Poniższy artykuł opracowano w oparciu o stan prawny obowiązujący w momencie powstania tego artykułu.
Redakcja nie gwarantuje aktualności tekstu w okresie późniejszym, jak również nie ponosi odpowiedzialności za ew. stosowanie się do zawartych w nim zaleceń.

Miejsce ogólnych i szczegółowych Specyfikacji Technicznych Wykonania I Odbioru Robót w dokumentacji określającej przedmiot inwestycji

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 2 września 2004 r.[1] specyfikacje techniczne wykonania i odbioru robót budowlanych stanowią opracowania zawierające w szczególności zbiory wymagań, które są niezbędne do określenia standardu i jakości robót w zakresie sposobu wykonania robót budowlanych oraz oceny prawidłowości wykonania poszczególnych robót.

Zgodnie z założeniami owego rozporządzenia wyróżniamy następujące rodzaje specyfikacji:

  • „Ogólną specyfikację techniczną wykonania i odbioru robót” - opracowywaną dla potrzeb konkretnego przedsięwzięcia,
  • „Szczegółowe specyfikacje techniczne wykonania i odbioru robót” - opracowywane dla jednorodnych grup i rodzajów robót.

 

Podobnie jak dla pozostałych części dokumentacji technicznej określającej przedmiot zamówienia, również w przypadku specyfikacji technicznych powinna być wprowadzona jednolita systematyka robót polegająca na uporządkowaniu ich zgodnie z zasadami podziału na rodzaje robót.

 

Jak wynika z definicji, specyfikacje techniczne spełniają ważną rolę pozwalającą na określenie tych wymagań odnośnie rozpatrywanego przedsięwzięcia, które trudno jest przedstawić na rysunkach opracowanych w ramach projektu budowlanego i projektu wykonawczego. Oczywiście, zarówno ogólna specyfikacja jak i szczegółowe specyfikacje powinny być opracowywane indywidualnie dla każdego przedsięwzięcia stanowiącego przedmiot umowy. Nie ma możliwości zestandaryzowania specyfikacji w taki sposób, żeby można je zastosować dla różnych inwestycji. Każda z inwestycji ma swoją własną specyfikę i wymagania.

 

Pojęcie specyfikacji technicznych funkcjonuje w praktyce polskiego budownictwa już od paru lat, a w przypadku realizacji inwestycji z udziałem funduszy Unii Europejskiej wymagane były od samego początku po ich wprowadzeniu. W ostatnich latach powstało szereg opracowań i publikacji mających na celu uszczegółowienie zasad przygotowywania specyfikacji technicznych wykonania i odbioru robót budowlanych.

Najciekawsze z nich to wydawnictwa Izby Projektowania Budowlanego oraz instytucji branżowych związanych z prowadzeniem inwestycji budowlanych.

Niestety droga do jednolitej interpretacji wymagań odnośnie zasad sporządzania specyfikacji jest dość trudna i wiele osób popełnia sporo błędów. W dalszej części artykułu, na podstawie mojego wieloletniego doświadczenia, postaram się wyjaśnić jak w moim zrozumieniu powinno się w praktyce przygotowywać specyfikacje techniczne, żeby jak najlepiej odpowiadały potrzebom inwestora i wykonawcy, a jednocześnie spełniały wymagania aktualnie obowiązujących przepisów.

Zasady sporządzania specyfikacji technicznych

Podstawową rzeczą jaką należy sobie uświadomić na wstępie jest fakt, że specyfikacji technicznych nie można traktować jako uniwersalnego normatywu lub podręcznika wykonywania robót budowlanych. Taką rolę powinny spełniać „Warunki techniczne wykonania i odbioru robót”. Do niedawna funkcjonowały 5-cio tomowe WTWiORB opracowane w latach 70-tych i znowelizowane pod na przełomie lat 80-tych/90-tych przez ITB:

  1. Budownictwo ogólne,
  2. Instalacje sanitarne i przemysłowe,
  3. Konstrukcje stalowe,
  4. Obmurza pieców przemysłowych i kotłów,
  5. Instalacje elektryczne.

Było to bardzo pożyteczne opracowanie, pomocne przy rozwiązywaniu wielu problemów występujących podczas realizacji robót. Przydałaby się jego aktualizacja i rozszerzenie.

