Poniższy artykuł opracowano w oparciu o stan prawny obowiązujący w momencie powstania tego artykułu.
Redakcja nie gwarantuje aktualności tekstu w okresie późniejszym, jak również nie ponosi odpowiedzialności za ew. stosowanie się do zawartych w nim zaleceń.

Odpowiedzialność społeczna przedsiębiorcy budowlanego

1. Wprowadzenie

Odpowiedzialność społeczna to temat odbiegający od zasadniczego nurtu problemów z którymi dziś borykają się właściciele, przedsiębiorcy i menadżerowie polskich firm budowlanych w walce o pozyskanie zamówień i utrzymanie się na rynku. Z pewnością jednak nie jest to problem "akademicki", interesujący wyłącznie teoretyków zarządzania. Nie można bowiem zapominać o odpowiedzialności społecznej prowadząc działalność polegającą na wykonywaniu robót i obiektów budowlanych. Nie można pozostać obojętnym na ten aspekt działalności dziś, gdy kolejne katastrofy budowlane uświadamiają nam jak dotkliwe społecznie mogą być skutki popełnionych błędów i gdy statystyki wykazują największą wypadkowość przy pracy na budowach.

 

Zagadnienie odpowiedzialności społecznej rozpatrywane może być w kategoriach etycznych, poprzez analizowanie jak kształtuje się świadomość odpowiedzialności społecznej przedsiębiorców i pracowników oraz jakie ma to znaczenie dla społeczeństwa. Problem ten można też analizować w sposób bardzo konkretny, traktując odpowiedzialność społeczną przedsiębiorstwa jako obowiązek spełnienia wszystkich wymagań określonych w przepisach prawa, których podstawowym celem jest właśnie zabezpieczenie interesów społeczeństwa.

Podejmując temat odpowiedzialności społecznej w działalności przedsiębiorstwa budowlanego mamy na celu nie tylko wykazanie istotności społecznych skutków tej działalności i sprowokowanie przedsiębiorców do refleksji nad tak ważnym aspektem ich biznesu, lecz także wskazanie konkretnych funkcji zarządzania, niezbędnych dla prawidłowego realizowania społecznej roli tych przedsiębiorstw.

2. Społeczna rola przedsiębiorstwa budowlanego

Analizując działalność przedsiębiorstwa budowlanego w aspekcie jej społecznych skutków należy uwzględnić pełny zakres oddziaływań pomiędzy organizacją a społeczeństwem. Pierwszorzędną rolą przedsiębiorstwa, wynikającą z celu jego istnienia, jest zaspokajanie potrzeb rynku dotyczących robót i obiektów budowlanych przez świadczenie usług w tym zakresie. Społeczeństwo to klienci i użytkownicy wykonywanych obiektów. W tej roli przedsiębiorstwo funkcjonujące w systemie wolnorynkowym musi dążyć do jak najlepszego rozpoznania, a następnie spełnienia wymagań i oczekiwań klientów.

Pozostałe społeczne role jakie wiążą się z działalnością przedsiębiorstwa to:

- współtworzenie warunków rozwoju gospodarczego w skali lokalnej, regionalnej i kraju – przedsiębiorstwo jest podatnikiem, kreuje popyt na usługi pomocnicze i wyroby dla swoich dostawców,

- rola przedsiębiorstwa jako źródła dochodów pracowników i ich rodzin, umożliwiających zaspokojenie ich potrzeb poprzez wynagradzanie, ubezpieczenia, opiekę socjalną,

- tworzenie środowiska pracy, warunków bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników, kształtowanie kultury organizacji (w sposób zamierzony lub niezamierzony), tym samym oddziaływanie na zachowania i rozwój zatrudnionych ludzi,

- wykorzystywanie dóbr publicznych i środowiska naturalnego, energii, mediów, dróg publicznych,

- korzystanie z różnych form wspomagania rozwoju przedsiębiorstw przez państwo w formie preferencyjnych kredytów, dotacji, bezpłatnych szkoleń itp.

 

W każdym z tych aspektów działalność przedsiębiorstwa musi być zgodna z obowiązującymi przepisami prawa. Wynika stąd konieczność precyzyjnej identyfikacji obowiązujących uregulowań prawnych i nadzorowania zmian przepisów tak, by podejmowane w przedsiębiorstwie decyzje i działania były z nimi zgodne.

