Poniższy artykuł opracowano w oparciu o stan prawny obowiązujący w momencie powstania tego artykułu.
Redakcja nie gwarantuje aktualności tekstu w okresie późniejszym, jak również nie ponosi odpowiedzialności za ew. stosowanie się do zawartych w nim zaleceń.

Zamówienia publiczne w Bośni i Hercegowinie

Procedury udzielania zamówień publicznych w Bośni i Hercegowinie (w skrócie BiH)[1] są od niedawna uregulowane w ustawie, której zasięg obejmuje całe terytorium państwa i ma zastosowanie do zamówień udzielanych przez wszystkie instytucje publiczne. Jest to ustawa o zamówieniach publicznych, uchwalona we wrześniu 2004 r. Wartość udzielanych corocznie zamówień jest szacowana na około 300 – 400 milionów €, czyli wg różnych szacunków od 12 do 17 % PKB.

 

 

Na początek kilka informacji o samym kraju. W BiH obowiązują trzy języki urzędowe (bośniacki, serbski i chorwacki) – ponieważ wszystkie one wywodzą się z jednego języków byłej Jugosławii – serbsko-chorwackiego, różnice między nimi są minimalne, mniejsze niż Np. między angielskim brytyjskim i amerykańskim. W praktyce często używa się pojęcia „język lokalny”, którym w zależności od kontekstu może być bośniacki, serbski lub chorwacki. Stosowane są również dwa alfabety: tzw. łaciński oraz cyrylica (szczególnie popularna na obszarach BiH zamieszkanych w większości przez Serbów). BiH ma bardzo rozbudowaną strukturę administracji – jest to też w pewnym sensie spuścizna straszliwej wojny, która miała tu miejsce w latach 1992÷1995. Aby zakończyć rzeź i zapobiec jej w przyszłości, konieczne stało się zapewnianie każdej z 3 grup narodowościowych (Bośniaków (muzułmanów), Serbów i Chorwatów) odpowiedniej reprezentacji we władzach kraju (stąd np. trzyosobowa głowa państwa – tzw. Prezydencja). Bośnia i Hercegowina jest podzielona, zgodnie z postanowieniami Układu z Dayton, który zakończył trwającą ponad 3 lata wojnę na dwa tzw. Entitety[2]: Federację Bośni i Hercegowiny (muzułmańsko-chorwacką), która zajmuje 51 % terytorium BiH (w skrócie FBiH) i Republikę Serbską 41 % (w skrócie RS). W kraju, w którym liczba ludności wynosi około 4 mln[3] jest około 140 ministrów! Oprócz rządu na szczeblu całego kraju są jeszcze rządy dwóch entitetów - FBI i RS oraz dystryktu Brčko[4]. Sama Federacja jest jeszcze podzielona na 10 kantonów, z których każdy ma oczywiście swój własny rząd (czego dość absurdalnym efektem jest to, że na około 2,5 mln mieszkańców Federacji przypada 11 ministrów sprawiedliwości, 11 ministrów finansów itd.). Do tego jeszcze dochodzą gminy i inne instytucje publiczne. Nic dziwnego zatem, że wydatki na administrację publiczną pochłaniają ok. 50 % PKB.

 

Teraz o samych zamówieniach publicznych. Procedury udzielania zamówień publicznych są wiernie wzorowane na dyrektywach Unii Europejskiej i są w związku z tym identyczne jak w Polsce. Zamawiający mogą skorzystać z procedury otwartej, która jest trybem podstawowym i preferowanym, procedury ograniczonej, procedury negocjacyjnej, która może być z publikacją ogłoszenia jak i bez, oraz konkursu. Zarówno z procedury ograniczonej jak i negocjacyjnej można skorzystać jedynie, kiedy spełnione są określone warunki, w sposób wyczerpujący zdefiniowane w ustawie. Przykładowo, procedura ograniczona może mieć zastosowanie, jeżeli przedmiot zamówienia jest szczególnie złożony i wymagana jest wcześniejsza kwalifikacja wstępna dostawców (wykonawców). Procedura ta jest z kolei obowiązkowa w przypadku zamawiania usług konsultacyjnych (jedyny wyjątek od reguły, że z procedury otwartej można skorzystać zawsze).

