Poniższy artykuł opracowano w oparciu o stan prawny obowiązujący w momencie powstania tego artykułu.
Redakcja nie gwarantuje aktualności tekstu w okresie późniejszym, jak również nie ponosi odpowiedzialności za ew. stosowanie się do zawartych w nim zaleceń.

Edycja danych interpolacji i ekstrapolacji w programie Norma Pro

Od blisko roku program Norma Pro umożliwia swoim użytkownikom wyliczanie nakładów rzeczowych metodą interpolacji lub ekstrapolacji danych zawartych w tabelach katalogowych. Możliwość korzystania z tej funkcji była jednak uzależniona od tego, czy dla danej tabeli zespół opracowujący elektroniczną postać katalogów przewidział taką funkcję. Wersja 4.10 programu daje dodatkowo użytkownikom możliwość samodzielnego wprowadzania i edytowania danych, które pozwalają na stosowanie ekstrapolacji i interpolacji w dowolnej, wybranej grupie kolumn jakiejkolwiek tabeli.

W tym tekście opiszę szczegółowo, w jaki sposób można z tej możliwości skorzystać.

 

Na wstępie krótko przypomnę, co to jest interpolacja i ekstrapolacja.

 

Wiele tabel w katalogach nakładów rzeczowych zawiera kolumny różniące się między sobą wartością jednego parametru. Może to być na przykład grubość ściany lub średnica rury. Wartość parametru zmienia się skokowo.

Załóżmy, że w jednej kolumnie podane są nakłady na wykonanie ściany o grubości 10 cm, zaś w kolejnej, o grubości 20 cm. Tymczasem trzeba skosztorysować ścianę o grubości 14 cm. Można tego dokonać metodą interpolacji, przyjmując założenie, że nakłady zmieniają się w funkcji parametru w sposób liniowy. Nawet jeżeli na przestrzeni całej tabeli funkcja:

 

nakład = f (parametr)

 

byłaby nieliniowa, to przyjmujemy, że można przyjąć za dobre przybliżenie jej odcinkową aproksymację, przy czym granice odcinków określają wartości parametru związane z konkretnymi kolumnami.

 

Rys.1. Faktyczna zmiana wielkości
nakładu w funkcji parametru
Rys. 2. Aproksymacja odcinkowa
funkcji z Rys. 1

 

Na rysunkach 1 i 2 wyraźnie widać, że aproksymacja odcinkowa jest dobrym przybliżeniem funkcji nieliniowej. Oczywiście istnieje możliwość, że zmiany wartości nakładu w funkcji parametru będą np. skokowe. Wówczas metoda interpolacji straci sens. Takimi przypadkami jednak nie będziemy się tu zajmować, ponieważ w takiej sytuacji po prostu nie zostaną zastosowane odpowiednie mechanizmy.

 

Użytkownik wybiera wartość pośrednią pomiędzy wartościami parametru dla dwóch sąsiednich kolumn tabeli. W powyższym przykładzie jest to grubość ściany 14 cm, przy 10 cm w jednej kolumnie i 20 cm w następnej kolumnie. Wówczas wartość każdego nakładu (R,M,S) należy wyliczyć według prostego wzoru wynikającego z własności funkcji liniowej.

 

nakład = nakład_1 + (nakład_2 - nakład_1)*(parametr - parametr_1) / (parametr_2 - parametr_1 )

 

W metodzie tej można zastosować pełny automatyzm w tym sensie, że nie trzeba analizować rodzaju nakładów, ani faktu, czy są to na przykład materiały pomocnicze. Po prostu, po kolei przelicza się wszystkie normy występujące w pozycji. Materiały pomocnicze zazwyczaj mają tę samą stopę procentową we wszystkich kolumnach tabeli, więc w wyniku interpolacji uzyskamy wynik taki sam jak w obu przeliczanych kolumnach. Średnia z wartości jednakowych jest równa obu tym wartościom.

 

Należy jeszcze wziąć pod uwagę możliwość podania przez użytkownika wartości parametru mniejszej niż najniższa wartość w tabeli lub większej niż najwyższa wartość w tabeli. Wówczas będziemy mieli do czynienia z metodą ekstrapolacji. Polega ona na przedłużeniu poza wartości skrajne tabeli, prostej określonej przez dwie kolumny najbliższe danemu krańcowi. Ekstrapolacji dokonujemy według tego samego wzoru co interpolacji.

 

Interpolacji możemy poddawać wszystkie lub część kolumn tabeli. W niektórych przypadkach w tabeli może występować więcej niż jedna grupa kolumn pozwalających na stosowanie interpolacji.

Zazwyczaj wartość parametru i jego określenie są podane bezpośrednio w opisie każdej z kolumn grupy. Może się jednak zdarzyć, że parametr nie jest wymieniony wprost. Na przykład w sytuacji, gdy w opisie podane są wymiary wiodącego elementu, a nakłady zależą od jego powierzchni lub objętości albo masy. Rola człowieka określającego, jaką wielkość uznamy za parametr w danej grupie polegać musi na analizie zależności między danymi kolumn, a wielkością nakładów rzeczowych.

