Poniższy artykuł opracowano w oparciu o stan prawny obowiązujący w momencie powstania tego artykułu.
Redakcja nie gwarantuje aktualności tekstu w okresie późniejszym, jak również nie ponosi odpowiedzialności za ew. stosowanie się do zawartych w nim zaleceń.

Długa daleka droga przed nami, w ręku przepisy a azbest za nami

Azbest w naszym kraju używany był powszechnie do wyrobu pokryć dachowych, materiałów termoizolacyjnych, uszczelniających, elewacyjnych, włóknin, sznurów, płytek PCW. W znacznych ilościach stosowany był także w przemyśle włókienniczym i elektrotechnicznym. Nie ma więc wątpliwości, że mamy jeszcze sporo do usunięcia. Wydaje się, że podjęcie działań w tym kierunku to nic trudnego, wystarczy mieć odpowiednie środki finansowe. Tu jednak objawia się całe niebezpieczeństwo azbestu. Jest on uznany za tak szkodliwy, że stworzono gąszcz przepisów i zabezpieczeń bardziej hermetyczny, niż przy cywilnej kontroli służb specjalnych państwa. Trawestując Dantego można zawołać „porzućcie wszelką nadzieję Wy, którzy do usuwania azbestu przystępujecie”, jednak jak się okaże, całość nie jest tak bardzo skomplikowana, choć poszczególne procedury postępowania rozrzucone są po różnych przepisach. Warto więc zaopatrzyć się w przystępną książkę na ten temat, nawet jeśli ktoś tylko okazjonalnie zamierza trudnić się usuwaniem azbestu. Dla firm profesjonalnych będzie to pozycja obowiązkowa. Ogrom pracy do wykonania pozwoli tym przedsiębiorstwom na dobry i długotrwały zarobek, zwłaszcza, że jednostki samorządu mogą na usuwanie azbestu pozyskiwać środki finansowe z Unii Europejskiej.

 

Generalnie, procedury można podzielić na kilka grup, w zależności od tego, kogo dotyczą i jakiego etapu - na drodze od dokonania oceny stanu zagrożenia azbestem - do jego złożenia na składowisku. Pierwsza ich grupa odnosi się do właścicieli i zarządzających obiektami, instalacjami lub urządzeniami zawierającymi azbest w zakresie użytkowania takich terenów oraz obowiązków związanych z usuwaniem azbestu. Adresatem drugiej grupy procedur są przedsiębiorcy – do nich kierowane są przepisy dotyczące przygotowania prac, ich wykonania a następnie usunięcia odpadów i oczyszczenia terenu. Dwie kolejne grupy procedur określają wymogi dla prowadzących działalność w zakresie transportu odpadów (przygotowanie i transport odpadów niebezpiecznych z azbestem) oraz zarządzających składowiskami odpadów azbestowych.

 

Szczegółowe omówienie wszystkich procedur to materiał godny pracy magisterskiej, gdyż poszczególne przepisy zawarte są w co najmniej 8 ustawach i 20 rozporządzeniach. Krótka charakterystyka w tym felietonie obejmie jedynie te procedury, które dotyczą usuwania produktów zawierających azbest i oczyszczania z nich terenu oraz przygotowania do powyższych prac. Bowiem w znacznej większości przypadków przedsiębiorstwa budowlane uczestniczą aktywnie tylko na tym konkretnym etapie.

 

Przedsiębiorca, który podejmie się usuwania azbestu może stać się z mocy przepisów tak zwanym „wytwórcą odpadów", chyba że umowa o świadczeniu usługi wskaże inny podmiot, np. właściciela lub zarządcę budynku albo nieruchomości. Przedsiębiorca taki będzie zmuszony do opracowania programu gospodarki odpadami niebezpiecznymi i zawierającymi azbest, który przedstawić należy do zatwierdzenia właściwemu staroście lub wojewodzie (w zależności od skali oddziaływania odpadów na środowisko). Program zatwierdzany jest w drodze decyzji. W przypadkach planowanego wytwarzania odpadów w ilości nie większej niż 100 kg rocznie przedsiębiorca sporządza jedynie informację dotyczącą wytwarzania odpadów i przedstawia ją organom – w tym przypadku nie wymaga się decyzji zatwierdzającej, choć działalność przedsiębiorstwa może zostać wstrzymana przez organ administracji w drodze sprzeciwu (w terminie 30 dni).

Dopiero po dokonaniu powyższych uzgodnień przedsiębiorca może formalnie przyjąć zlecenie i zawrzeć umowę na wykonanie prac zabezpieczenia lub usuwania wyrobów zawierających azbest. Niestety, nie jest to koniec tworzenia dokumentacji.

