Poniższy artykuł opracowano w oparciu o stan prawny obowiązujący w momencie powstania tego artykułu.
Redakcja nie gwarantuje aktualności tekstu w okresie późniejszym, jak również nie ponosi odpowiedzialności za ew. stosowanie się do zawartych w nim zaleceń.

Opis sposobu obliczenia ceny za roboty budowlane

Zgodnie z ustawą Prawo zamówień publicznych zamawiający, przygotowując postępowanie o udzielenie zamówienia publicznego, musi opracować dokument p.n. Specyfikacje istotnych warunków zamówienia (SIWZ).

 

Specyfikacje są najważniejszym dokumentem zawierającym m.in. opis przedmiotu zamówienia, oczekiwania zamawiającego wobec podmiotów ubiegających się otrzymanie zamówienia, postanowienia i regulacje co do przebiegu postępowania, jego zakończenia, możliwości odwołania się do środków ochrony prawnej, a także wymogi odnośnie sposobu przygotowania ofert, ich form przedstawienia, oraz wymogi dotyczące sposobu obliczenia ceny.

 

Ostatni z punktów pt. "opis sposobu obliczenia ceny" - stanowi zbiór wymagań podanych przez zamawiającego, określający przede wszystkim metodę i podstawy sporządzenia kalkulacji kosztorysowej robót budowlanych przez wykonawcę, sposób i formę jej przedstawienia, a także sposób kalkulacji innych składników przedmiotu zamówienia. Należy mieć więc na uwadze, że "opis sposobu obliczenia ceny" będzie dotyczył wszystkich składników przedmiotu zamówienia publicznego tj. robót budowlanych, dostaw i usług.

 

Przedmiotem niniejszego artykułu będzie jedynie "opis sposobu obliczenia ceny na roboty budowlane".

 

Jak wynika z analiz SIWZ zamawiający w różny sposób radzą sobie z realizacją tego zapisu wymaganego przez ustawę Prawo zamówień publicznych. Niejasno sformułowane dyspozycje mogą stać się przyczyną nieprawidłowego obliczenia ceny przez oferentów, złożenia protestu przez uczestniczących w postępowaniu lub też mogą być źródłem sporów pomiędzy stronami już na etapie realizacji inwestycji.

 

Przyczyn wadliwego opisywania sposobu obliczenia ceny można upatrywać w różnych przekrojach, a mianowicie w:

  • sporadyczności przeprowadzania postępowań przez niektórych zamawiających, a co za tym idzie braku doświadczenia,
  • przygotowywaniu Specyfikacji przez pracowników administracyjnych i zespołów prawników, w większości przypadków bez konsultacji z kosztorysantami budowlanymi,
  • braku na rynku wydawniczym wystarczająco obszernych publikacji poświęconych zagadnieniom kalkulacji kosztorysowej[1].

 

W praktyce "opis sposobu obliczenia ceny na roboty budowlane" zajmuje w SIWZ najczęściej „góra pół strony”, mylone są pojęcia i nazewnictwo, tworzone są sformułowania sprzeczne z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawach i rozporządzeniach.

 

Dla przykładu, w jednej ze SIWZ zamawiający zamieścił zapis, cyt. "Zabrania się wprowadzenia przez wykonawcę zmian do kosztorysu ofertowego. Błędy ujawnione w dokumentacji, specyfikacji technicznej i kosztorysie ofertowym wykonawca winien zgłosić zamawiającemu..."

 

Wykonawca od zamawiającego otrzymuje przedmiar robót, a nie kosztorys ofertowy. Należy się domyślać, że zamawiający zabronił dokonywać zmian właśnie w przedmiarze robót. Dopiero uzupełniony przez oferenta np. cenami jednostkowymi robót staje się „wycenionym przedmiarem robót” / kosztorysem ofertowym.

