Poniższy artykuł opracowano w oparciu o stan prawny obowiązujący w momencie powstania tego artykułu.
Redakcja nie gwarantuje aktualności tekstu w okresie późniejszym, jak również nie ponosi odpowiedzialności za ew. stosowanie się do zawartych w nim zaleceń.

Nowe stare szkolenia

Z dniem 1 lipca 2005r. weszło w życie nowe rozporządzenie w sprawie szkolenia pracowników i pracodawców w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy (rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. ogłoszone w Dz.U. z 2004 r. Nr 180, poz.1860 wraz ze zmianą zawartą w Dz.U. Nr 116, poz. 972 z 2005 r.)[1].

Zgodnie z delegacją art. 2375 kodeksu pracy rozporządzenie normuje szczegółowe zasady szkolenia bhp, z podziałem na poszczególne ich rodzaje, zakres przedmiotowy szkoleń, wymagania dotyczące treści i realizacji programów szkolenia, sposób dokumentowania szkolenia i co najważniejsze dla osób oszczędnych, te przypadki, w których pracodawcy lub pracownicy mogą być zwolnieni z określonych rodzajów szkolenia.

 

Obowiązek przeszkolenia pracownika nadal (zgodnie z kodeksem pracy i rozporządzeniem) obarcza organizacyjnie i finansowo pracodawcę. Pracodawca ma zapewnić przeszkolenie pracownika oraz dostarczyć mu odpowiedni zapas instrukcji dotyczących wykonywania pracy na danym stanowisku. W tym zakresie nie widać żadnych rewolucyjnych zmian. Szkolenie dla pracowników może być organizowane i prowadzone przez samych pracodawców we własnym zakresie lub też powierzone jednostkom organizacyjnym uprawnionym do działalności edukacyjnej na podstawie przepisów o systemie oświaty – wybór należy do pracodawcy. Nie ma wyboru w razie szkolenia samych pracodawców, pracowników służby bhp oraz instruktorów i wykładowców tematyki BHP, to szkolenie powinno być prowadzone przez jednostki wyspecjalizowane.

 

W sposób wyraźny i jasny sformułowane zostały najważniejsze cele, jakiemu służyć ma szkolenie w zakresie BHP, nie wystarczy zatem prowadzącemu sprawy BHP w firmie przepisać ramowy program szkolenia znajdujący się w załączniku do rozporządzenia i machając nim niczym sztandarem na 1-go Maja wołać, że mamy program szkolenia. Zanim powstanie program muszą być poddane analizie wszystkie czynniki niebezpieczne i szkodliwe występujące w środowisku pracy w tym dokładnie zakładzie i na istniejących tam stanowiskach pracy. Analizy należy dokonać biorąc pod uwagę nie tylko czynniki fizyczne, ale także (często pomijane!) chemiczne, biologiczne i psychofizyczne. Szkolenie bowiem nie ma być pogadanką, ale jasnym, rzeczowym przedstawieniem występujących w procesie pracy czynników środowiska pracy, które mogą powodować zagrożenia dla bezpieczeństwa i zdrowia pracowników oraz, co jest tu najważniejsze, wskazać pracownikowi środki i działania zapobiegające zagrożeniom. Duży nacisk położyć należy na nabycie przez pracowników umiejętności wykonywania pracy w sposób bezpieczny dla siebie i innych, postępowania w sytuacjach awaryjnych oraz udzielenia pomocy osobie, która uległa wypadkowi. Oczywiście nie bez znaczenia jest tu wtłaczanie do głów pracowników podczas szkolenia odpowiednich przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, wszak przepisy te nie są utrudnieniem dla pracujących wymyślonym gdzieś „na Górze w Warszawie”, ale w większości przepis powstaje w oparciu o wieloletnią wiedzę i doświadczenie. Pozornie przeszkadza, w istocie chroni (oczywiście zdarzają się unormowania fatalne i nie wnoszące nic w kwestii bezpieczeństwa np. przepisy o uprawnieniach obsługi urządzeń budowlanych).

 

W porównaniu z poprzednim stanem prawnym nastąpiła zmiana w nomenklaturze szkoleń, jak również ich zakres przedmiotowy uległ pewnym przeobrażeniom. Obecnie szkolenia w zakresie BHP dzielimy na wstępne i okresowe. Szkolenia wstępne składają się natomiast z instruktażu ogólnego oraz instruktażu stanowiskowego.