 

Obowiązki zamawiających uzależnione od są tego, czy wartość zamówienia przekracza określony próg wyrażony w walucie BiH, którą jest od 1998 r. tzw. Marka Konwertybilna (KM), powiązana z Euro wg sztywnego kursu 1 € = 1,95 KM. Ustawie nie jest znany dolny próg jej obowiązywania - obowiązek jej przestrzegania istnieje od przysłowiowej marki. Podstawowym progiem jest 30.000 KM dla dostaw i usług oraz 60.000 KM dla robót budowlanych. Z jego przekroczeniem wiąże się konieczność przestrzegania zasadniczych przepisów ustawy – powołania komisji przetargowej, publikacji ogłoszenia o zamówieniu, wyznaczenia odpowiedniej długości terminów składania ofert itd. W przypadku zamówień o mniejszej wartości zamawiający mogą skorzystać z tzw. konkurencyjnego zapytania o cenę lub nawet zamówienia z wolnej ręki. W tym ostatnim przypadku tylko jeżeli wartość zamówienia nie przekracza 3.000 KM. Dodatkowo, łączna wartość zamówień udzielanych z wolnej ręki nie może przekroczyć w ciągu roku 10 % wartość i budżetu danej instytutu przeznaczonego na zamówienia publiczne. Oprócz tego znane jest jeszcze ustawie pojęcie tzw. progu międzynarodowego[5], po przekroczeniu którego dochodzą jeszcze obowiązki związane z koniecznością publikacji ogłoszenia o zamówieniu w czasopiśmie międzynarodowym, przetłumaczenia streszczenia tego ogłoszenia na język angielski oraz wyznaczenia dłuższych o 12 dni terminów składania ofert.

 

Co do zakresu obowiązywania ustawy, to zakres podmiotowy obejmuje wszystkie podmioty administracyjne na szczeblu państwa, entitetów, kantonów i gmin, tzw. osoby prawa publicznego, powołane w celu zaspokajania potrzeb powszechnych nie mających charakteru przemysłowego ani handlowego, a także przedsiębiorstwa wykonujące określoną działalność w sektorach wodnym, energetycznym, transportowym oraz telekomunikacyjnym. Co ciekawe, inaczej niż w Polsce, procedury stosowane przez sektorowych zamawiających są dokładanie identyczne jak organów administracji publicznej (nie ma możliwości stosowania mniej sformalizowanych przepisów). Jeśli chodzi o zakres przedmiotowy to obejmuje on wszystkie zamówienia na dostawy, usługi i roboty budowlane, z wyjątkiem tych które są wprost wskazane w ustawie (katalog tych wyłączeń jest identyczny jak w dyrektywach europejskich).

 

System zamówień publicznych w BiH jest oparty na zasadach równego traktowania dostawców (choć stosowane są preferencje krajowe, o czym nieco więcej poniżej), niedyskryminacji, uczciwej konkurencji oraz legalności.

 

Ogłoszenia o zamówieniach publicznych publikowane są w Gazecie Urzędowej BiH (odpowiedniku polskiego Dziennika Ustaw). Publikacja ogłoszeń jest odpłatna – opłata wynosi średnio 300 € (nie jest to mało, zważywszy, że średnia pensja w BiH wynosi ok. 250 €). Zamawiający mają obowiązek publikacji ogłoszenia, o ile wartość zamówienia wynosi co najmniej 30.000 EUR dla dostaw i usług oraz 60.000 EUR dla robót budowlanych. Publikuje się ogłoszenia o zamówieniu, o zawarciu umowy oraz o unieważnieniu postępowania. Ogłoszenia publikowane są w wersji elektronicznej na stronie www.e uppp.ba lub www.javnenabavke.ba. Jest to strona poświęcona zamówieniom publicznych założona w ramach pomocy technicznej oferowanej przez ekspertów zagranicznych. Jest prowadzona w języku angielskim oraz językach lokalnych – i można na niej znaleźć poza samymi ogłoszenia również przetłumaczone na angielski wszystkie przepisy o zamówieniach publicznych obowiązujące w Bośni. Minimalny termin składania ofert w procedurze otwartej wynosi 28 dni licząc od dnia publikacji ogłoszenia i powinien być przedłużony o co najmniej 12 dni, jeżeli wartość zamówienia przekracza próg międzynarodowy.

 

Charakterystyczne dla BiH jest zatem publikowanie zbiorczych ogłoszeń dla zamówień, które obejmują różne przedmioty zamówienia – można wiec znaleźć ogłoszenia o przetargu obejmującym jednocześnie dostawę paliwa dla samochodów, artykuły biurowe, ubezpieczenie, żywność itd. Dla oferentów oznacza to niestety konieczność uważnego przyglądania się ogłoszeniom, nigdy bowiem nie wiadomo czy nie będzie w danym przetargu coś, co ich zainteresuje.

 

Zgodnie z ustawą mają powstać dwie instytucje centralne - Agencja Zamówień Publicznych oraz Urząd ds. Odwołań. Oba te urzędy powinny już działać od stycznia 2005 r., ale jak do tej pory proces obsadzania stanowisk Prezesów i naboru pracowników się nie zakończył. W okresie przejściowym obowiązki Agencji wykonuje Ministerstwo Skarbu i Finansów BiH, zaś zadania Urzędu - ministerstwa odpowiednio FBiH i RS.