3. Wymagania prawne o podstawowym znaczeniu dla firm budowlanych

W budownictwie regulacje prawne o zasadniczym, z punktu widzenia odpowiedzialności społecznej, znaczeniu zawarte zostały w ustawie Prawo budowlane[1] i rozporządzeniach wykonawczych do tej ustawy. Jednymi z najważniejszych aktów wykonawczych do Prawa budowlanego są rozporządzenia dotyczące warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki, budowle i obiekty inżynieryjne[2]. Zgodnie z tymi przepisami wszyscy uczestnicy procesów budowlanych są zobowiązani do działania w sposób zapewniający:

1 – spełnienie wymagań podstawowych dotyczących:

- bezpieczeństwa konstrukcji,

- bezpieczeństwa pożarowego,

- bezpieczeństwa użytkowania,

- odpowiednich warunków higienicznych i zdrowotnych oraz ochrony środowiska,

- ochrony przed hałasem i drganiami,

- oszczędności energii i odpowiedniej izolacyjności cieplnej przegród,

2 – warunki użytkowe zgodne z przeznaczeniem obiektu, a w szczególności w zakresie oświetlenia, zaopatrzenia w wodę, usuwania ścieków i odpadów, ogrzewania, wentylacji i łączności,

3 – niezbędne warunki korzystania z obiektów użyteczności publicznej i mieszkaniowego budownictwa wielorodzinnego przez osoby niepełnosprawne, a w szczególności poruszające się na wózkach inwalidzkich,

4 – ochronę ludności zgodnie z wymaganiami obrony cywilnej, określonymi w odrębnych przepisach,

5 – ochronę dóbr kultury,

6 – ochronę interesów osób trzecich, która obejmuje w szczególności :

- zapewnienie dostępu do drogi publicznej,

- ochronę przed pozbawieniem możliwości korzystania z wody, kanalizacji, energii elektrycznej, cieplnej, środków łączności, dopływu światła dziennego do pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi,

- ochronę przed uciążliwościami powodowanymi przez hałas, wibracje, zakłócenia elektryczne, promieniowanie,

- ochronę przed zanieczyszczeniem powietrza, wody lub gleby.

 

Istotne znaczenie dla prawidłowego wypełniania obowiązków wobec społeczeństwa ma również znajomość i przestrzeganie w praktyce prawa pracy, prawa podatkowego, przepisów dotyczących bezpieczeństwa i ochrony zdrowia, ochrony środowiska, kodeksu cywilnego, handlowego i innych. Uregulowania opisane w przepisach prawa dostarczają informacji o podstawowych wymaganiach związanych z działalnością przedsiębiorstwa.

Odpowiedzialność społeczna przedsiębiorstwa to przede wszystkim odpowiedzialność za spełnianie tych wymagań w toku prowadzonej działalności i w odniesieniu do jej wyników.

4. Zakres odpowiedzialności społecznej przedsiębiorstwa budowlanego

W przypadku przedsiębiorstw budowlanych zgodność prowadzonej działalności z zasadami określonymi w przepisach prawa jest szczególnie ważne dla społeczeństwa. Należy bowiem pamiętać, że dotkliwość skutków niespełnienia wymagań w realizacji procesów budowlanych może być bardzo wysoka – stwarzać zagrożenie zdrowia i życia użytkowników wykonywanych obiektów i osób trzecich, powodować straty wynikające z opóźnień, utrudnień i zwiększonych kosztów eksploatacji. Równocześnie trzeba uwzględnić, że najczęściej błędy popełnione w procesach budowlanych są nieodwracalne lub trudne do usunięcia a ich konsekwencje długotrwałe. Odpowiedzialność społeczna przedsiębiorstwa budowlanego w jego podstawowej roli - dostawcy usług budowlanych - to odpowiedzialność za jakość wykonywanych robót i obiektów, rozumianą jako spełnienie wymagań prawnych, zgodność z dokumentacją projektową, warunkami umowy i zasadami sztuki budowlanej. W tym zakresie podkreślić należy znaczenie odpowiedzialności przedsiębiorstwa za jakość materiałów i wyrobów zastosowanych do celów budowy i odpowiedzialności za jakość usług podwykonawców. Brak należytej staranności w formułowaniu warunków umów z podwykonawcami i ich egzekwowaniu podczas realizacji, czy też lekceważenie obowiązku sprawdzania dowodów dopuszczenia kupowanych materiałów i wyrobów budowlanych do obrotu i stosowania w budownictwie są niedopuszczalne.

