Poniższy artykuł opracowano w oparciu o stan prawny obowiązujący w momencie powstania tego artykułu.
Redakcja nie gwarantuje aktualności tekstu w okresie późniejszym, jak również nie ponosi odpowiedzialności za ew. stosowanie się do zawartych w nim zaleceń.

Wyroby złej jakości na polskim rynku budowlanym

Zaostrzająca się coraz bardziej walka konkurencyjna na krajowym rynku budowlanym powoduje, że niektórzy jej uczestnicy stosują metody niedozwolone prawem. Przetargi wygrywają najczęściej firmy oferujące najniższą cenę, często aż niewiarygodnie niską. Można zaryzykować stwierdzenie, że inwestor decydując się na ofertę o wyjątkowo niskiej cenie, świadomie podejmuje ryzyko natknięcia się na różnego rodzaju „niespodzianki” podczas realizacji procesu budowlanego. Jedną z kilku możliwości obniżenia ceny wybudowania obiektu budowlanego jest zastosowanie wyrobów o niskiej jakości, nie spełniających wymagań technicznych.

Projektant, kierownik budowy czy też inspektor nadzoru inwestorskiego doskonale wiedzą, że przy wykonywaniu robót budowlanych należy stosować wyroby budowlane dopuszczone do obrotu i powszechnego stosowania w budownictwie, czyli posiadające certyfikat na znak bezpieczeństwa – dla wyrobów podlegających tej certyfikacji (wykaz tych wyrobów znajduje się w Dz.U. Nr 5 z 2000r., poz.53* ) oraz certyfikat zgodności lub deklarację zgodności z Polską Normą lub z aprobatą techniczną (art.10 ustawy prawo budowlane).

Dokumentów tych nie muszą mieć wyroby nie mające istotnego wpływu na spełnienie wymagań podstawowych oraz wyroby wytwarzane i stosowane według tradycyjnie uznanych zasad sztuki budowlanej. Wykaz tych wyrobów został opublikowany w Rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 1998 r. (Dz.U. Nr 99, poz.637)** i dotyczy np. takich wyrobów jak uchwyty do: rynien, rur instalacji c.o., grzejników, rur kanalizacyjnych, tarcicy, kruszywa budowlanego itp. Zasada ta dotyczy również wyrobów do jednostkowego stosowania w obiekcie budowlanym, czyli wykonanych według indywidualnej dokumentacji technicznej sporządzonej przez projektanta dla danego obiektu. W tym przypadku dostawca ma obowiązek wydania oświadczenia wskazującego, że zapewniono zgodność wyrobu z tą dokumentacją oraz z obowiązującymi przepisami i odpowiednimi normami.

Pomimo, że przepisy dotyczące dopuszczania wyrobów do obrotu i stosowania w budownictwie są dostatecznie opisane, właśnie na tym polu dochodzi do różnego rodzaju nadużyć:

  • wystawiane są deklaracje zgodności z normami, które nie określają danego wyrobu, a na przykład z normami dotyczącymi projektowania systemu budowlanego, czy też normą dotyczącą jednego z elementów występujących w wyrobie, lub z normami dotyczącymi jakości serii ISO 9000 (w przypadku braku normy na dany wyrób, należy zlecić opracowanie aprobaty technicznej w jednostce uprawnionej a następnie można wystawiać deklaracje zgodności wyrobów z tą aprobatą każdorazowo po wyprodukowaniu danej partii wyrobów),
  • kserograficzne fałszowanie dokumentów przez wpisywanie innego producenta (nadużycie to można łatwo wykryć upewniając się co do autentyczności w Centralnym Ośrodku Informacji Budownictwa w Warszawie prowadzącym elektroniczną bazę wydanych aprobat i certyfikatów,
  • wystawianie przez jednostki nieuprawnione różnych świadectw, ocen i certyfikatów o treści mającej świadczyć, że dokumenty te stanowią dopuszczenie do stosowania w budownictwie (wykaz jednostek organizacyjnych upoważnionych do wydawania aprobat technicznych opublikowano w Dz.U. z 1998r. Nr 107, poz. 679 z późn.zm.– rozdział 5)*** ,
  • dostawa wyrobu seryjnie produkowanego jako wyrobu wykonanego do jednostkowego zastosowania (często jako dowód, dostarczany jest fragment projektu instalacji czy obiektu w którym dany wyrób występuje, co absolutnie nie wskazuje na to, że wyrób ten został zaprojektowany jednostkowo).

Jak przebiega kontrola i egzekwowanie obowiązującego prawa można prześledzić na konkretnym przykładzie.

Otóż firma „X” sprowadziła na polski rynek i nadal sprowadza rury miedziane nie odpowiadające Polskiej Normie PN EN 1057 Rury miedziane okrągłe bez szwu do wody i gazu stosowane w instalacjach sanitarnych i ogrzewczych. Badania importowanych rur przeprowadzone przez uprawnioną jednostkę badawczą wykazały wady dyskwalifikujące te rury.

