada dokumentacji powykonawczej. Podział ten jest jednakże podziałem otwartym i można wprowadzać podziały pośrednie między LOD np. LOD 350.
Drugim już wspomnianym standardem jest specyfikacja brytyjska. Jest to inne podejście niż w ww. wersji amerykańskiej. Autorzy zaczęli od zdefiniowania terminu Level of Definition – LOD, co oznacza - poziomy rozwinięcia informacji w projekcie. Każdy z poziomów Level of Definition posiada dwie podkategorie: poziom danych geometrycznych i poziom danych niegeometrycznych, ocenianych osobno.
Za poziomy danych geometrycznych odpowiada wskaźnik LOd, czyli Level od Detail, który określa jak szczegółowe mają być detale rysunków, a za dane niegeometryczne odpowiada wskaźnik LOi czyli Level of Information. Wymieniony standard dzieli się na 7 grup: LOD 1 ÷ LOD 7.
Porównanie brytyjskiego i amerykańskiego podejścia do opisu poziomów szczegółowości modelu BIM pokazano w Tab. 1.

 

Tab.1. Porównanie brytyjskiego i amerykańskiego podziału poziomów szczegółowości opisu modelu BIM.

 

LOd określa zatem wymagania dotyczące precyzji koniecznej geometrii modelu BIM.
Poziom LOi nazywany jest również poziomem danych, a więc określa jakie informacje mają być dostarczane z każdym elementem geometrycznym.
Można wspomnieć jeszcze o dwóch innych poziomach, które mogą być rozważane: poziom koordynacji (LOc – Level of Coordination) oraz poziom dokładności (Level of accuracy - LOa).
Poziom LOc odnosi się do poziomu koordynacji z innymi elementami modelu i poprawnego ich skoordynowania z innymi elementami np. okna i otworu okiennego w ścianie zewnętrznej.
Z kolei poziom dokładności LOa to poziom wymaganej tolerancji wymiarowej na kolejnych etapach przedsięwzięcia budowlanego.
Dane geometryczne i niegeometryczne, jak już wspomniano, można w podejściu brytyjskim opisywać niezależnie od siebie. Schematyczny opis wymaganych informacji geometrycznych i niegeometrycznych przedstawiono w Tab. 2.

 

Tab. 2. Przykładowe wymagania informacyjne dla poszczególnych poziomów LOD (oprac. własne na podst.[5]).

 

Istotą idei BIM jest nasycenie modelu geometrycznego obiektu budowlanego informacjami niegeometrycznymi powiązanymi z obiektem lub jego elementami. Informacje niegeometryczne oprócz pokazanych w Tab. 2, to także informacje o zasobach, takie jak hiperłącza, formuły, zdjęcia i tekst alfanumeryczny, które powinny być zgodne z modelem przekazywanym między interesariuszami projektu. Precyzyjnie określona obiektowa struktura i klasyfikacja danych zapewnia, że informacje są wypełniane, przesyłane i dostarczane w sposób płynny[8].

 

 

WNIOSKI

Wczesne analizy na temat LOD pomogą uniknąć późniejszych nieporozumień na temat szczegółów projektu pomiędzy różnymi uczestnikami procesu budowlanego[10]. Jeżeli będziemy posługiwać się wytycznymi brytyjskimi, co coraz częściej ma miejsce w Polsce wobec braku własnych wytycznych, przed podpisaniem umowy należy sporządzić plan wykonania BIM (BEP - BIM Execution Plan), w którym zostaną ujęte zakładane przez uczestników procesu inwestycyjnego poziomy szczegółowości komponentów dla poszczególnych grup komponentów dokumentacji projektowej[1].
Stosowanie LOD pozwala na określenie wymaganej zawartości informacyjnej modelu na koniec każdego etapu przedsięwzięcia. Korzystanie z LOD jest szczególnie pomocne w aspekcie komunikacji – pozwala na łatwe doprecyzowanie wymagań zleceniodawcy, określania kiedy konkretne informacje będą w modelu potrzebne.

 

 

 

 

[1] AEC (UK), BIM Technology Protocol. 2015. Tom V. 2.1.1.

[2] Bedrick, Jim. „Organizing the Development of a Building Information Model”. PDF. Webcor Builders, 2008, http://aecpe.com/08-08-20%20MPS.pdf (dostęp 3.06.2020 r.).

[3] BIMForum, „Level of Development (LOD). Specification part I & commentary for Building Information Models and Data”, April 2019.

[4] Dziadosz A., Gajzler M. „Przyszłość kosztorysowania czyli kierunki rozwoju oprogramowania wspomagającego kosztorysowanie robót budowlanych”. 2016, Nr 6, str. 74-79.

[5] Peansupa V., Thuanthongdee S. „Levels of Development in BIM for Supporting Cost Estimation of Building Construction Projects”, 16th International Conference on Computing in Civil and Building Engineering, July 6 – 8, 2016, Osaka, Japan, str. 671-678.

[6] Rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 25 kwietnia 2012 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego (t.j. Dz.U. 2018 r. poz. 1935)

[7] Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 2 września 2004 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy dokumentacji projektowej, specyfikacji technicznych wykonania i odbioru robót budowlanych oraz programu funkcjonalno-użytkowego (t.j. Dz.U. 2013 r. poz. 1129)

[8] The New Zealand BIM Handbook, ver. 3, april 2019, appendix C – Levels od Development definitions.

[9] Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (t.j. Dz.U. 2019 r. poz. 1186 z późn. zm.)

[10] Zima K., Mitera-Kiełbasa E. „Proposal of levels of detail LOD in building projects implementing BIM” w: ed.: Al Ali M., Platko P., Advances and Trends in Engineering Sciences and Technologies III, CRC Press/Balkema: Taylor & Francis Group, 2019. – p. 669-675.