Poniższy artykuł opracowano w oparciu o stan prawny obowiązujący w momencie powstania tego artykułu.
Redakcja nie gwarantuje aktualności tekstu w okresie późniejszym, jak również nie ponosi odpowiedzialności za ew. stosowanie się do zawartych w nim zaleceń.

Zamówienia publiczne w Chinach

Gospodarka chińska stała się w 2005 r. czwartą pod względem wielkości gospodarką świata (pod względem PKB), po USA, Niemczech oraz Japonii. Warto przyjrzeć się zamówieniom publicznym w Chinach zwłaszcza, że jest to ogromny rynek. Według informacji opublikowanych niedawno przez rząd chiński całkowita wartość zamówień publicznych w 2006 r. powinna osiągnąć 300 mld juanów (ok. 37 mld USD), czyli o 621 mln USD więcej niż 2005 r. W porównaniu z chińskim PKB nie są to może wartości imponujące biorąc od uwagę jego całkowitą wartość (jest to zaledwie kilka procent chińskiego PKB), jednakże wartość zamówień od kilku lat systematycznie rośnie.

 

W 2001 r. Chiny stały się członkiem Światowej Organizacji Handlu, zobowiązując się także do przystąpienia w terminie późniejszym do międzynarodowej umowy dotyczącej zamówień publicznych tzw. GPA (Government Procurement Agreement, czyli Porozumienie w sprawie Zamówień Rządowych, którego członkami są m in. Wspólnota Europejska, USA, Kanada, Japonia, Korea Pd). Jak na razie jednak Chiny nie podjęły negocjacji w sprawie swojego akcesu do tejże umowy, zaczęły jednak wdrażać nowe przepisy o zamówieniach publicznych. Gdyby Chiny, tak jak deklarują, zostały członkiem GPA, wykonawcy z Polski, tak jak i inni przedsiębiorcy z państw członkowskich GPA, uzyskaliby szerszy dostęp do tego lukratywnego rynku zamówień publicznych.

 

 

W 2002 r. w Chinach została uchwalona nowa ustawa o zamówieniach publicznych, która weszła w życie 1 stycznia 2003 r. Ustawa zastąpiła dotychczas obowiązujące przepisy, które zostały przyjęte, najpierw na okres próbny w Szanghaju w 1995 r., a następnie w całym kraju w 2000 r. Tekst nowej ustawy dostępny jest w języku angielskim na stronach internetowych chińskiego rządu – http://english.gov.cn/. Ustawa nie jest aktem zbyt obszernym, liczy sobie 88 stosunkowo krótkich artykułów.

Zasady udzielania zamówień publicznych

Zgodnie z ustawą udzielanie zamówień publicznych powinno się odbywać zgodnie z zasadami otwartości, przejrzystości, uczciwej konkurencji, bezstronności oraz legalności.

 

Ustawa obejmuje zamówienia na dostawy, usługi oraz roboty budowlane. Dane zamówienie jest objęte zakresem ustawy, jeżeli spełnione są cztery przesłanki:

  1. zamówienie jest udzielane przez organy państwowe, instytucje publiczne lub organizacje społeczne na wszystkich poziomach (nie są objęte zakresem ustawy przedsiębiorstwa państwowe),
  2. przedmiotem zamówienia są dostawy towarów (surowców, produktów, sprzętu itp.), roboty budowlane (wykonanie nowych obiektów budowlanych, roboty wykończeniowe, konserwacja i utrzymanie, remonty, rozbiórka itp.) oraz usługi (zamówienia, których przedmiotem nie są ani dostawy ani roboty budowlane), wymienione w tzw. centralnym katalogu zamówień,
  3. zamówienie jest finansowane ze środków publicznych – budżetowych oraz pozabudżetowych,
  4. wartość zamówienia przekracza określony próg.