 

Odpowiedzialność społeczna przedsiębiorstwa to także odpowiedzialność za skutki korzystania ze środowiska naturalnego. W działalności przedsiębiorstwa budowlanego wiąże się to przede wszystkim z koniecznością odpowiedniego zagospodarowania placu budowy, przygotowania placów składowych, wykonania przyłączy, odwodnienia terenu budowy, ewentualnych odstojników przed przyłączaniem do sieci kanalizacyjnej, wyposażenia placu budowy w urządzenia do mycia kół samochodów, minimalizowania uciążliwości takich jak hałas i drgania związanych ze stosowanymi technologiami wykonywania robót, zagospodarowania odpadów, szczególnie odpadów niebezpiecznych np. zawierających azbest, wełnę mineralną, watę szklaną, akumulatorów, olejów. Istotne jest także przeniesienie i egzekwowanie spełnienia tych wymagań przez podwykonawców i dostawców.

 

W zakres odpowiedzialności społecznej przedsiębiorstwa zaliczyć należy również odpowiedzialność za bezpieczeństwo i zdrowie pracowników i osób trzecich. Wynika stąd konieczność zapewnienia właściwych warunków pracy, zabezpieczenia i oznakowania miejsc wykonywanych robót, przejść, przejazdów, wyposażenia w środki ochrony osobistej oraz przygotowania warunków udzielenia skutecznej pierwszej pomocy.

 

Kolejny aspekt odpowiedzialności społecznej to wywiązywanie się przedsiębiorstwa z obowiązku godziwego i terminowego wynagradzania pracowników, ich ubezpieczenia, świadczeń socjalnych, tworzenia warunków i motywowania do rozwoju. Jest to odpowiedzialność wobec pracowników i ich rodzin.

 

Odpowiedzialność społeczna przedsiębiorstwa jako podatnika - to zobowiązanie do uczciwego i terminowego wywiązywania się z obowiązków odprowadzania podatków do skarbu państwa jak i lokalnych. Jest to ważne również dlatego, że każde przedsiębiorstwo korzysta z dóbr publicznych, finansowanych z budżetów (centralnego i lokalnego) zasilanych tymi podatkami. Wiele przedsiębiorstw to także beneficjenci dotacji, preferencyjnych pożyczek i kredytów wspomagających ich rozwój a finansowanych ze środków publicznych. Odpowiedzialność związana z tym aspektem społecznej roli przedsiębiorstwa to obowiązek uczciwego, zgodnego z przeznaczeniem wykorzystania pozyskanych środków i terminowego rozliczenia z odpowiednimi instytucjami.

5. Aspekt odpowiedzialności społecznej w zarządzaniu przedsiębiorstwem budowlanym

By przedsiębiorstwo było zdolne do wywiązania się z obowiązków wobec społeczeństwa we wszystkich wymienionych zakresach, a tym samym zdolne do spełniania wymagań wynikających z obowiązującego prawa, konieczne jest odpowiednie funkcjonowanie systemu zarządzania. System zarządzania przedsiębiorstwa budowlanego musi funkcjonować tak by:

- identyfikować wszystkie wymagania prawne związane działalnością przedsiębiorstwa oraz wymagania specyficzne dla realizacji każdego zamówienia,

- zapewnić, by wszyscy uczestnicy realizowanych procesów znali wymagania, przynajmniej w takim zakresie, w jakim jest to istotne dla prawidłowej realizacji wykonywanych przez nich zadań,

- szczegółowo rozpoznawać wymagania inwestorów, analizować rozwiązania projektowe w kontekście wymagań prawnych i warunków realizacji, wyjaśniać i rozwiązywać wszelkie problemy z tym związane,

- przewidywać potencjalne zagrożenia dla spełnienia postawionych wymagań, analizować związane z tym ryzyko z uwzględnieniem dotkliwości możliwych skutków, i zapobiegać ich wystąpieniu,

- planować realizację zamówień z uwzględnieniem wszystkich czynników decydujących o zgodności działań i ich wyników z wymaganiami, dążąc do minimalizowania ewentualnych uciążliwości przebiegu realizacji dla otoczenia,

- zapewnić, by stan wszystkich zasobów używanych w procesie realizacji był właściwy – spełniał wymagania,

- nadzorować przebieg procesu realizacji w tym – kontrolować podwykonawców, dostawy itp.

Bardzo istotnym elementem zarządzania jest kształtowanie i rozwijanie przez top management świadomości odpowiedzialności społecznej pracowników. By było to możliwe, taka świadomość musi być powszechną wśród członków kierownictwa i przekładać się na podejmowane w praktyce decyzje i działania.

