Poniższy artykuł opracowano w oparciu o stan prawny obowiązujący w momencie powstania tego artykułu.
Redakcja nie gwarantuje aktualności tekstu w okresie późniejszym, jak również nie ponosi odpowiedzialności za ew. stosowanie się do zawartych w nim zaleceń.

Odstępstwo od przepisów techniczno-budowlanych

  • warunki techniczne, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane i ich usytuowanie

oraz

  • warunki techniczne użytkowania obiektów budowlanych.

 

W sytuacji, gdy inwestor nie może spełnić wymagań wynikających z przepisów techniczno-budowlanych zawartych w rozporządzeniach wydanych na podstawie art. 7 ust. 2 i 3 Prawa budowlanego, minister który je wydał, może upoważnić organ administracji architektoniczno-budowlanej właściwy do udzielenia pozwolenia na budowę, do wyrażenia zgody na odstępstwo od tych przepisów. Odstępstwo może być udzielone jedynie w "przypadkach szczególnie uzasadnionych", a więc mających w sobie element wyjątkowości, będących przeciwstawieniem sytuacji spotykanych powszechnie. Ocena, czy w danej sytuacji zachodzą takie przypadki, należy do właściwego organu administracji architektoniczno-budowlanej, który powinien kierować się następującymi kryteriami:

  • charakterem przepisu techniczno-budowlanego, od którego ma być udzielone odstępstwo,
  • ukształtowaniem nieruchomości, na której ma być realizowany obiekt budowlany,
  • stanem zagospodarowania nieruchomości sąsiednich,
  • oceną proponowanych rozwiązań w świetle zasad wiedzy technicznej.

 

Ustawa Prawo budowlane uzależnia udzielenie odstępstwa od przepisów techniczno-budowlanych od bezwzględnego spełnienia dwóch przesłanek. Nie może ono mianowicie powodować:

  • zagrożenia życia ludzi lub bezpieczeństwa mienia

oraz

  • ograniczenia możliwości korzystania z obiektów użyteczności publicznej i mieszkaniowego budownictwa wielorodzinnego przez osoby niepełnosprawne.

 

Odstępstwo nie powinno także, po spełnieniu warunków zamiennych, powodować pogorszenia warunków zdrowotno-sanitarnych i użytkowych, a także stanu środowiska. Ustawodawca nie określa, na czym mają polegać warunki zamienne, pozostawiając ich ocenę właściwemu organowi administracji architektoniczno-budowlanej, który w takiej sytuacji powinien kierować się kryteriami analogicznymi, jak przy ocenie "szczególnie uzasadnionych przypadków".

 

Wniosek w sprawie udzielenia zgody na odstępstwo od przepisów techniczno-budowlanych inwestor składa do organu właściwego do wydania pozwolenia na budowę. Organ ten ma obowiązek wystąpić do właściwego ministra w sprawie upoważnienia do udzielenia zgody na odstępstwo nawet wówczas, gdy jest przekonany o braku podstaw do udzielenia zgody na odstępstwo, pod warunkiem oczywiście spełnienia wszystkich wymagań formalnych stawianych wnioskowi.

 

Wniosek powinien zawierać:

  • charakterystykę obiektu oraz, w miarę potrzeby, projekt zagospodarowania działki lub terenu, a jeżeli odstępstwo mogłoby mieć wpływ na środowisko lub nieruchomości sąsiednie - również projekty zagospodarowania tych nieruchomości, z uwzględnieniem istniejącej i projektowanej zabudowy,
  • szczegółowe uzasadnienie konieczności wprowadzenia odstępstwa,
  • propozycje rozwiązań zamiennych,
  • pozytywną opinię wojewódzkiego konserwatora zabytków w odniesieniu do obiektów budowlanych wpisanych do rejestru zabytków oraz innych obiektów budowlanych usytuowanych na obszarach objętych ochroną konserwatorską,
  • w zależności od potrzeb - pozytywną opinię innych zainteresowanych organów.

 

Jeżeli podanie nie czyni zadość ustalonym wymaganiom, właściwy organ powinien na podstawie art. 64 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego wezwać wnoszącego do usunięcia braków w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że ich nieusunięcie spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. Niezależnie od wymogów stawianych wnioskowi, właściwy minister może uzależnić wydanie upoważnienia do wyrażenia zgody na odstępstwo od spełnienia dodatkowych warunków uzasadnionych szczególnym charakterem odstępstwa. Niespełnienie przez inwestora tych warunków uniemożliwi uzyskanie upoważnienia właściwego ministra i zgody na odstępstwo od przepisów techniczno-budowlanych, a w konsekwencji spowoduje wydanie decyzji o odmowie udzielenia pozwolenia na budowę.

 

Właściwy do wydania pozwolenia na budowę organ, po uzyskaniu upoważnienia ministra, który ustanowił przepisy techniczno-budowlane, w drodze postanowienia udziela bądź odmawia zgody na odstępstwo.

 

Odstępstwo od przepisów techniczno-budowlanych może być udzielone jedynie przed wydaniem decyzji o pozwoleniu na budowę. Nie może ono bowiem prowadzić np. do legalizacji robót budowlanych wykonywanych w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w pozwoleniu bądź przepisach, albo robót budowlanych wykonywanych bez pozwolenia na budowę (wyrok NSA z 21.10.1993 r., SA/Ka 563/93; Wokanda 1994, Nr 7, s. 31).

 

Udzielenie przez właściwego ministra upoważnienia do wyrażenia zgody na odstępstwo od przepisów techniczno-budowlanych nie jest ani decyzją administracyjną, ani postanowieniem. Upoważnienie to, choć dotyczy sprawy indywidualnej z zakresu administracji publicznej, ma znaczenie przepisu prawa. Wynika to, jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 05 maja 1985 r. (II SA 2019/85) z okoliczności, że upoważnienie wydaje na podstawie ustawy organ upoważniony do wydawania aktów normatywnych w zakresie przepisów techniczno-budowlanych. Skutkiem udzielenia upoważnienia jest okoliczność, że organ orzekający rozstrzyga sprawę nie tylko na podstawie obowiązującego prawa, ale także na podstawie upoważnienia. Nabiera więc ono charakteru doraźnej podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Z tego względu wyrażenie upoważnienia na odstępstwo nie podlega ocenie przez sąd administracyjny. Kontroli podlega natomiast sposób zastosowania odstępstwa w konkretnej sprawie.

 

Upoważnienie do wyrażenia zgody na odstępstwo od przepisów techniczno-budowlanych uprawnia jedynie organ orzekający do udzielenia odstępstwa, ale tego odstępstwa nie nakazuje. Jest to zgodne z zasadą, że każdy organ administracji, dysponując upoważnieniem właściwego ministra w sprawie odstępstwa, musi w czasie rozpoznawania sprawy, na podstawie całokształtu zebranego materiału ocenić samodzielnie, czy odstępstwo może mieć zastosowanie z uwagi na istnienie warunków określonych w art. 9 Prawa budowlanego (wyrok NSA z 17.10.1985 r., II SA 1319/85).

 

Postanowienie o udzieleniu, bądź odmowie udzielenia zgody na odstępstwo od przepisów techniczno-budowlanych nie może być zaskarżone do organu wyższego stopnia (art. 9 ust. 2 Prawa budowlanego). Zażalenie na takie postanowienie może być wniesione tylko w ramach odwołania od decyzji odmawiającej wydania pozwolenia na budowę.