Poniższy artykuł opracowano w oparciu o stan prawny obowiązujący w momencie powstania tego artykułu.
Redakcja nie gwarantuje aktualności tekstu w okresie późniejszym, jak również nie ponosi odpowiedzialności za ew. stosowanie się do zawartych w nim zaleceń.

Zamówienia publiczne w Belgii

Wprowadzenie

 

Zamówienia publiczne w Belgii uregulowane są przede wszystkim w ustawie z 24 grudnia 1993 r. o zamówieniach publicznych, oraz w wydanych nieco później rozporządzeniach - m. in. dotyczy ich rozporządzenie z 1996 r. regulujące procedury udzielania zamówień przez podmioty działające w sektorach gospodarki wodnej, energetyki, transportu i telekomunikacji. Obecna ustawa o zamówieniach publicznych obowiązuje od 1 stycznia 1997 r.

Zakresem ustawy o zamówieniach publicznych są objęte wszystkie podmioty publiczne w Belgii, począwszy od szczebla federalnego aż do szczebla lokalnego: organy władzy państwowej, regiony, prowincje, gminy, stowarzyszenia gmin, podmioty działające w sektorach użyteczności publicznej a ponadto niektóre podmioty prywatne, finansowane w przeważającej części przez podmioty publiczne lub od nich zależne. Zakresem ustawy są objęte zamówienia na dostawy, usługi oraz roboty budowlane. Poszczególne podmioty zobowiązane do stosowania ustawy są same odpowiedzialne za udzielanie zamówienia, jakkolwiek na szczeblu federalnym dość popularne są także zamówienia scentralizowane, w ramach których nabywane są dla kilku lub kilkunastu instytucji publicznych towary powszechnie dostępne o ustalonych standardach (np. sprzęt biurowy, komputery, paliwo).

 

 

Procedury udzielania zamówień publicznych

 

Ogłoszenia o zamówieniach publicznych publikowane są w Biuletynie Zamówień Publicznych - Bulletin des adjudications[1]. Ogłoszenia te można również znaleźć w publikacji "Adjudications" wydawanej przez Krajową Federację Budownictwa. Ponadto pewne informacje adresowane do firm budowlanych można znaleźć w Internecie: http://www.confederationconstruction.be. Oprócz tego w Belgii ukazują się jeszcze czasopisma specjalistyczne: "Construction" oraz "La Chronique". W przypadku zamówień o wartościach przekraczających progi przewidziane w unijnych dyrektywach o zamówieniach publicznych ogłoszenia publikowane są także w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej, w formie elektronicznej, pod adresem http://ted.europa.eu/.

 

Ustawa przewiduje trzy kategorie procedur udzielania zamówień publicznych: zwyczajne, wyjątkowe oraz specjalne. W ramach procedur "zwyczajnych" wyróżnia się jeszcze procedury otwarte i ograniczone. Zarówno w przypadku procedur otwartych jak i ograniczonych, pomiędzy którymi zresztą zamawiający ma swobodny wybór, w zależności od zastosowanych kryteriów dopuszczalne są dwa sposoby udzielenia zamówienia: licytacja (l'adjudication publique) oraz przetarg (l'appel d'offres). Licytacja polega na udzieleniu zamówienia na podstawie jednego kryterium: ceny - zamawiający wybiera po prostu najtańszą ofertę. Jeśli zamawiający chce zastosować inne oprócz ceny kryteria (odnoszące się do przedmiotu zamówienia), przeprowadza przetarg i wybiera ofertę "najbardziej interesującą". W ramach procedur wyjątkowych wyróżnia się z kolei procedurę negocjacyjną z publikacją ogłoszenia oraz bez publikacji ogłoszenia. Ta pierwsza dotyczy przede wszystkich zamówień udzielanych w tzw. sektorach użyteczności publicznej, czyli gospodarki wodnej, energetyki, transportu i telekomunikacji. Ta druga z kolei polega na udzieleniu zamówienia po przeprowadzeniu negocjacji z wybranymi przez zamawiającego wykonawcami; można z niej skorzystać zawsze ilekroć wartość zamówienia nie przekracza kwoty 67.000 euro, jeżeli zachodzi pilna potrzeba udzielenia zamówienia, lub ze względów dotyczących bezpieczeństwa; przy czym katalog okoliczności, na które można się powoływać, jest zamknięty. Trzecią wreszcie kategorią procedur są procedury specjalne - jest to przede wszystkim konkurs na projekt, mający postać konkursu otwartego lub zamkniętego.