6. Podsumowanie

Aspekt odpowiedzialności społecznej w działalności przedsiębiorstwa budowlanego rozpatrywać należy w odniesieniu do różnorodnych relacji zachodzących pomiędzy organizacją a społeczeństwem. Podstawowy zakres społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstwa wynika z przepisów prawa, których znajomość i respektowanie w praktyce obowiązuje wszystkich członków organizacji w zakresie odpowiednim do realizowanych zadań. Zdolność przedsiębiorstwa do wywiązywania się z obowiązków wynikających z jego społecznej odpowiedzialności jest uwarunkowana funkcjonowaniem właściwie skonstruowanego systemu zarządzania. Kluczowe znaczenie dla skuteczności takiego systemu ma świadomość odpowiedzialności społecznej pracowników, a przede wszystkim kadry kierowniczej przedsiębiorstwa. Nie należy przy tym postrzegać odpowiedzialności społecznej przedmiotowo, wyłącznie w kategoriach zgodności działania z obowiązującymi przepisami. Trzeba mieć na uwadze, że chodzi tu o relacje pomiędzy przedsiębiorstwem a innymi podmiotami z jego społecznego otoczenia. Kształtowanie tych relacji na zasadach obustronnych korzyści wzmacnia pozycję rynkową przedsiębiorstwa, co jest szczególnie ważne przy stale nasilającej się konkurencji na rynku budowlanym. Dbałość o wizerunek firmy odpowiedzialnej, zabiegającej o wszechstronną, społeczną akceptację może przyczynić się do poprawy konkurencyjności przedsiębiorstwa i zwiększyć możliwości jego rozwoju.

 

 


[1]

- Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (tekst jednolity Dz.U. 2003 nr 207 poz.2016, z późn.zm.)

[2]

- Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 26 lutego 1996 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać skrzyżowania linii kolejowych z drogami publicznymi i ich usytuowanie (Dz.U. nr 33, poz.144)

- Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 2 sierpnia 1996 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane nie będące budynkami, służące obronności Państwa oraz ich usytuowanie (Dz.U. nr 103, poz.477)

- Rozporządzenie Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 20 grudnia 1996 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane gospodarki wodnej i ich usytuowanie (Dz.U. z 1997 nr 21, poz.111)

- Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 7 października 1997 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle rolnicze i ich usytuowanie (Dz.U. nr 132, poz.877)

- Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 czerwca 1998 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać morskie budowle hydrotechniczne i ich usytuowanie (Dz.U. nr 101, poz.645)

- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 września 1998 r. w sprawie ustalania geotechnicznych warunków posadawiania obiektów budowlanych (Dz.U. nr 126, poz.839)

- Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 31 sierpnia 1998 r. w sprawie przepisów techniczno-budowlanych dla lotnisk cywilnych (Dz.U. nr 130, poz.859)

- Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 10 września 1998 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle kolejowe i ich usytuowanie (Dz.U. nr 151, poz.987)

- Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2 marca 1999 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie (Dz.U. nr 43, poz.430)

- Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 30 maja 2000 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogowe obiekty inżynierskie i ich usytuowanie (Dz.U. nr 63, poz.735)

- Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 9 listopada 2000 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać skrzyżowania linii kolejowych z drogami publicznymi i ich usytuowanie (Dz.U. nr 100, poz.1082)

- Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 30 lipca 2001 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe (Dz.U. nr 97, poz.1055)

- Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 4 października 2001 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane niebędące budynkami, służące obronności Państwa oraz ich usytuowanie (Dz.U. nr 120, poz.1291)

- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 16 stycznia 2002 r. w sprawie przepisów techniczno-budowlanych dotyczących autostrad płatnych (Dz.U. nr 12, poz.116)

- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. nr 75, poz.690)

- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 13 lutego 2003 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie(Dz.U. nr 33, poz.270)

- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 5 maja 2003 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie przepisów techniczno-budowlanych dla lotnisk cywilnych (Dz.U. nr 130, poz.1191)

- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 7 kwietnia 2004 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. nr 109, poz.1156)

- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 26 października 2005 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać telekomunikacyjne obiekty budowlane i ich usytuowanie (Dz.U. nr 219, poz.1864)

- Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 21 listopada 2005 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać bazy i stacje paliw płynnych, rurociągi przesyłowe dalekosiężne służące do transportu ropy naftowej i produktów naftowych i ich usytuowanie (Dz.U. 2005 nr 243, poz.2063)