Organizacja systemu zamówień publicznych

Zgodnie z art. 7 ustawy zamówienia mogą być udzielane jako scentralizowane lub zdecentralizowane. Zamówienia objęte systemem zamówień scentralizowanych powinny być zdefiniowane zgodnie z centralnym katalogiem zamówień opublikowanym przez Radę Państwa (czyli chiński rząd). Scentralizowane katalogi dotyczące zamówień, które są finansowane z budżetów lokalnych powinny być opracowane i opublikowane przez rządy prowincji, regionów autonomicznych lub gmin.

 

Ustawa nie określa progów jej stosowania. W odniesieniu do zamówień finansowanych z budżetu centralnego progi te powinny być określone w przepisach wykonawczych wydanych przez Radę Państwa.

Zamówienia publiczne powinny być udzielane w taki sposób, aby umożliwić osiągnięcie celów wyznaczonych przez Państwo w odniesieniu rozwoju gospodarczego i społecznego, ochrony środowiska naturalnego, rozwoju regionów gorzej rozwiniętych lub zamieszkanych przez mniejszości etniczne (instrumentalna funkcja zamówień).

 

Każdy szczebel administracji publicznej powyżej gminy jest obowiązany do ustanowienia niezależnej agencji do spraw zamówień publicznych, która zajmowałaby się zarządzaniem zamówieniami publicznymi. Inne podmioty zamawiające mogą utworzyć taką agencję, udzielać zamówień bezpośrednio lub powołać inny podmiot w tym celu.

Preferencje krajowe

Ustawa generalnie przewiduje preferencje krajowe – administracja jest obowiązana nabywać krajowe dostawy, roboty budowlane lub usługi. Ustawa nie precyzuje jednak co to znaczy krajowa dostawa, robota budowlana lub usługa, lecz odsyła do odpowiednich przepisów wykonawczych, które mają być wydane przez Radę Państwa. Na gruncie poprzednio obowiązujących przepisów miał zastosowanie wymóg, zgodnie z którym do uznania za produkty krajowe konieczne było, aby były wytworzone w Chinach lub przetworzone z udziałem co najmniej 50% chińskiej wartości dodanej. Jak na razie przepisy te nie zostały jeszcze opublikowane, ale wydaje się, że w praktyce mają zastosowanie te same zasady co poprzednio.

 

Ustawa przewiduje następujące wyjątki od obowiązku zastosowania preferencji krajowych:

- jeżeli towary, roboty lub usługi, które są potrzebne, nie są dostępne na terytorium Chin lub uzyskanie ich nie jest możliwe zgodnie z rozsądnymi warunkami handlowymi,

- przedmiot zamówienia, który jest nabywany ma być wykorzystany za granicą,

- jest to dopuszczalne zgodnie z innymi przepisami prawnymi lub administracyjnymi.

Procedury udzielania zamówień publicznych

Ustawa przewiduje następujące procedury udzielania zamówień:

- publiczne zaproszenie do składania ofert,

- zaproszenie do składania ofert,

- konkurencyjne negocjacje,

- zamówienie z wolnej ręki,

- zapytanie o cenę,

- inne metody, które zostały zatwierdzone przez instytucję nadzorującą w imieniu rządu zamówienia publiczne.

 

Jak wynika z tej wyliczanki katalog trybów odpowiada tym stosowanym zgodnie z postawieniami polskiej ustawy o zamówieniach publicznych z 1994 r. Podobnie jest z okolicznościami pozwalającymi na wybór danej metody udzielenia zamówienia.

 

Podstawowym trybem udzielania zamówień jest publiczne zaproszenie do składania ofert. Termin składania ofert nie może być krótszy niż 20 dni licząc od daty udostępnienia dokumentacji przetargowej.