 

W wielu branżach podjęto kontynuację wydawania takich opracowań. Np.:– od 1993 r. Generalna Dyrekcja Dróg Publicznych (obecnie - Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad) wydaje „Specyfikacje techniczne w drogownictwie”, które w praktyce spełniają rolę „Warunków...”; – COBRTI „Instal” wydaje „Warunki techniczne wykonania i odbioru” dla różnych robót instalacyjnych[2]. Tego typu opracowania są bardzo przydatne przy przygotowywaniu „Specyfikacji technicznych” dla przedsięwzięcia stanowiącego przedmiot zamówienia. Ostatnio dokonywane są próby opracowania standardowych specyfikacji technicznych dla różnych rodzajów robót, które po wprowadzeniu konkretnych danych mogą być przekształcane dla potrzeb przedsięwzięcia stanowiącego przedmiot zamówienia. Jest to bardzo pożyteczna inicjatywa.

Specyfikacje techniczne wykonania i odbioru robót budowlanych mają mniej ogólny charakter. Są one ściśle związane z jednym konkretnym przedsięwzięciem, stanowiącym przedmiot planowanej inwestycji i określają wymagania i zasady jej realizacji. „Rozporządzenie...” pozostawia dużą swobodę i dowolność w zakresie wyboru stopnia szczegółowości opracowania specyfikacji. Ze względu na ich charakter, duży udział w opracowaniu muszą brać służby techniczne zamawiającego, znające specyfikę i wymagania projektowanego przedsięwzięcia. Piszący opracowanie (najczęściej projektant) powinien głównie opierać się na przygotowanym wcześniej programie funkcjonalno-użytkowym i bieżących uzgodnieniach z zamawiającym. W przyszłości można też będzie korzystać z omawianych powyżej formuł standardowych specyfikacji.

 

Poniżej podaję na ogół stosowany w praktyce zakres i zawartość specyfikacji:

 

Ogólna specyfikacja techniczna wykonania i odbioru robót

Ogólna specyfikacja opracowywana jest dla projektowanego przedsięwzięcia i zawiera wszystkie wspólne wymagania dotyczące całej budowy. Na ogół powinna ona zawierać następujące dane:

  1. Określenie przedmiotu przedsięwzięcia

1.1. Rodzaj, nazwa i lokalizacja ogólna przedsięwzięcia

1.2 Uczestnicy procesu inwestycyjnego

1.3 Charakterystyka przedsięwzięcia

1.4 Opis dokumentacji technicznej

  1. Zasady prowadzenia robót

2.1 Charakterystyka terenu budowy i jego użytkowania

2.2 Wymagania odnośnie projektu organizacji robót

2.3 Sposób prowadzenia dokumentów budowy

  1. Uprawnienia i obowiązki Inżyniera Kontraktu
  2. Wymagania ogólne odnośnie stosowanych materiałów i urządzeń
  1. Pochodzenie materiałów i urządzeń
  2. Kontrola jakości i atesty
  3. Przechowywanie i składowanie
  4. Stosowanie materiałów zamiennych
  1. Wymagania odnośnie zastosowanego sprzętu
  2. Zasady transportu
  3. Kontrola jakości robót

7.1 Zasady kontroli

7.2 Badania i pomiary

  1. Zasady obmiaru robót
  2. Odbiory robót i podstawy płatności
  3. Podstawowe obowiązujące przepisy

10.1 Normatywne warunki wykonania

10.2 Normy

10.3 Przepisy prawne

 

Szczegółowe specyfikacje techniczne wykonania i odbioru robót

Zasadniczym celem jaki mają spełniać szczegółowe specyfikacje techniczne jest określenie wymaganego przez zamawiającego standardu wykonania wszystkich rodzajów robót oraz wymaganej jakości ich wykonania ze szczególnym uwzględnieniem zastosowanych materiałów i zainstalowanych urządzeń.

Szczegółowe specyfikacje techniczne wykonania i odbioru robot opracowuje się w podziale na branże. Zakres ich musi być taki, żeby pokrywały wszystkie grupy i rodzaje robót występujących w całym przedsięwzięciu.

Poniżej podaję dla przykładu typowy spis szczegółowych specyfikacji technicznych wykonania i odbioru robót jakie mogą występować przy realizacji obiektu kubaturowego – budynku:

PRZYGOTOWANIE TERENU POD BUDOWĘ

P-01 Roboty przygotowawcze

P-02 Roboty ziemne

KONSTRUKCJA OBIEKTÓW BUDOWLANYCH

B-01 Betony i żelbet

B-02 Mury, ściany i stropy

B-03 Konstrukcje stalowe

B-04 Drogi i place

B-05 Zagospodarowanie terenu

INSTALACJE BUDOWLANE

I-01 Wodociągi

I-02 Kanalizacja

I-03 Ogrzewanie

I-04 Wentylacja i klimatyzacja

I-05 Instalacje gazowe

I-06 Instalacje elektryczne

I-07 Instalacje stałoprądowe

I-08 Urządzenia technologiczne

ROBOTY WYKOŃCZENIOWE

W-01 Stolarka budowlana i szklenie

W-02 Posadzki i ich wykończenie

W-03 Tynki, malowanie i wykładziny

W-04 Elementy metalowe i okucia

 

Podstawowy układ szczegółowych specyfikacji technicznych powinien być taki sam (10-cio punktowy) jak w ogólnej specyfikacji technicznej, przy czym ich treść powinna być dostosowana do potrzeb opisywanej branży.