 

W innym przypadku, zamawiający w SIWZ postanawia, że cyt. "Podana cena ofertowa jest ceną ryczałtowo-ilościową za wykonanie przedmiotu zamówienia".

 

A zatem jaki sposób wynagrodzenia proponuje zamawiający - ryczałt, który oznacza sumę globalną za wykonanie przedmiotu zamówienia, której nie można zmienić, chyba że poprzez decyzję sądu czy też wynagrodzenie ustalone w oparciu o dokonane, rzeczywiste obmiary?

 

I tutaj również należy domyślać się intencji zamawiającego, oczywiście w kontekście innych dokumentów, a mianowicie, że ceny jednostkowe robót, podane przez oferenta są wiążące i nienaruszalne w trakcie realizacji inwestycji, natomiast ogólna wysokość wynagrodzenia za roboty budowlane ma być określona po wykonaniu robót, na podstawie dokonanych obmiarów i określonych w ofercie cen jednostkowych.

 

Nie jest to częsty przypadek ale zdarza się, że zamawiający nie określają w Specyfikacji metody, którą wykonawca powinien skalkulować cenę na roboty budowlane, wychodząc z założenia, że układ i forma przedmiaru powinny wskazywać, czy należy uzupełnić go cenami jednostkowymi robót czy też należy sporządzić kalkulację szczegółową. Nic bardziej mylnego! Przedmiary dotyczące jednej inwestycji, sporządzane są przez kilku kosztorysantów branżowych, przy użyciu różnorakich systemów kosztorysowania i najczęściej nie mają jednolitej szaty graficznej. Stąd też poleganie na wyglądzie tego dokumentu i niedoprecyzowanie wymogów w kwestii metody może doprowadzić do złożenia protestu przez oferenta i do konieczności przeprowadzenia kolejnego postępowania.

 

Niejednokrotnie w SIWZ zamawiający nakazują przygotować kalkulację ofertową w oparciu o nieobowiązujące akty prawne, np. zarządzenie MGPiB z dnia 15 lipca 1996 w sprawie metod kosztorysowania obiektów i robót budowlanych. W świetle prawa, przywoływanie za podstawę kalkulacji nieaktualnych przepisów może być przyczyną skutecznego oprotestowania Specyfikacji. Zamawiający może jedynie podać wg jakich wzorców należy sporządzić kosztorys bez literalnego odwoływania się do konkretnej, nie mającej mocy prawnej regulacji.

 

W SIWZ można spotkać się również z takimi sformułowaniami jak, cyt. "Kosztorys ofertowy musi zawierać wszystkie aktualne pozycje przedmiaru robót bez zmian w nakładach dla danej pozycji".

W tym przypadku zamawiający wskazuje podstawy rzeczowe, podając w przedmiarze robót nr katalogu, tablicy i kolumny i zastrzegając przy tym nienaruszalność ilości roboczogodzin, nakładów materiałowych i sprzętowych.

 

W świetle obowiązującego rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 2 września 2004 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy dokumentacji projektowej, specyfikacji technicznych wykonania i odbioru robót budowlanych oraz programu funkcjonalno - użytkowego, obowiązkiem zamawiającego jest sporządzić przedmiar w którym klasyfikator katalogowy ma służyć jedynie uszczegółowieniu opisu pozycji przedmiarowej, a nie wskazaniu jednostkowych nakładów rzeczowych, jak to ma miejsce w przypadku przedmiaru do kosztorysu inwestorskiego.

 

Stąd też taki zapis narzucający wykonawcy zastosowanie konkretnych wielkości nakładów, również może zostać oprotestowany przez oferentów, jako niezgodny z przepisami.

 

Błędy w "opisie sposobu obliczenia ceny" można mnożyć tu bez końca, a zatem nasuwa się pytanie jak zamawiający winien opracować ten punkt Specyfikacji, aby był poprawny?