Niezgodności z normą dotyczą nadmiernej zawartości węgla resztkowego na powierzchni rur oraz niedotrzymywania tolerancji wymiarowych, co w pierwszym przypadku powoduje kilkukrotne zmniejszenie trwałości rur, a w drugim możliwość uzyskiwania wadliwych połączeń lutowanych.
Interwencje w Głównym Urzędzie Nadzoru Budowlanego, Państwowej Inspekcji Handlowej, Urzędzie Ochrony Konkurencji i Konsumentów nie przyniosły rezultatu. Rury te nadal znajdują się na polskim rynku, mają bowiem deklaracje zgodności z ww. normą wystawiane przez producentów, a jest to zgodnie z prawem dokument dopuszczający wyrób do stosowania w budownictwie.
Wobec takiej sytuacji skierowane zostało doniesienie do Prokuratury Rejonowej we Wrocławiu o fałszowaniu dokumentów i nieuczciwej konkurencji. W październiku 2002 wszczęte zostało dochodzenie. O finale tej, prawdopodobnie nie jedynej w kraju tego rodzaju sprawy mam nadzieję, że powiadomię czytelników w niedługim czasie.

Celem przypomnienia informuję, że do podstawowych obowiązków:

  • projektanta, należy między innymi opracowanie projektu obiektu budowlanego w sposób zgodny z przepisami i obowiązującymi Polskimi Normami oraz zasadami wiedzy technicznej, czyli również przestrzegania postanowień art.10 ustawy Prawo budowlane,
  • kierownika budowy, należy między innymi zorganizowanie i kierowanie budową obiektu budowlanego w sposób zgodny z projektem i pozwoleniem na budowę, przepisami i obowiązującymi Polskimi Normami, czyli również przestrzeganie postanowień art.10 ustawy Prawo budowlane,
  • inspektora nadzoru inwestorskiego, należy między innymi sprawdzanie jakości wykonanych robót, wbudowanych wyrobów budowlanych, a w szczególności zapobieganie stosowaniu wyrobów budowlanych wadliwych i nie dopuszczonych do obrotu i stosowania w budownictwie.

Ponadto mamy jeszcze organy administracji architektoniczno - budowlanej i nadzoru budowlanego, których zadania wykonują:

  • powiatowy inspektorat nadzoru budowlanego,
  • wojewoda przy pomocy wojewódzkiego inspektora nadzoru budowlanego,
  • Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego,

a jednym z tych zadań jest nadzór i kontrola wprowadzania do obrotu i stosowania wyrobów budowlanych dopuszczonych do obrotu i stosowania w budownictwie.

Dodatkowo, zmieniona (27.07.2001r.) ustawa Prawo budowlane za wprowadzanie do obrotu lub stosowania przy wykonywaniu robót budowlanych wyrobów niedopuszczonych , przewiduje karę grzywny do 100.000 zł, czyli kwoty niemałej. Nieprzestrzeganie prawa budowlanego może też narazić osobę odpowiedzialną na okresowe zawieszenie, lub utratę uprawnień budowlanych.

Jak zatem doszło do tego, że w 2001 sprzedano w Polsce ok. 4000 ton rur miedzianych o obniżonej jakości i innych wyrobów budowlanych, bez niezbędnych dokumentów świadczących o dopuszczeniu do stosowania w budownictwie?

Należy przypuszczać, że przedstawiona sytuacja wynika z:

  • nie egzekwowania kar za nieprzestrzeganie postanowień ustawy Prawo budowlane,
  • małej świadomości osób odpowiedzialnych za prawidłowe prowadzenie procesu budowlanego co do skutków stosowania wyrobów złej jakości.

Wyroby o niskiej jakości, a więc tanie na etapie ponoszenia kosztów budowy, mogą spowodować wzrost kosztów eksploatacji obiektu i ryzyko zagrożenia zdrowia i życia ludzkiego.

Nie chciałbym, aby ten artykuł stał się instrukcją dla nieuczciwych firm wprowadzających na krajowy rynek budowlany wyroby bez odpowiednich dokumentów dopuszczających do obrotu i stosowania, ale stanowił ostrzeżenie głównie dla osób reprezentujących inwestorów.

 

 

* Dz.U. z 2000r. Nr 5, poz. 53 - Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 listopada 1999 r. w sprawie wykazu wyrobów wyprodukowanych w Polsce, a także wyrobów importowanych do Polski po raz pierwszy, mogących stwarzać zagrożenie albo służących ochronie lub ratowaniu życia, zdrowia lub środowiska, podlegających obowiązkowi certyfikacji na znak bezpieczeństwa i oznaczania tym znakiem, oraz wyrobów podlegających obowiązkowi wystawiania przez producenta deklaracji zgodności
** Dz.U. z 1998r. Nr 99, poz. 637 - Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 1998 r. w sprawie określenia wykazu wyrobów budowlanych nie mających istotnego wpływu na spełnianie wymagań podstawowych oraz wyrobów wytwarzanych i stosowanych według uznanych zasad sztuki budowlanej
*** Dz.U. z 1998r. Nr 107, poz. 679 - Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 5 sierpnia 1998 r. w sprawie aprobat i kryteriów technicznych oraz jednostkowego stosowania wyrobów budowlanych