Poniższy artykuł opracowano w oparciu o stan prawny obowiązujący w momencie powstania tego artykułu.
Redakcja nie gwarantuje aktualności tekstu w okresie późniejszym, jak również nie ponosi odpowiedzialności za ew. stosowanie się do zawartych w nim zaleceń.

Przegląd rozwiązań systemowych dotyczących przygotowania i organizacji budowlanego procesu inwestycyjnego w innych krajach

W Unii Europejskiej a także w poszczególnych krajach UE jest bardzo rygorystycznie przestrzegana zasada, iż wszelkie instytucje finansujące inwestycje uzależniają przyznanie środków finansowych od pozytywnej oceny celowości i możliwości realizacji inwestycji o określonym programie rzeczowo-finansowym.

 

W Polsce mogliśmy się o tym przekonać przy okazji korzystania z funduszy przedakcesyjnych ISPA , PHARE i SAPARD, gdzie źródłem obowiązujących uregulowań jest „Praktyczny przewodnik procedur zawierania umów ..." (PRAG) Komisji Europejskiej.

 

Rozwiązania dotyczące uregulowania przygotowania i organizacji budowlanego procesu inwestycyjnego występujące w innych krajach mają zróżnicowaną formę prawną.
W Niemczech regulacje te tworzą, poza ustawami dotyczącymi zagospodarowania przestrzennego, prawa budowlanego, - kodeksy, np. kodeks warunków zlecania robót budowlanych (VOB), kodeks wynagrodzeń architektów i inżynierów budowlanych (HOAI).
Stanowią one bardzo rozbudowany, szczegółowy i precyzyjny system, na który składają się niżej wymienione regulacje prawne i opracowania o charakterze wytycznych:

  1. Bauplanungsrecht - (w dosłownym tłumaczeniu - prawo planowania budowlanego) - reguluje zagadnienia zagospodarowania terenu - w przybliżeniu odpowiednik polskich przepisów o planowaniu przestrzennym i zagospodaro-waniu terenu,
  2. Bauordnungsrecht (w dosłownym tłumaczeniu - prawo ładu budowlanego) reguluje wykonanie zamierzenia budowlanego na określonym terenie - odpowiednik polskich przepisów Prawa budowlanego,
  3. Honorarordnung fűr Architekten und Ingenieure - (kodeks wynagrodzeń architektów i inżynierów) - określa czynności architektów (rodzaje i zakres opracowań projektowych) i inżynierów, występujące podczas budowlanego procesu inwestycyjnego, oraz zasady wyceny tych czynności,
  4. VOF - (kodeks zlecania usług wolnych zawodów) - reguluje procedury zlecania usług, np. architektów,
  5. VOB - (kodeks zlecenia robót budowlanych) - reguluje procedury zlecenia robót budowlanych - część A, określa warunki ogólne zawierania umów na roboty budowlane - część B oraz określa ogólne warunki techniczne wykonania robót budowlanych - część C - normy DIN,
  6. VOL- (kodeks zlecania dostaw) - określa procedury zlecania dostaw,
  7. VHB - Vergabehandbuch - poradnik zlecania zamówień,
  8. StLB - Standardleistungsbuch - książka opisów standardowych,
  9. StLK - Standardleistungskatalogen - katalogi opisów standardowych,
    StLBBau - Standardleistungsbaubeschreibung - standardowe opisy robót,
  10. RSTLK - Richtlinien fűr die Aufstellung und Fortschreibung des Standardleistungskatalogen - wytyczne do opracowania standardowych opisów robót,
  11. RBBau - Richtlinien fűr Durchfűhrung von Bauaufgaben - wytyczne prowadzenia procesu budowlanego,
  12. DIN - normy, np. DIN 277 - norma określająca rodzaje powierzchni w obiektach budowlanych, niezbędna przy wstępnym projektowaniu, i DIN 276 - norma określająca strukturę kosztów zamierzenia budowlanego ze względu na różne stopnie agregacji wyceny,
  13. AVA - Programme - programy komputerowe opracowywane pod egidą niemieckiego ministerstwa budownictwa i komisji rządowej zajmującej się m.in. komputeryzowaniem i standaryzacją budowlanego procesu inwestycyjnego, np. IDEALOG, które umożliwiają kosztorysowanie robót budowlanych.