Inne tryby mogą być wykorzystane tylko, jeżeli spełnione są przesłanki określone w ustawie. Przykładowo, zaproszenie do składania ofert może być zastosowane, jeżeli nabywane dostawy lub usługi mają specyficzny charakter i mogą być uzyskane od ograniczonej liczby przedsiębiorców lub gdy koszt zastosowania publicznego zaproszenia do składania ofert byłby niewspółmiernie wysoki do wartości zamówienia. W przypadku zamówienia udzielanego w trybie zaproszenia do składania ofert zamawiający jest obowiązany wybrać losowo trzech wykonawców spośród tych spełniających warunki udziału w postępowaniu i wysłać do nich dokumentację dotyczącą zamówienia.

Konkurencyjne negocjacje są z kolei dopuszczalne jeżeli:

- w odpowiedzi na zaproszenie do składania ofert nie wpłynęły żadne oferty lub nie było odpowiednich ofert,

- trudno jest określić, z uwagi na specjalny charakter lub techniczną złożoność, wymagania dotyczące tego zamówienia,

- zachodzi pilna potrzeba udzielenia zamówienia lub całkowita wartość zamówienia nie może być wcześniej określona.

 

Aby wziąć udział w postępowaniu o zamówienie publiczne przedsiębiorca musi spełniać następujące warunki:

- musi mieć dobrą biznesową reputację oraz być w dobrej sytuacji finansowej i ekonomicznej,

- musi mieć sprzęt oraz profesjonalne kadry niezbędne do wykonania zamówienia,

- musi wywiązywać się ze swoich obowiązków podatkowych oraz związanych z opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne,

- nie może być winien poważnego wykroczenia zawodowego w ciągu 3 ostatnich lat poprzedzających udział w postępowaniu o zamówienie,

- spełniać inne warunki określone w przepisach prawa oraz procedurach administracyjnych.

 

Ustawa przewiduje utworzenie tzw. czarnej listy wykonawców, na której umieszczani są przedsiębiorcy, którzy popełnili określone czyny wymienione w ustawie i nie mogą przez okres 3 lat brać udziału w postępowaniu, np.:

- przedłożyli w postępowaniu o zamówienie publiczne fałszywe dokumenty,

- prowadzili negocjacje z zamawiającym w postępowaniu przetargowym,

- próbowali przekupić zamawiającego itp.

Środki odwoławcze

Ustawa przewiduje również środki odwoławcze, z których mogą korzystać wykonawcy, jeżeli zamawiający poprzez swoje działanie lub zaniechanie naruszył ich interesy. I tak, wykonawcy mogą w pierwszej kolejności złożyć protest do zamawiającego w ciągu 7 dni roboczych licząc od dnia, w którym dowiedzieli się lub mogli się dowiedzieć o podstawie do jego wniesienia. Jeżeli zamawiający upoważnił do prowadzenia postępowania specjalną agencję zamówieniową protesty powinny być adresowane do tej agencji.

Zamawiający ma 7 dni roboczych na ustosunkowanie się do protestu. Jeżeli wykonawca nie jest usatysfakcjonowany odpowiedzią zamawiającego lub jeżeli zamawiający nie udzielił jej we wspomnianym wyżej terminie, wykonawca ma 15 dni roboczych na wniesienie odwołania do organu nadzorującego zamawiającego.

Stosunki z Unią Europejską

Dla Chin Unia Europejska jest drugim po USA partnerem handlowym. Jeśli chodzi o zamówienia publiczne to przedstawiciele Chin i UE podpisali w 2005 r. umowę o współpracy w zakresie zamówień publicznych, zgodnie z którą obie strony zobowiązały się o utrzymywania regularnych kontaktów w zakresie zamówień publicznych. Corocznie w ramach tych kontaktów mają się odbywać spotkania poświęcone przepisom dotyczącym zamówień publicznych, ich wdrażaniu, praktyce oraz współpracy pomiędzy administracją i podmiotami prywatnymi. Najbliższe spotkanie zaplanowano w Pekinie w marcu 2006 r. Być może spotkania te zaowocują w przyszłości w postaci umowy dotyczącej wzajemnego otwarcia rynku zamówień publicznych.