 

Terminy składania ofert czy też wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu zależą od tego, czy dane postępowanie z uwagi na swoją wartość jest "postępowaniem europejskim", czyli podlegającym przepisom dyrektyw, czy też wyłącznie krajowym. Postępowania krajowe odznaczają się następującymi terminami: w procedurze otwartej termin składania ofert wynosi, co do zasady, 36 dni od daty wysłania ogłoszenia celem publikacji z możliwością wyjątkowego skrócenia do 10 dni; w procedurze ograniczonej jest to co najmniej 15 dni na złożenie wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu (możliwość skrócenia w wyjątkowych sytuacjach do 10 dni) oraz również 15 dni (wyjątkowo 10) na złożenie oferty.

 

Dla zamówień unijnych, a więc podlegających publikacji w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej, terminy te wyglądają następująco: co najmniej 52 dni na złożenie oferty w procedurze otwartej (36 dni jeśli opublikowano wstępne ogłoszenie o planowanych zamówieniach) zaś w procedurze ograniczonej co najmniej 37 dni na złożenie wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu (15 dni, jeżeli zamówienia jest pilne) oraz co najmniej 40 dni na złożenie oferty (26 dni, jeśli było ogłoszenie wstępne oraz 10 dni w przypadku pilnej potrzeby). W procedurze negocjacyjnej z publikacją ogłoszenia termin na składania wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu wynosi 37 dni od daty wysłania ogłoszenia celem publikacji.

 

W przypadku zamówień publicznych na roboty budowlane (ale nie w przypadku dostaw i usług) stosuje się tzw. klasyfikację wykonawców. Poszczególne roboty budowlane są podzielone na kategorie oraz podkategorie. Każdy wykonawca, który jest zainteresowany ubieganiem się o dane zamówienie powinien złożyć wniosek o sklasyfikowanie, które jest ważne przez określony czas i tylko w stosunku do zamówień określonego typu. Oferent, który nie starał się wcześniej o klasyfikację, lecz jest zainteresowany danym zamówieniem musi wykazać, że jest zdolny do jego wykonania (tzn. dysponuje odpowiednim potencjałem ekonomicznym). Dla uzyskania klasyfikacji konieczne jest spełnienie szeregu warunków dotyczących wielkości obrotu, wypełniania zobowiązań prawnych, fiskalnych oraz socjalnych. W przypadku podmiotów, które uzyskały taką klasyfikację, obowiązuje domniemanie, że są one zdolne do wykonania zamówienia o danej wartości. Wcześniejsza klasyfikacja nie jest wymagana w przypadku zamówień na roboty budowlane o wartości nie przekraczającej 50.000 euro.

 

 

Środki odwoławcze

 

W belgijskim systemie prawnym nie przewidziano specjalnych procedur rozpatrywania odwołań wniesionych przez wykonawców od decyzji zamawiających. Właściwe forum do wniesienia odwołania zależy od charakteru (rodzaju) decyzji, czy też zaskarżanego aktu. System belgijski, podobnie zresztą jak i francuski, opiera się na koncepcji wyraźnego rozdzielenia administracyjno-prawnej oraz cywilno-prawnej części postępowania o udzielenie zamówienia - czyli koncepcji tzw. oddzielnych decyzji "l'acte détachable"[2]. Czynności zamawiającego do chwili podpisania umowy w sprawie zamówienia publicznego podlegają więc prawu administracyjnemu, pozostałe zaś, mające miejsce już po podpisaniu umowy w sprawie zamówienia, mają charakter wyłącznie cywilistyczny, i jako takie podlegają wyłącznej kompetencji sądów cywilnych.