 

Jedną z cech charakterystycznych systemu zamówień publicznych, ale również w ogóle systemu administracji, jest jej zbiurokratyzowanie – należy liczyć się z koniecznością przedkładania ogromnej liczby dokumentów lub zaświadczeń. Co więcej, zgodnie z przepisami zamawiający ma obowiązek unieważnienia postępowania, jeżeli liczba złożonych prawidłowych ofert lub wniosków jest mniejsza niż 3 i nie gwarantuje prawdziwej konkurencji. Ponieważ zamawiający nie są pewni jak należy interpretować pojecie prawdziwej konkurencji i boją się konsekwencji w przypadku kontroli, na wszelki wypadek wolą unieważniać postępowanie co do zasady, w sytuacji kiedy liczba odpowiednich ofert wynosi mniej niż 3.

 

W Bośni i Hercegowinie stosowane są preferencje krajowe, które nie są jednak obowiązkowe. Zgodnie z rozporządzeniem wykonawczym do ustawy, celem ich stosowania jest konieczność odbudowy i rozwoju krajowej gospodarki. Preferencje mogą być stosowane maksymalnie do końca okresu przejściowego, który upływa w 2010 r. Preferencje te polegają na zastosowaniu wskaźnika przeliczeniowego ceny – od ceny oferty złożonej przez dostawcę krajowego odejmuje się:

- 15 % ceny oferty w latach 2005 - 2006,

- 10 % ceny oferty w latach 2007 – 2008

- 5 % ceny oferty w latach 2009 – 2010.

Aby skorzystać z tego rodzaju preferencji trzeba być firmą lub osobą fizyczną mającą siedzibę lub miejsce zamieszkania w BiH, a dodatkowo jeszcze w przypadku zamówienia na dostawy 50 % towarów musi pochodzić z BiH, zaś w przypadku usług i robót budowlanych 50 % siły roboczej musi pochodzić z BiH. Jest jeszcze preferencja, z której mogą skorzystać również firmy zagraniczne – w przypadku zamówienia publicznego na usługi lub roboty budowlane od oferty zagranicznej odejmuje się 5%, jeżeli co najmniej 50% siły roboczej wykorzystanej przy zamówieniu pochodzi z BIH. Wszystkie te preferencje mają charakter fakultatywny, tzn. że zamawiający mogą, ale nie muszą ich stosować.

 

Dostawcom, którzy uważają, że w postępowaniu o zamówienie publiczne naruszone zostały ich prawa poprzez niezgodne z przepisami postępowanie zamawiającego przysługują środki odwoławcze. W pierwszej kolejności dostawca może wnieść protest do zamawiającego w terminie 5 dni od dnia, w którym dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o naruszeniu przepisów przez zamawiającego, jednakże nie później niż w ciągu 1 roku od naruszenia. W przypadku otrzymania protestu zamawiający jest obowiązany zawiesić postępowanie o zamówienie publiczne do czasu rozpatrzenia protestu (na co ma 5 dni od otrzymania protestu). W przypadku, kiedy protest nie zostanie rozpatrzony w tym terminie lub zostanie odrzucony przez zamawiającego, dostawcy przysługuje jeszcze możliwość w wniesienia odwołania do Urzędu ds. Odwołań. Odwołanie może być wniesione w terminie 5 dni licząc od pierwszego dnia roboczego, w którym upłynął termin do rozpatrzenia protestu lub od dnia, w którym dostawca został poinformowany o decyzji zamawiającego.

 

Na koniec dobra wiadomość dla tych, którzy są zainteresowani odwiedzeniem Bośni – rząd bośniacki podjął wreszcie w lipcu 2005 r. decyzję o zniesieniu obowiązku wizowego dla nowych krajów członkowskich UE (Polacy mogli do niedawna podróżować bez wiz jedynie w sezonie turystycznym, zaś uzyskanie wizy wymaga sporego zachodu, czego autor doświadczył na własnej skórze).

 

 

 

[1] Autor jest od stycznia 2005 r. ekspertem prawnym projektu wsparcia systemu zamówień publicznych w Bośni i Hercegowinie, finansowego ze środków Unii Europejskiej w ramach programu pomocowego CARDS.

 

[2] Po ang. entity, w języku polskim wydaje się, że nie ma dobrego odpowiednika.

 

[3] Są to zresztą tylko przybliżone szacunki, ponieważ ostatni spis miał miejsce jeszcze przed wojną w 1991 r.

 

[4] Który nie wchodzi w skład żadnego z entitetów lecz bezpośrednio podlega władzom centralnym.

 

[5] 2 mln KM dla robót budowlanych, 500.000 KM dla dostaw lub usług zamawianych przez instytucje na szczeblu państwa oraz 700.000 EUR w przypadku pozostałych zamawiających.