Należy dokonać oceny stanu środowiska oraz sporządzić na piśmie plan prac i plan bezpieczeństwa i ochrony zdrowia (plan BIOZ). Z grubsza, plan prac oprócz danych standardowych takich jak miejsce wykonywania robót, zakładany czas ich trwania, stosowane środki techniczne i metody pracy, obejmować winien także informacje na temat rodzaju azbestu w wyrobach oraz sposobu ich usuwania, przewidywanej ilości wytwarzanych odpadów, środków eliminowania lub ograniczenia uwalniania się pyłu azbestu do powietrza. Duże znaczenie ma określenie środków ochronny pracowników i innych osób znajdujących się w miejscu pracy. Plan BIOZ sporządza się już wg normalnych zasad określonych w przepisach budowlanych, oczywiście przy uwzględnieniu, że pracujemy z azbestem. Przedsiębiorca jest obowiązany zapoznać wykonujących pracę z planem prac oraz planem BIOZ, pracownicy oprócz tego muszą posiadać odpowiednie szkolenia w zakresie BHP. Ponieważ azbest bezspornie jest czynnikiem rakotwórczym, w przypadku zatrudniania pracowników, przedsiębiorca będzie zobowiązany do przygotowania, prowadzenia i przechowywania rejestru pracowników narażonych na działanie azbestu. Jako wytwórca odpadu musi także zawrzeć stosowną umowę z właścicielem lub zarządzającym składowiskiem odpowiednim dla odpadów azbestowych, jak również powinien prowadzić, wg określonego wzoru, karty ewidencji odpadu i karty przekazania odpadu na to składowisko.

 

Z czynności technicznych bardzo ważną rzeczą jest przygotowanie miejsca i sposobu tymczasowego gromadzenia odpadów azbestowych na terenie placu budowy. Miejsce takie powinno być wydzielone, zabezpieczone przed dostępem osób trzecich i oznakowane znakami ostrzegawczymi. Należy wydać pracownikom odpowiednie ubrania robocze i środki ochrony indywidualnej, zapewnić pomieszczenia dla spożywania posiłków, pomieszczenia na szatnie odzieży czystej i brudnej, pomieszczenia umywalni z możliwością wzięcia natrysku po pracy w kontakcie z azbestem. W przypadku pracy w obiektach zamkniętych oraz przy usuwaniu materiałów bardzo zniszczonych lub o małej gęstości wewnętrznej, konieczne będzie także prowadzenie monitoringu zapylenia powietrza.

 

 

Mając wszystkie formalne i techniczne aspekty przygotowań za sobą można przystąpić do usuwania azbestu. Sam proces też musi toczyć się zgodnie z określonymi przez prawo procedurami. Teren prac należy ogrodzić, i umieścić tablice ostrzegawcze: „Uwaga! Zagrożenie azbestem!”, „Osobom nieupoważnionym wstęp wzbroniony”. Do obowiązków przedsiębiorcy należy przede wszystkim odpowiednie zabezpieczenie obiektu i obszaru wokół, przed emisją pyłu azbestu (np. przez stosowanie kurtyn i zasłon).

Jest to właśnie jeden z najistotniejszych wymogów procedury – prace prowadzone powinny być w ten sposób, aby nie rozpylać włókien azbestu w atmosferze. Można to uzyskać na kilka sposobów, choć jak zwykle najskuteczniejsze są najprostsze. Pożądane efekty daje przede wszystkim nawilżanie i utrzymywanie w stanie wilgotnym materiałów zawierających azbest. Należy unikać nadmiernego cząstkowania demontowanej infrastruktury, a jeśli już jest to konieczne, to przy zastosowaniu narzędzi ręcznych, wyjątkowo mechanicznych wyposażonych w miejscowe instalacje odciągające powietrze.

Duże znaczenie ma bieżące usuwanie odpadów, ich szczelne pakowanie i składowane na miejscu ich tymczasowego magazynowania oraz codzienne oczyszczanie terenu pracy i obszaru wokół, dróg wewnętrznych, maszyn i urządzeń. Oczywiście, biorąc pod uwagę zapylenie środowiska pracy, obowiązuje bezwzględny zakaz sprzątania na sucho, chyba że z wykorzystaniem podciśnieniowego sprzętu odkurzającego. Odpady azbestu powinny być szczelnie opakowane w folie z polietylenu lub polipropylenu i zamknięte w sposób uniemożliwiający przypadkowe otwarcie. Pył azbestowy, drobne fragmenty odpadów należy zestalać cementem lub żywicami syntetycznymi, a następnie zabezpieczać folią. Opakowania musza być oznakowane trwałymi i niezmywalnymi etykietami i napisami. Wykonawca usługi magazynując usunięty azbest powinien w tym momencie wystawiać dla danej ilości odpadów tzw. „kartę ewidencji odpadu”, a przy przekazaniu azbestu do transportu także „kartę przekazania odpadu”.

 

Każdy człowiek fizycznie wykonujący pracę z azbestem musi stosować środki ochrony dróg oddechowych oraz odzież roboczą. Odzież powinna być odpylana i przechowywana oddzielnie od odzieży wierzchniej pracownika. Nie można w żadnym razie dopuścić, by pracownik stosował przy usuwaniu azbestu własną odzież roboczą lub sam prał, albo odpylał ubranie robocze.

 

Na zakończenie prac przedsiębiorca musi dokładnie oczyścić z pozostałości azbestu cały teren, na którym prowadzono roboty i tę okoliczność potwierdzić stosownym oświadczeniem złożonym właścicielowi lub zarządcy obiektu. Oświadczenie to w zasadzie jest finałem procedury określającej obowiązki przy usuwaniu azbestu. Pozostaje transport usuniętego odpadu na składowisko i jego zmagazynowanie, ale to wymaga odrębnych zezwoleń na prowadzenie działalności tego typu, tak więc problem ten raczej zostawmy firmom w tym kierunku wyspecjalizowanym.

 

 

 

[1] przyp.red. – pierwszą część artykułu pt. „Zabójcze tchnienie azbestu” zamieściliśmy w "Buduj z Głową" nr 3/2005