W Szwecji, Holandii czy Szwajcarii poza przepisami w formie ustaw, regulującymi problematykę prawa budowlanego oraz kwestie zagospodarowania terenu, zostały wydane zbiory uregulowań dotyczących procesu inwestycyjnego w formie specyfikacji.
W Norwegii szczegółowe uregulowania procesu inwestycyjnego tworzą normy wydawane przez Norweską Radę Standaryzacji w Budownictwie.
Cechą wspólną rozwiązań przyjętych w tych krajach jest uregulowanie trybu przygotowania i organizacji inwestycji budowlanych, standaryzacja zakresu wymaganych dokumentów i opracowań na poszczególnych etapach procesu inwestycyjnego oraz zasad ich merytorycznej oceny - jako podstawy podejmowania decyzji inwestycyjnych na kolejnych etapach ich realizacji. Niezależnie od rangi prawnej dokumentów ustanawiających te przepisy, regulacje te są stosowane obligatoryjnie dla robót budowlanych finansowanych ze środków publicznych.
Opracowania dokumentacyjne w procesie budowlanym spełniają istotną rolę stwarzając płaszczyznę współpracy trzech podstawowych uczestników tego procesu, to jest - inwestora, projektanta i wykonawcy. Aby ta współpraca układała się harmonijnie, dokumentacja w procesie inwestycyjno-budowlanym powinna być jednoznaczna i jednakowo zrozumiała przez wszystkich uczestników procesu. W krajach o gospodarce rynkowej, gdzie warunki rynku decydują o powodzeniu poszczególnych uczestników gry rynkowej, zwrócono szczególną uwagę na odpowiednie dokumentowanie oczekiwań poszczególnych uczestników procesu inwestycyjnego w celu zapobieżenia ewentualnym nieporozumieniom wynikającym ze złego przekazywania i zapisywania informacji. Aby dokumenty te były zrozumiale dla wszystkich uczestników procesu inwestycyjnego, a jednocześnie żeby przyspieszyć opracowanie i ujednolicić ich treści, wprowadzono odpowiednią systematykę i standaryzację, poprzez ustalenie określonego zbioru opracowań, dotyczących różnych faz i etapów procesu inwestycyjnego, ich wzajemnych relacji oraz typowej zawartości i sposobu przepływu informacji pomiędzy tymi dokumentami.
Przepisy krajów Unii Europejskiej, takie jak niemieckie wytyczne przy wykonywaniu zadań budowlanych - (RBBau) - kilkusetstronicowe opracowanie zawierające szczegółowe zasady postępowania wraz z niezbędnymi dokumentami, szczegółowo i jednoznacznie regulują przebieg budowlanego procesu inwestycyjnego finansowanego ze środków publicznych. Inwestor publiczny dysponując takimi opracowaniami ma z góry określone do wykonania czynności i dokumenty, które, dyscyplinując działanie uczestników procesu inwestycyjnego, ograniczają pole do pomyłek i marnotrawstwa środków publicznych.
Indywidualne rozwiązania poszczególnych państw Unii Europejskiej w zakresie przygotowania organizacji procesu inwestycyjnego współgrają z wymogami UE, dotyczącymi możliwości korzystania z europejskich funduszy finansowych, np. funduszy strukturalnych, spójności.
Przepisy regulujące zasady przyznawania i rozliczania środków unijnych wymuszają posiadanie określonych dokumentów - opracowań niezbędnych na każdym etapie realizacji inwestycji budowlanych do uzyskania w pierwszej kolejności środków unijnych na sfinansowanie przedsięwzięcia, a następnie prawidłowego udokumentowania rozliczenia środków przyznanych przez Unię na inwestycję. Jako bardzo ważny element, wymagany przy zarządzaniu funduszami unijnymi, uznano stosowanie bardzo szczegółowych i precyzyjnych warunków kontraktowych (np. PRAG).
Z praktyki działania funduszy wynika między innymi, że państwa aplikujące o przyznanie środków z funduszy europejskich na realizację inwestycji budowlanej muszą posiadać np. na etapie przygotowania inwestycji jednolite wnioski, biznes-plany o ściśle określonej treści, a na etapie wyboru wykonawcy przeprowadzić procedurę przetargową na podstawie standardowych dokumentów, w ramach których znajdują się w szczególności wzorcowe ogólne warunki umowy oraz specyfikacje techniczne.