Poniższy artykuł opracowano w oparciu o stan prawny obowiązujący w momencie powstania tego artykułu.
Redakcja nie gwarantuje aktualności tekstu w okresie późniejszym, jak również nie ponosi odpowiedzialności za ew. stosowanie się do zawartych w nim zaleceń.

Rury miedziane niezgodne z normą

Poniżej, z uwagi na ważkość tematu, przedstawiamy Państwu przedruk kolejnego felietonu, który ukazał się w miesięczniku „Materiały Budowlane” nr 2/2003.

 

Polskie Centrum Promocji Miedzi S.A. (PCPM) zorganizowało w grudniu 2002r. konferencję prasową, na której poinformowano o działaniach zmierzających do wyeliminowania z rynku rur miedzianych o parametrach niezgodnych z normą.

Informacje o pojawieniu się na polskim rynku bardzo tanich rur miedzianych napływały do PCPM już od 1997r. Z konsultacji przeprowadzonych z polskimi producentami rur miedzianych wynikało, że taką cenę można uzyskać jedynie pomijając część procesu technologicznego obejmującą bardzo dokładne czyszczenie wewnętrznej powierzchni rury. Jednak tak wyprodukowanym wyrobom grozi przyspieszona korozja i nieszczelność. Na zlecenie PCPM w COBR "Instal" wykonano badania laboratoryjne 31 próbek pobranych z rur miedzianych zakupionych w 14 punktach sprzedaży w różnych regionach kraju. 50% próbek pobranych z rur wyprodukowanych we Włoszech nie spełniało wymagań PN EN-1057:1999 (mimo że posiadały one wydaną przez producenta deklarację zgodności z tą normą) w zakresie zawartości węgla na wewnętrznych ściankach rur oraz grubości ścianek. Efektem zastosowania takiego wyrobu może być rozszczelnienie rur w ciągu 5 lat użytkowania. Stwarza to szczególne zagrożenie w przypadku zastosowania ich do wykonania wewnętrznych instalacji gazowych. Wg szacunków PCPM w 2001r. sprzedano w Polsce ok. 4000 t rur miedzianych nie spełniających wymagań normy. Rury miedziane zgodne z obowiązującą normą wykazują trwałość co najmniej 50 lat.

Z prośbą o podjęcie działań zmierzających do wyeliminowania z rynku rur miedzianych niektórych włoskich producentów zwrócił się do Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego prezes zarządu PCPM Piotr Jurasz (w styczniu 2001r.). Pismo zostało wystosowane także do Głównego Inspektora Inspekcji Handlowej (lipiec 2001r.). W odpowiedzi GUNB poinformował iż: "Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego ani terenowe oddziały nadzoru budowlanego nie posiadają uprawnień do eliminowania z rynku wyrobów budowlanych (...) w przypadku zastrzeżeń dotyczących jakości określonych partii wyrobów budowlanych, które zostały właściwie oznaczone i dla których producent wydał deklarację zgodności, można dochodzić odszkodowania od producenta lub podmiotu wprowadzającego wyrób do obrotu i powszechnego stosowania w budownictwie przed Sądem." Natomiast Inspekcja Handlowa stwierdziła, że nie dysponuje środkami finansowymi, które pozwoliłyby na wykonanie badań kwestionowanych wyrobów (PCPM deklarowało pomoc w sfinansowaniu badań). Nie uzyskano również pomocy w Urzędzie Ochrony Konkurencji i Konsumentów, który stwierdził brak w kraju akredytowanego laboratorium, w którym można zbadać zawartość węgla na powierzchni wyrobu.

W tej sytuacji PCPM zwróciło się do mecenas Elżbiety Modzelewskiej-Wąchal z kancelarii Radcy Prawnego Centrum Prawa Konkurencji z prośbą o wykonanie ekspertyzy obejmującej m.in. identyfikację zakresu kompetencji organów administracji państwowej na podstawie przepisów wymienionych w ustawach: o normalizacji (Dz.U. nr 55 z 1993r., poz.251 ze zmianami), Prawo budowlane (Dz.U. z 2000r. nr 106, poz.1126 ze zmianami), o badaniach i certyfikacji (Dz.U. nr 55 z 1993r., poz.250 ze zmianami), o systemie oceny zgodności, akredytacji i zmianie niektórych ustaw (Dz.U. nr 43 z 2000r., poz.489), o ogólnym bezpieczeństwie produktów (Dz.U. nr 15 z 2000r., poz.179), o Inspekcji Handlowej (Dz.U. nr 4 z 2001r., poz.25 ze zmianami), o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz.U. nr 47 z 1993r., poz. 11 ze zmianami), o ochronie przed nadmiernym przywozem towarów na polski obszar celny (Dz.U. nr 43 z 2001r., poz.477 ze zmianami).

Jak wynika z zawartych w ekspertyzie wniosków, najskuteczniejszymi środkami prawnymi w przedmiotowej sprawie dysponują obecnie: Inspekcja Handlowa i organy nadzoru budowlanego, które powinny podejmować działania na podstawie:

  • ustawy Prawo budowlane (zlecenie przeprowadzenia stosownych badań i ekspertyz - art.81c ust.4, decyzja o wycofaniu z obrotu i o zakazie sprzedaży wyrobów niezgodnych z PN EN 1057, wystąpienie do prokuratury w celu wszczęcia postępowania karnego);
  • ustawy o badaniach i certyfikacji (kontrola połączona z badaniami, egzekucja sankcji ekonomicznej przez urząd skarbowy);
  • ustawy o normalizacji (kontrola IH, nałożenie mandatu karnego).