 

Z uwagi na powyższe rozróżnienie, decyzje zamawiającego podjęte przed podpisaniem umowy podlegają zaskarżeniu do sądu administracyjnego - Rady Państwa (Conseil d'Etat). Skargę tę można wnieść w terminie 60 dni licząc od dnia, w której decyzja zamawiającego została opublikowana czy też zakomunikowana zamawiającemu. Rada może uchylić decyzję zamawiającego, zawiesić postępowanie, czy też nałożyć grzywnę. Decyzje zamawiających zapadłe do czasu podjęcia "l'acte detachable" mogą być uchylone zarówno przed zawarciem umowy jak i po jej zawarciu - w tym ostatnim jednak przypadku pomimo uznania decyzji zamawiającego za nieważną kontrakt zawarty w jej wyniku pozostaje w mocy, zaś jedynie kompetentny do unieważnienia umowy jest sąd powszechny[3].

 

Rada nie ma kompetencji w zakresie odszkodowania dla wykonawcy. Wnioski takie składa się wyłącznie w sądach powszechnych pierwszej instancji. Legitymacja procesowa do wniesienia odwołania przysługuje wykonawcy, którego interes prawny doznał uszczerbku na skutek naruszenia przez zamawiającego odpowiednich przepisów. W odwołaniu zawarty jest zwykle wniosek o unieważnienie decyzji zamawiającego, można jednak wyobrazić sobie jeszcze inne wnioski wykonawców:

  • wniosek o to, ażeby wnioskodawca (w terminie 2 tygodni) został dopuszczony do dalszych etapów postępowania,
  • zobowiązanie zamawiającego do przyznania wykonawcy takiego samego traktowania z jakiego korzystają inni wykonawcy, w okresie pomiędzy podjęciem zaskarżonej decyzji i orzeczeniem sądu, np. przyznanie dodatkowego czasu wykonawcy na zapoznanie się z dokumentacją zamówienia.

 

Z kolei wniosek o odszkodowanie składa się wyłącznie w sądach powszechnych (cywilnych). Aby uzyskać takie odszkodowanie wykonawca powinien udowodnić, że zamawiający poprzez naruszenie stosownych przepisów wyrządził wykonawcy szkodę. Jeżeli wniosek o odszkodowanie był poprzedzony odwołaniem do Rady Państwa, a ta ostatnia unieważniła decyzję zamawiającego, sąd jest związany taką decyzją. Wykonawca musi więc jedynie wykazać, że na skutek tej decyzji poniósł szkodę. Gdy chodzi o wysokość odszkodowania, to sposób jej wyliczenia zależy m. in. od rodzaju postępowania o udzielenie zamówienia. W przypadku licytacji, wykonawca, którego oferta została niesłusznie odrzucona, który udowodni, że to jego oferta powinna być wybrana jako najniższa, ma prawo do odszkodowania równego 10 % ceny oferty[4]. Z kolei, w przetargu, a więc w procedurze, gdzie cena nie jest jedynym kryterium udzielenia zamówienia, wykonawca musi wykazać wysokość poniesionej przez siebie straty.

 

Głównym kryterium, pozwalającym sędziemu obliczyć wysokość odszkodowania, jest wartość zamówienia. Praktyka wskazuje na to, że sądy wybrały dość proste rozwiązanie - wymierzają odszkodowanie w wysokości 10 % wartości przetargu, wychodząc z założenia, że w takiej mniej więcej wysokości kształtuje się zysk netto w przypadku zamówień na roboty budowlane. Z reguły odszkodowanie pokrywa utracony zysk, ale już nie dodatkowe wydatki związane z udziałem w postępowaniu np. przygotowania do złożenia oferty, wydatki administracyjne itp. Przepisy belgijskie nie przewidują natomiast jakiegoś specyficznego terminu na wniesienie sprawy do sądu cywilnego - termin przedawnienia takich spraw wynosi aż 30 lat - dotyczy to również żądania o odszkodowanie.

 

 

 

1 Specjalny tygodniowy dodatek do Moniteur Belge, adres Rue de Lovain 40-42, 1000 Bruxelles, tel. 32-2-5522211, adres internetowy: www.just.fgov.be.

2 Więcej na temat koncepcji "l'acte detachable" - Evelyne Clerc "L'overture des marchés publics: Effectivité et protection juridique", Editions Universitaires Fribourg Suisse, 1997, str. 147 i n.

3 Ibidem, str. 184

4 Podobny system obowiązuje również w Holandii- patrz E. Clerc, op. cit. str. 203