 

Przede wszystkim decydujący wpływ na zakres i treść "opisu sposobu obliczenia ceny" ma ustalenie przez zamawiającego formy wynagrodzenia wykonawcy. Zamawiający ma do wyboru dwie formy - pierwszą polegającą na określeniu ostatecznego wynagrodzenia w oparciu o rzeczywiste obmiary wykonanych robót lub też drugą zwaną wynagrodzeniem ryczałtowym.

 

W przypadku pierwszej formy wynagrodzenia zamawiający powinien, zgodnie z obowiązującymi przepisami (Ustawa Pzp – art.31 ust.1[2], rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 2 września 2004 r. § 4, pkt 1[3]) przekazać wykonawcy przedmiar robót. Przedmiar ten musi spełniać wymogi określone w przywołanym powyżej rozporządzeniu i bynajmniej nie są one takie same jak przy sporządzaniu przedmiaru stanowiącego podstawę kosztorysu inwestorskiego. Przede wszystkim przedmiar, który opisuje przedmiot zamówienia i który otrzymuje wykonawca robót, powinien zawierać:

 

  1. zestawienie robót podstawowych w kolejności technologicznej ich wykonania,
  2. szczegółowy opis robót lub wskazywać podstawy ustalające ten opis,
  3. wyliczenie i zestawienie ilości robót,
  4. wskazanie właściwych specyfikacji technicznych wykonania i odbioru robót.

 

Ad.1

Za roboty podstawowe uznaje się takie roboty, które obejmują minimalny zakres prac, które po wykonaniu są możliwe do odebrania pod względem ilości i wymogów jakościowych oraz uwzględniają przyjęty stopień scalenia robót. Oznacza to, że w dużej liczbie przypadków opis roboty będzie inny niż przy stosowaniu bazy normatywnej (KNR-y, KSNR-y, KNNR-y), która obecnie jest nieobligatoryjna. Przykładem może być wykonanie ściany betonowej o wysokości 4 m i grubości 25 cm - do tej pory robota ta była opisywana za pomocą trzech pozycji, co było wynikiem specyficznego układu katalogu zawierającego nakłady: wykonanie ściany o wysokości 3 m i grubości 20 cm, dodatek z tytułu wysokości, dodatek z tytułu grubości. Podobnie było w przypadku dodatków z tytułu dodatkowego transportu[4].

 

Jeżeli zamawiający przyjmie natomiast wyższy stopień agregacji robót, przykładem może być ułożenie wykładziny łącznie z cokolikiem, z wykonaniem izolacji, wyrównaniem podłoża lub wykonanie fundamentu łącznie z robotami ziemnymi, umocnieniem wykopu, izolacją fundamentu.

 

Ad.2

Opis roboty powinien być na tyle szczegółowy, aby wykonawca mógł, w oparciu o swoje dane sporządzić prawidłową kalkulację. Dla ułatwienia, wymienione rozporządzenie dopuszcza możliwość wykorzystania klasyfikatora identyfikującego opis roboty znajdującej się w bazie normatywnej. Należy jednak zawsze mieć na uwadze, że odwołanie się do niego ma na celu określenie zakresu roboty podstawowej, zakresu prac pomocniczych oraz rodzaju użytych do budowy materiałów, a nie narzucenie wykonawcy wielkości nakładów, tak jak czyniono to w okresie obowiązywania bazy normatywnej. Również nie powinno się wskazywać wykonawcy, metody wykonania prac, chyba że wynika ona ze standardu i jakości robót.

 

Ad.3

Każda pozycja przedmiaru powinna zawierać nie tylko ilość robót, ale ich wyliczenie, aby wykonawca mógł sprawdzić poprawność obliczeń, a w przypadku wątpliwości zwrócić się do zamawiającego z prośbą o wyjaśnienie.

