Poniższy artykuł opracowano w oparciu o stan prawny obowiązujący w momencie powstania tego artykułu.
Redakcja nie gwarantuje aktualności tekstu w okresie późniejszym, jak również nie ponosi odpowiedzialności za ew. stosowanie się do zawartych w nim zaleceń.

Kontrola stosowania wyrobów budowlanych

Motto: Polski nie stać na złą jakość w budownictwie

 

 

Niektórzy wolny rynek rozumieją jako "wszystkie chwyty dozwolone". Dotyczy to zarówno producentów wyrobów budowlanych, jak też wszystkich uczestników procesu budowlanego. Producenci dążąc do obniżenia kosztów produkcji i sprzedania wyrobów, projektant uwikłany w "układy" z producentami i inwestorami, inwestorzy dążący do obniżenia kosztów inwestycji wszystkimi możliwymi sposobami.

Jeżeli na ten układ realizacji dowolnego procesu budowlanego nałożymy ramy obowiązujących zasad prawnych oraz nad tym wszystkim rozlokujemy organy powołane do ich przestrzegania otrzymamy obraz polskiego rynku budowlanego.

 

Określenie wyrobu budowlanego

Wyroby budowlane" zdefiniowane w art.3 pkt 18 poprzedniej wersji ustawy Prawo budowlane, to wszystkie wyroby wytworzone w celu wbudowania, wmurowania, zainstalowania lub zastosowania w sposób trwały w obiekcie budowlanym.

Obiekt budowlany - jest to bardzo szerokie pojęcie, w którym mieszczą się zarówno różnego rodzaju budynki, ale też np. drogi, mosty, linie kolejowe, porty, infrastruktura podziemna itp. Obecnie, tzn. od momentu przystąpienia Polski do UE i dostosowania naszego prawa do prawa unijnego, ustawa Prawo budowlane[1] nie definiuje wyrobu budowlanego i patrząc na skalę zagadnienia - słusznie. Określa natomiast (w art. 10), jakie wyroby mogą być stosowane przy wykonywaniu robót budowlanych:

"Wyroby wytworzone w celu zastosowania w obiekcie budowlanym w sposób trwały, o właściwościach użytkowych, umożliwiających prawidłowo zaprojektowanym i wykonanym obiektom budowlanym spełnienie wymagań podstawowych,(...) można stosować przy wykonywaniu robót budowlanych wyłącznie, jeżeli wyroby te zostały wprowadzone do obrotu zgodnie z przepisami odrębnymi".

 

Wymagania podstawowe, które muszą spełniać obiekty budowlane wg art.5 ust.1 pkt 1) Prawa budowlanego:

  • bezpieczeństwo konstrukcji,
  • bezpieczeństwo pożarowe,
  • bezpieczeństwo użytkowania,
  • odpowiednie warunki higieniczne i zdrowotne oraz ochronę środowiska,
  • ochronę przed hałasem i drganiami,
  • oszczędność energii i odpowiednią izolacyjność cieplną przegród.

 

Jednym z tych przepisów odrębnych jest ustawa o wyrobach budowlanych[2], w której zdefiniowano pojęcie wyrobu budowlanego (art.2 pkt 1):

"rzecz ruchoma, bez względu na stopień jej przetworzenia, przeznaczona do obrotu, wytworzona w celu zastosowania w sposób trwały w obiekcie budowlanym, wprowadzona do obrotu jako wyrób pojedynczy lub jako zestaw wyrobów do stosowania we wzajemnym połączeniu stanowiącym integralną część użytkową i mającą wpływ na spełnienie wymagań podstawowych, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt. 1 ustawy (...) Prawo budowlane."