 

Edycji danych dla celów interpolacji i ekstrapolacji można dokonywać jedynie w grupie katalogów własnych. Jeżeli chcemy dokonać tego w którymkolwiek z katalogów dostarczanych z programem, to musimy najpierw sporządzić jego kopię.

 

Aby edytować lub definiować dane służące celom interpolacji / ekstrapolacji w tabelach katalogu należy:

 

  1. Włączyć możliwość edycji danych katalogowych za pomocą ikony:

 

 

aby pojawił się pasek narzędziowy edycji katalogów:

 

 

  1. Wybrać odpowiednią tabelę w katalogu i podświetlić wiersz kolumny, którą chcemy uczynić pierwszą kolumną grupy

 

 

i za pomocą prawego klawisza myszki przywołać menu podręczne.

 

  1. Z menu podręcznego wybrać hasło: "Edycja danych interpolacji" aby ukazało się okno:

 

 

Okno "Dane do interpolacji" pozwala zmieniać lub modyfikować dane potrzebne, aby program mógł samodzielnie przeliczać nakłady w pozycjach tworzonych metodą interpolacji lub ekstrapolacji.

 

Trzy okna edycyjne dotyczą parametru wiodącego dla grupy.

Parametrem wiodącym w grupie kolumn podlegających jest wielkość fizyczna, której wartość zmienia się w dla poszczególnych kolumn i jednocześnie wartość tej wielkości decyduje o wartości nakładów w pozycji określonej daną kolumną.

Może to być np.: grubość ściany, średnica rurociągu, szerokość wykopu, objętość betonu w konstrukcji, masa elementu itp.

Dane do celów interpolacji muszą zawierać nazwę parametru, aby program wiedział, jakie ma zadać pytanie. Musi też być określona jednostka miary, w jakiej podana jest wartość parametru dla każdej kolumny i oczywiście, trzeba w każdej kolumnie podać wartość parametru.

Jeżeli podczas wstawiania pozycji, której nakłady mają być wyliczone metodą interpolacji zostanie przez użytkownika podana inna wartość parametru niż występująca w którejkolwiek kolumnie grupy, normy zostaną automatycznie przeliczone, a fakt ten zostanie zasygnalizowany zmianą w opisie i podstawie wyceny. Zmiana w opisie polega na dodaniu słowa "interpolacja" oraz zamianie fragmentu tekstu, który określa wartość parametru. Dlatego w danych dla interpolacji trzeba określić, który fragment opisu ma zostać zastąpiony nowym. Najczęściej będzie to liczba określająca wartość parametru dla danej kolumny. Niekiedy jednak należy podać dłuższy fragment, aby program mógł jednoznacznie zidentyfikować tekst do zamiany. Może to mieć miejsce w sytuacji gdy opis zawiera dwa razy tę samą liczbę np. gdy parametrem jest szerokość wykopu, to w kolumnie o opisie:

 

" Wykopy o głębokości 2-2.5 m i szerokości 2.5 m"

 

należy określić jako tekst do zamiany:

 

"szerokości 2.5"

 

aby program wiedział. którą z dwóch liczb ma zamienić.

 

W pole "Tekst wstawiany do opisu pozycji" należy wpisać tekst, który zastąpi "Zamieniany fragment opisu pozycji". W tekście wstawianym może wystąpić (i praktycznie zawsze będzie występował) znak "^" (6 + Shift), który oznacza, że w to miejsce zostanie wstawiona liczba, którą podał użytkownik jako aktualną wartość parametru.

 

Obok pól określających zmiany w tekście opisu znajduje się pole wyboru kierunku zmian wartości parametru. Wartość ta musi bowiem zawsze być albo malejąca, albo rosnąca w obrębie danej grupy. Zaznaczając odpowiednio hasło "maleją" lub "rosną" w polu "Wartości parametru" informujemy program o kierunku zmian. Dzięki temu może on kontrolować poprawność edytowanych danych.

Powyżej pola "Opis parametru" znajduje się pole informacji o położeniu edytowanej kolumny w obrębie definiowanej grupy. Jest tam grupa znaczników mówiących, czy kolumna jest pierwszą, środkową, czy ostatnią w grupie. Te znaczniki nie podlegają edycji. Ich ustawienie wynika wyłącznie z położenia kolumny. Obok są trzy przyciski: "Usuń z grupy", "Poprzednia", "Następna".

Pozwalają one na przechodzenie z kolumny do kolumny oraz usuwanie kolumn, które nie powinny wchodzić w skład grupy podlegającej interpolacji. Kolumn środkowych nie można usuwać, co jest zrozumiałe.

Jeżeli w obrębie tabeli chcemy utworzyć więcej niż jedną grupę, to musimy po zdefiniowaniu danych dla kolumn pierwszej grupy, opuścić okno definicji przez użycie przycisku "OK". Następnie wybrać kolumnę, która ma być pierwszą kolumną w kolejnej grupie i ponownie wywołać okno edycji.