 

Ad.4

Przy każdej pozycji przedmiaru powinien być wskazany numer właściwej specyfikacji technicznej wykonania i odbioru robót budowlanych ( jeden numer specyfikacji technicznej może być przywoływany przy kilku pozycjach przedmiaru). Powiązanie przedmiaru ze specyfikacjami technicznymi ma na celu m.in. uszczegółowienie wymagań technicznych dla poszczególnych robót, wyjaśnienie zasad sprzedmiarowania robót ujętych w pozycjach i określenie zasad obliczania rzeczywistych ilości wykonanych robót, oraz podanie podstaw płatności, a także poinformowanie, które roboty uznane za tymczasowe będą kalkulowane łącznie z robotą podstawową, a które odrębnie. W tym drugim przypadku, w przedmiarze należy wydzielić oddzielne pozycje pozwalające na dokonanie stosownej kalkulacji.

 

Zamawiający przekazując przedmiar wykonawcy, musi określić metodę wg której wykonawca ma sporządzić kalkulację ofertową - przy wykorzystaniu metody szczegółowej czy uproszczonej, a także formułę kalkulacyjną.

 

W obecnych warunkach, przy udzielaniu zamówień na roboty budowlane w trybie przetargowym lub w trybie negocjacji zaleca się stosowanie metody uproszczonej, w oparciu o ceny jednostkowe robót. Zastosowanie tej metody jest z wielu względów korzystne dla zamawiającego, ponieważ umożliwia ona sprawne porównywanie ofert, ich analizę w kontekście posiadanego kosztorysu inwestorskiego, a ponadto jest ona przejrzysta, a kalkulacja znacznie krótsza niż opracowana metodą szczegółową.

 

Dalej zamawiający powinien zawrzeć dyspozycje odnośnie m.in.:

 

  1. dokumentacyjnych podstaw obliczenia ceny za roboty budowlane,
  2. wymaganego stopnia agregacji robót,
  3. kalkulacji robót w warunkach szczegółowych,
  4. przyjętych zasad obliczania ilości robót,
  5. wymagań dotyczących sposobu określenia podstaw cenowych,
  6. materiałów, maszyn, urządzeń i konstrukcji, które powinny być wyłączone z kalkulacji lub też skalkulowane odrębnie,
  7. technik sporządzenia wyceny, sposobu i formy przedstawienia przez oferenta kalkulacji kosztorysowej,
  8. procedur w przypadku stwierdzenia braku danych w dokumentacji projektowej oraz specyfikacjach technicznych wykonania i odbioru robót, rzutujących na wysokość ceny za roboty budowlane,

 

Na końcu powinny być zawarte klauzule i zastrzeżenia dotyczące m.in.:

 

  • zakazu ingerencji w treść przedmiaru (zakaz dopisywania pozycji, zmiany ilości robót, zmiany opisów
  • postępowania w przypadku braku cen przy pozycjach kalkulacyjnych,
  • zasad poprawiania przez zamawiającego omyłek rachunkowych w przedstawionej kalkulacji ofertowej,
  • innych wyżej nie wymienionych okoliczności.

 

Niektóre z wymienionych punktów wymagają komentarza i uszczegółowienia. Z uwagi na obszerność tekstu rozwinięcie tych zagadnień będzie tematem kolejnego artykułu.

 

W przypadku wynagrodzenia ryczałtowego zamawiający nie ma obowiązku przekazania wykonawcy robót przedmiaru robót (§ 4 pkt 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 2 września 2004 r.). Biorąc pod uwagę definicję ryczałtu z której wynika, że za ryczałt uznaje się cenę globalną za którą wykonawca zobowiązuje się wykonać przedmiot zamówienia, zobowiązywanie oferentów do kalkulacji kosztorysowej w oparciu o przedmiar przygotowany przez zamawiającego jest bezpodstawne.

 

Coraz częściej pojawia się opinia, że wykonawca powinien mieć wolny wybór co do sposobu określenia ilości robót i ich stopnia agregacji, podstaw i metod kalkulacji, a dowolność tego wyboru powinna wynikać z "opisu sposobu obliczenia ceny".