 

Koło się więc zamknęło i wiemy tylko tyle, że wyrób budowlany jest to taki wyrób, którego trwałe wbudowanie do obiektu budowlanego zapewni mu (temu obiektowi) spełnienie wymagań podstawowych.
Jest jeszcze duża grupa wyrobów stosowanych przy wykonywaniu robót budowlanych, które nie są wyrobami budowlanymi w świetle ustawy o wyrobach budowlanych i wtedy można je stosować zgodnie z przepisami odrębnymi, czyli rozporządzeniami właściwych ministrów wydawanymi jako przepisy wykonawcze do ustawy o systemie oceny zgodności[3]. Są to np. zbiorniki ciśnieniowe, kotły itp. Mogą być one stosowane, jeśli zostały oznakowane CE.
Dochodzimy więc do konkluzji, że w obiektach budowlanych należy stosować wyroby:

  • oznakowane CE - dla których producent dokonał oceny zgodności z europejską normą zharmonizowaną lub europejską aprobatą techniczną,
  • oznakowane polskim znakiem budowlanym B - dla których producent wydał deklarację zgodności z Polską Normą (dotyczącą danego wyrobu) lub aprobatą techniczną,
  • posiadające deklarację zgodności producenta, który wyprodukował dany wyrób jednostkowo według indywidualnej dokumentacji, sporządzonej przez projektanta obiektu lub z nim uzgodnionej,
  • uznane za regionalny wyrób budowlany produkowany i stosowany tradycyjnie przy użyciu metod sprawdzonych w wieloletniej praktyce na danym terenie (np. gont góralski)
    (O uznaniu, że dany wyrób jest regionalnym wyrobem budowlanym orzeka, w drodze decyzji, na wniosek producenta, właściwy wojewódzki inspektor nadzoru budowlanego, wtedy producent może oznakować go znakiem budowlanym B na własną odpowiedzialność)
  • umieszczone w określonym przez Komisję Europejską wykazie wyrobów mających niewielkie znaczenie dla zdrowia i bezpieczeństwa, dla których producent wydał deklarację zgodności z uznanymi regułami sztuki budowlanej.

 

Odpowiedzialność za prawidłowe stosowanie wyrobów budowlanych  1

Prawo budowlane określa jednoznacznie, że za stosowanie właściwych wyrobów budowlanych odpowiedzialni są uczestnicy procesu budowlanego, którzy pełnią samodzielne funkcje w budownictwie:

  • projektanci, którzy powinni projektować dany obiekt budowlany zgodnie z zasadami wiedzy technicznej oraz stosując wyroby dopuszczone zgodnie z wcześniej wymienionymi zasadami do obrotu i stosowania w budownictwie,
  • kierownicy budów, którzy powinni sprawdzić oznakowanie wyrobów znakiem CE lub B oraz posiadać dokumenty umożliwiające zidentyfikowanie producenta, posiadać deklaracje zgodności wyrobów wyprodukowanych jednostkowo,
  • inspektorzy nadzoru inwestorskiego (jeżeli rodzaj budowy takiego wymaga).
    Należy tu nadmienić, że zgodnie z ostatnimi zmianami w Prawie budowlanym, majstrowie nie mogą pełnić samodzielnie funkcji w budownictwie.

A ponadto:

  • producenci wyrobów, którzy powinni produkować wyroby zgodnie z przepisami, dokonać oceny zgodności, wystawić deklarację zgodności, oznakować wyroby znakiem CE lub B (w zależności od tego z jakimi przepisami są zgodne)
    Deklarację zgodności przechowuje i udostępnia producent.
  • sprzedawcy hurtowi i detaliczni powinni sprawdzać dokumenty sprzedawanych wyrobów.

 

Jednak samo oznakowanie B lub CE danego wyrobu nie wystarczy do jego prawidłowego zastosowania. Oczywiście najważniejszą rzeczą jest spełnienie obliczonych przez projektanta parametrów technicznych i innych właściwości wymaganych w danym przypadku, jak np. odporność na promieniowanie UV, określona ognioodporność, czy możliwość kontaktu z wodą przeznaczoną do spożycia przez ludzi. Wszystkie te informacje powinny być zawarte w instrukcji dołączonej do danego wyrobu.

 

Odpowiedzialność za prawidłowe stosowanie wyrobów budowlanych  2

Wymienieni wcześniej uczestnicy procesu budowlanego, ludzie pełniący samodzielne funkcje w budownictwie ponoszą odpowiedzialność za stosowanie właściwych wyrobów:

  • zawodową - mogą nawet utracić posiadane uprawnienia budowlane,
  • karną - kara grzywny lub mandat wymierzony przez inspektora nadzoru budowlanego,
  • służbową - z tytułu zatrudnienia, wynikającą z umowy o pracę.