 

Szkoleniu w formie instruktażu ogólnego podlegają obowiązkowo wszyscy pracownicy przed dopuszczeniem ich do wykonywania pracy. Szkolenie to odbyć muszą także pracownicy młodociani i studenci na praktykach. Pracownicy powinni zapoznać się z podstawowymi przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy oraz z zasadami udzielania pierwszej pomocy w razie wypadku. Szkolenie przeprowadza pracownik służby bezpieczeństwa i higieny pracy lub osoba wykonująca u pracodawcy jej zadania, np. zewnętrzna firma.

 

Szkolenie stanowiskowe ma na celu zapoznanie pracownika z czynnikami środowiska pracy, z ryzykiem zawodowym związanym z wykonywaną pracą, sposobami ochrony przed zagrożeniami oraz metodami bezpiecznego wykonywania pracy. Jest to więc najważniejsze z punktu widzenia BHP szkolenie, mające na celu zapoznanie pracującego z warunkami pracy na danym stanowisku. Instruktażowi temu podlegają pracownicy zatrudnieni na stanowiskach robotniczych oraz osoby wykonujące pracę w środowisku pracy, gdzie występują zagrożenia ze strony czynników szkodliwych, uciążliwych lub niebezpiecznych. Obowiązek dotyczy także młodocianych i studentów na praktykach. Instruktaż stanowiskowy przeprowadza wyznaczona przez pracodawcę osoba kierująca pracownikami lub sam pracodawca, o ile dysponuje odpowiednią wiedzą, Po zakończeniu szkolenia pracodawca obowiązany jest sprawdzić stan wiedzy i umiejętności pracownika. Szczególną uwagę należy zwrócić na obowiązek ponownego szkolenia w razie zmian warunków techniczno-organizacyjnych stanowiska, procesu technologicznego, wprowadzenia do stosowania substancji o działaniu szkodliwym albo niebezpiecznym. W przypadku gdy dany pracownik jest zatrudniony na kilku stanowiskach robotniczych, trzeba w programie szkolenia uwzględnić wszystkie te stanowiska pracy.

Rozporządzenie wprowadziło tu pewną nowość, kartę szkolenia wstępnego, w której pracownik potwierdza fakt odbycia szkolenia. Karta zawiera również oznaczenie osób szkolących i odpowiednie podpisy kierujących szkoleniem.

 

Szkolenie okresowe ma na celu aktualizację i ugruntowanie wiedzy i umiejętności w dziedzinie BHP oraz ewentualnie zaznajomienie uczestników z nowymi rozwiązaniami techniczno-organizacyjnymi. Obowiązkowemu szkoleniu podlegają pracodawcy, kierujący pracownikami (kierownicy, mistrzowie i brygadziści), pracownicy zatrudnieni na stanowiskach robotniczych, pracownicy inżynieryjno-techniczni (konstruktorzy, technolodzy, organizatorzy produkcji) pracownicy służby BHP. Dodatkowo szkolenie odbyć powinni pracownicy administracyjno-biurowi, jeśli charakter ich pracy wiąże się z narażeniem na czynniki szkodliwe dla zdrowia, uciążliwe lub niebezpieczne, albo ich praca związana jest z odpowiedzialnością w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. Robotników trzeba przeszkolić co najmniej raz na 3 lata, a jeśli zagrożenia na stanowiskach pracy są poważne – to przynajmniej raz w roku. W obu przypadkach pierwsze szkolenie okresowe nie powinno nastąpić później niż w ciągu 6 miesięcy od rozpoczęcia pracy na danym stanowisku. Reszta pracowników objęta obowiązkowym szkoleniem może spokojnie odpoczywać, gdyż po pierwszym szkoleniu w terminie 12 miesięcy od objęcia obowiązków, następnego spodziewać się mogą w ciągu 5 lub 6 lat (pracownicy administracyjni). Szkolenie okresowe powinno zakończyć się egzaminem sprawdzającym poziom wiedzy, a po pozytywnym jego zaliczeniu organizator wydaje stosowne zaświadczenie.

 

W zasadzie trudno zrozumieć po co Minister Gospodarki i Pracy zmienił przedmiotowe rozporządzenie. Utrzymana wszak została dwupoziomowość szkoleń, choć z małymi przesunięciami, a porównanie programów ramowych prowadzi do bardzo ciekawych wniosków. Skoro jest nowe, niech będzie nowe, nie nam kwestionować słowo „Ministra, który wie lepiej”. Cieszmy się, że nowy przepis nie różni się za bardzo od poprzedniego, to pozytywna okoliczność w naszym zmieniającym się nieustannie systemie prawnym.

 

 

Załącznik:

 

KARTA SZKOLENIA WSTĘPNEGO W DZIEDZINIE BHP: w formacie Word (doc) lub Adobe Acrobat (pdf).

 

 


[1]   – Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. Nr 180, poz.1860)

– Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 28 czerwca 2005 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. Nr 116, poz. 972)