Uwagi i komentarze

Sprawy omawiane w niniejszym artykule są trudne i skomplikowane, szczególnie gdyby starać się je przedstawić w sposób szczegółowy, uwzględniając wszystkie ich aspekty. Dlatego celowo skoncentrowałem się na przedstawieniu przypadku najpowszechniej występującego w naszej praktyce: inwestycji prowadzonej ze środków publicznych, podlegającej przepisom Prawa Zamówień Publicznych, wg klasycznej procedury zamawiania robót na podstawie przetargu otwartego, gdzie Zamawiający dostarcza pełną dokumentację projektową pozwalającą na przygotowanie oferty, zawarcie umowy i realizację robót. Dla takiego przypadku mają zastosowanie wszystkie zasady omówione powyżej.

 

Coraz częściej w Polsce Inwestorzy decydują się na kompleksowe zamawianie wykonawstwa robót wraz z opracowaniem dokumentacji projektowej przez wykonawcę (umowa typu „Żółty FIDIC”). Wtedy zmienia się nieco sposób opracowania dokumentacji. W tym przypadku, oprócz kosztorysu inwestorskiego, zasadniczego znaczenia dla Zamawiającego nabierają przygotowywane przez niego jedyne dwa elementy dokumentacji: program funkcjonalno-użytkowy oraz specyfikacje techniczne wykonania i odbioru robót. Muszą one być opracowane w taki sposób, żeby jednoznacznie określały wymagany zakres robót oraz ich jakość i standard wykonania. Jest rzeczą oczywistą, że tendencją wykonawcy zawsze będzie dążenie do obniżania kosztów własnych prowadzenia inwestycji już po zawarciu umowy, poprzez stosowanie tańszych materiałów, prostszych technologii itp. działań, co może skutkować w efekcie mniejszą przydatnością użytkową zrealizowanego przedsięwzięcia. Należy podkreślić, że w tym przypadku, zarówno projekt budowlany jak i projekt wykonawczy opracowywane są przez wykonawcę robót. Nie ma potrzeby opracowania ani przedmiaru robót ani kosztorysu ofertowego. Wartość umowną kosztów inwestycji określa się na podstawie ryczałtowej wyceny ofertowej elementów robót.

Z praktycznego punktu widzenia, ze względu na wymagania Polskich przepisów i na konieczność kontroli prawidłowego przygotowania inwestycji, najlepiej jest wydzielić w umowie opracowanie dokumentacji projektowej jako osobny element przedsięwzięcia, realizowany przed rozpoczęciem robót wykonawczych. Pozwala to na jej zatwierdzenie przez Zamawiającego oraz daje czas na uzyskanie pozwolenia na budowę.

 

Osobne zagadnienie stanowią zasady przygotowania inwestycji w przypadku gdy inwestorem jest niezależny Zamawiający korzystający wyłącznie z własnych środków. Wtedy nie ma obowiązku stosowania się do przepisów Prawa Zamówień Publicznych. Wymagane jest jedynie przestrzeganie prawa budowlanego i innych przepisów ogólnych związanych z prowadzeniem inwestycji budowlanych w Polsce. Istnieje pełna dowolność zastosowanych procedur i dokumentacji oparta na porozumieniu zainteresowanych stron. Na ogół jednak „inwestorzy prywatni” w dużym stopniu chętnie wzorują się na zasadach wypracowanych dla inwestycji publicznych.

 

 

 

 

[1] Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 2 września 2004 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy dokumentacji projektowej, specyfikacji technicznych wykonania i odbioru robót budowlanych oraz programu funkcjonalno-użytkowego (Dz.U. nr 202, poz.2072 z późn.zm.)

 

[2] przyp.red. - w tym miejscu należy też wymienić:

  • Polską Korporację Techniki Sanitarnej, Grzewczej, Gazowej i Klimatyzacji, która wydała „Warunki Techniczne Wykonania i Odbioru Rurociągów z Tworzyw Sztucznych", "Warunki Techniczne Wykonania i Odbioru Kotłowni na Paliwa Gazowe i Olejowe" "Warunki Techniczne Wykonania i Odbioru Urządzeń do Regulacji i Pomiaru Zużycia Ciepła Wody w Budynkach"

  • opracowywane obecnie w ITB broszurowe wydania WTWiORB, o których pisał p.Roman Gajownik w "Buduj z Głową" nr 1/2005