 

Takie podejście do zagadnienia ma swoje dobre i złe strony. Oferent koncentruje się na właściwym przedmiocie zamówienia wynikającym z dokumentacji, a nie tylko na przedmiarze otrzymanym od zamawiającego, jak to ma miejsce w większości przypadków. Poza tym eliminuje praktyki konkurentów polegające na drobiazgowej analizie wybranej oferty i doszukiwania się najmniejszych nawet uchybień w kalkulacji dotyczących np. zmiany wielkości nakładu któregoś z czynników. Takie postępowanie może prowadzić dalej do złożenia protestu, a w efekcie nawet do konieczności przeprowadzenia powtórnego postępowania o udzielenia zamówienia. A przecież znane są przypadki, gdzie wydłużająca się procedura doprowadziła do utraty źródła finansowania.

 

Należy tu jednak mieć na uwadze, że pozostawiając wykonawcy swobodę w doborze metod, stopnia agregacji robót oraz formy przedstawienia oferty, zamawiający otrzyma różnorodne, nieporównywalne, poza ceną końcową kalkulacje.

 

 

 

 

[1] - Jedynym materiałem pomocniczym z którego do tej pory mogli skorzystać zamawiający przy formułowaniu wymogów odnośnie sposobu obliczenia ceny na roboty budowlane, było wydawnictwo opracowane przez Stowarzyszenie Kosztorysantów Budowlanych i nieistniejące już Zrzeszenie Biur Kosztorysowania Budowlanego p.n. "Środowiskowe metody kosztorysowania robót budowlanych - ogólne wzorce i zasady kosztorysowania." Praktycznie skierowane ono było pod adresem wykonawców, których od 2001 r. przestały obowiązywać regulacje prawne, lecz również mogło stanowić podstawę do opracowania wytycznych dla "opisu sposobu obliczenia ceny" przez zamawiających. Czas przeszły jest tu użyty celowo, ponieważ z uwagi na zmiany jakie miały miejsce ostatnio w naszej gospodarce, obecnie opracowana został kolejna publikacja pt. "Polskie standardy kosztorysowania robót budowlanych".

W ostatnim czasie weszła na rynek wydawniczy pozycja przygotowana pod kątem zamówień publicznych pt. "Wzorcowa dokumentacja przetargowa dla robot budowlanych" opracowana na zlecenie Urzędu Zamówień Publicznych przez WCPTOB "Wacetob", która jest przewodnikiem służącym opracowywaniu i stosowaniu wzorcowych dokumentów przetargowych i wzorów umów na roboty budowlane. Również ona może stanowić pomoc dla zamawiających przy sporządzaniu "opisu przedmiotu zamówienia". [przyp.red. – patrz "Buduj z Głową" nr 3/2005 dział AKTUALNOŚCI]

 

[2] - Ustawa z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (Dz.U. nr 19, poz.177 z późn.zm.)

 

[3] - Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 2 września 2004 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy dokumentacji projektowej, specyfikacji technicznych wykonania i odbioru robót budowlanych oraz programu funkcjonalno-użytkowego (Dz.U. nr 202, poz.2072 z późn.zm.)

 

[4] - przyp.red. - w programie NORMA może to być jedna pozycja (patrz: "Buduj z Głową" nr 2/2004 - A. Mościcki „Wykorzystanie kolumn "Dodatek za ..." z tabel katalogów normatywnych w systemie automatycznej modyfikacji pozycji w programie Norma Pro” , „Określanie nakładów kosztorysowych z wykorzystaniem metod interpolacji i ekstrapolacji w programie Norma Pro” , „Nowości w programach Norma i Norma Pro. Nietypowe dane w katalogach normatywnych i jak sobie z nimi radzić”; "Buduj z Głową" nr 2/2005 - A. Mościcki „Edycja danych interpolacji i ekstrapolacji w programie Norma Pro”)