 

Producenci mogą zostać ukarani przez Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego, który może:

  • nakazać wstrzymanie wprowadzenia do obrotu wyrobu budowlanego, albo jego określonej partii, z nałożeniem obowiązku usunięcia nieprawidłowości w określonym terminie,
  • ograniczyć dalsze przekazywanie wyrobu budowlanego użytkownikowi, konsumentowi i sprzedawcy,
  • zakazać obrotu określoną partią wyrobu budowlanego,
  • nakazać wycofanie wyrobu budowlanego lub jego określonej partii z obrotu,
  • nakazać wycofanie z obrotu wraz z obowiązkiem odkupienia wyrobu przez producenta na żądanie osób, które faktycznie danym wyrobem władają,
  • nakazać zniszczenie wyrobu budowlanego.

Jednak najbardziej dotkliwą karą jest umieszczenie w Krajowym Wykazie Zakwestionowanych Wyrobów Budowlanych znajdującym się w internecie na stronie www.gunb.gov.pl.

 

Sprzedawcy mogą być ukarani przez:

  • zakaz dalszego przekazywania określonej partii wyrobu budowlanego do czasu usunięcia przez producenta określonych nieprawidłowości,
  • nakaz wycofania z obrotu wyrobu budowlanego albo jego określonej partii.

 

Dla "opornych", którzy nie wykonają nałożonych na nich nakazów pozostaje droga sądowa i wymierzenie kary grzywny nawet do 100.000 zł.

 

System kontroli wyrobów budowlanych w Polsce

System nadzoru rynku różnego rodzaju wyrobów w Polsce został uregulowany ustawą o systemie oceny zgodności[3]. System ten tworzą organy wyspecjalizowane dokonujące kontroli określonych grup wyrobów wprowadzonych do obrotu oraz Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) jako organ monitorujący (patrz schemat).

 

Kontrola wyrobów budowlanych regulowana jest przez ustawy:

  • o wyrobach budowlanych[2] (w zakresie kontroli wyrobów wprowadzanych do obrotu),
  • Prawo budowlane[1] (w zakresie kontroli wyrobów na budowie obiektów budowlanych oraz utrzymania obiektów budowlanych).

 

Do wszystkich wyżej wymienionych ustaw wydano odpowiednie akty wykonawcze w postaci rozporządzeń. Uwzględniają one zapisy 26 Dyrektyw UE tzw. nowego podejścia. Dzięki temu powstał bardzo interesujący system nadzoru rynku, wyposażony we wszystkie regulacje prawne.

 

(kliknij na rysunku, żeby obejrzeć go w powiększeniu)

 

A więc wyrób może być już kontrolowany na etapie wprowadzania do obrotu, czyli u producenta w magazynie, a następnie u dystrybutorów. Działaniami kontrolnymi na tym etapie zajmuje się w kraju ok. 100 specjalnie przeszkolonych inspektorów - pracowników Wojewódzkich Inspektorów Nadzoru Budowlanego.

Na budowie kontrolę wyrobów przeprowadzają, w zależności od tego kto wydał pozwolenie na budowę, powiatowi albo wojewódzcy inspektorzy nadzoru budowlanego. Spośród ok. 2500 osób zatrudnionych ogółem w PINB i WINB, kontrole budów mogą przeprowadzać wyłącznie te osoby, które posiadają odpowiednie uprawnienia budowlane.

 

Dokonują oni kontroli planowych (jeżeli chodzi o ilość i zakres) oraz w trybie doraźnym, najczęściej w wyniku sygnałów otrzymanych od konsumentów, czy też od firm, skarg konsumentów złożonych do Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

 

Należy tu dodać, że od ubiegłego roku obowiązuje dodatkowy przepis do ustawy Prawo budowlane mówiący o konieczności przeprowadzania kontroli po zakończeniu realizacji obiektu budowlanego, a przed wydaniem pozwolenia na użytkowanie. Organ nadzoru w ciągu 21 dni od daty zgłoszenia przez inwestora musi przeprowadzić taką kontrolę.

 

 

 

[1] Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. prawo budowlane (Dz.U nr 89, poz.414 z późn.zm.)

[2] Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o wyrobach budowlanych (Dz.U. nr 92, poz.881)

[3] Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. o systemie oceny zgodności (tekst jedn. Dz.U. z 2004 r. nr 204, poz.2087, z późn.zm.)