Ekspertyza stwierdza, że organami administracji architektoniczno-budowlanej i nadzoru budowlanego zgodnie z przepisami Prawa budowlanego są: starosta, wojewoda, powiatowy inspektor nadzoru budowlanego i Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego. Organy te, zgodnie z art.81 ust.1 pkt 1e, sprawują nadzór i kontrolę nad przestrzeganiem przepisów prawa budowlanego, w tym przy wprowadzaniu do obrotu i stosowania wyrobów budowlanych dopuszczonych do obrotu i stosowania w budownictwie. Organy te mają uprawnienia do:

  • przeprowadzania czynności kontrolnych u dostawcy wyrobów, przez których rozumieć należy m.in. producentów, dystrybutorów i importerów (art.81a ust.2);
  • żądania od dostawcy wyrobów budowlanych informacji i udostępnienia dokumentów świadczących o dopuszczeniu wyrobu budowlanego do obrotu i stosowania w budownictwie (art.81c ust.1);
  • nałożenia, w drodze postanowienia, na dostawcę wyrobów budowlanych obowiązku dostarczenia w określonym terminie ocen technicznych lub ekspertyz, w razie powstania uzasadnionych wątpliwości co do jakości wyrobów budowlanych (art.81c ust.2);
  • zlecenie wykonania ocen lub ekspertyz albo wykonania dodatkowych ocen lub ekspertyz, w przypadku niedostarczenia stosownych ocen lub ekspertyz przez dostawcę wyrobu w wyznaczonym terminie albo gdy oceny te i ekspertyzy niedostatecznie wyjaśniają sprawę (art.81c, ust.4).

W każdym przypadku wykonanie ocen i ekspertyz następuje na koszt zobowiązanego do ich dostarczenia. Zaakceptowanie przez organy nadzoru budowlanego wyników badań jakości rur przedstawionych przez zainteresowanego ich wynikiem importera w konsekwencji nie dało podstaw do wystąpienia do odpowiednich organów o zastosowanie sankcji karnych.

Zgodnie z art.91 pkt 2 przepisów Prawa budowlanego osoba wprowadzająca do obrotu wyroby budowlane niedopuszczone do obrotu i stosowania w budownictwie podlega karze grzywy do 100.000 zł. Czyn ten jest przestępstwem, w związku z czym, zgodnie z art.116 Kodeksu karnego, w sprawach nieuregulowanych w ustawie Prawo budowlane zastosowanie mają przepisy części ogólnej Kodeksu karnego. Sankcje karne mogą być nakładane wyłącznie na osoby fizyczne, a nie prawne, czyli dotknąć mogą jedynie pracowników, przedsiębiorców wprowadzających określone wyroby do obrotu. Kara pieniężna dotykająca przedsiębiorcę wprowadzającego do obrotu wyrób niespełniający wymagań stanowiących podstawę do wydania dokumentu dopuszczającego do obrotu może być także nałożona w oparciu o art.26 ust.1 ustawy o badaniach i certyfikacji. Karą tą jest wpłata do budżetu państwa kwoty stanowiącej 100% sumy uzyskanej ze sprzedaży zakwestionowanych wyrobów.

Z wyjaśnień zawartych w ekspertyzie dotyczących działalności Inspekcji Handlowej wynika, że zgodnie z ustawą z 15 grudnia 2000r. o Inspekcji Handlowej inspektorzy przeprowadzający kontrole mają uprawnienia m.in. do nieodpłatnego pobierania próbek do badań. Ponadto inspektor wojewódzki lub działający z jego upoważnienia inspektor może zarządzić w toku kontroli ograniczenie wprowadzania do obrotu lub wycofanie z obrotu produktów, jeżeli jest to konieczne ze względu na bezpieczeństwo lub interes konsumentów albo interes gospodarczy państwa, a także (na podstawie art.26 ust.1) zabezpieczyć produkt w celu ustalenia jego rzeczywistej jakości, jeżeli zachodzi podejrzenie, że jakość produktu nie odpowiada jakości deklarowanej przez producenta. Przepisy pokazują więc, że uprawnienia Inspekcji Handlowej są wystarczające do podjęcia skutecznych działań w przypadku ujawnienia wprowadzania do obrotu wyrobów niespełniających wymagań jakościowych lub określonych w dokumentach normalizacyjnych.

Wobec bierności uprawnionych do sprawowania kontroli jednostek, Polskie Centrum Promocji Miedzi skierowało doniesienie do Prokuratury Rejonowej we Wrocławiu o fałszowaniu dokumentów (nieprawdziwa deklaracja zgodności wyrobu) i nieuczciwej konkurencji. Dochodzenie zostało wszczęte w październiku ubiegłego roku. PCPM wystąpiło też z inicjatywą powołania Stowarzyszenia na rzecz Jakości, które będzie nadawało własny, nieobligatoryjny znak jakości wyrobom znajdującym się i wprowadzanym na polski rynek.

* * *

O nieuczciwej konkurencji i wprowadzaniu do obrotu wyrobów niezgodnych z wymaganiami Polskich Norm pisaliśmy na łamach "Materiałów Budowlanych" wielokrotnie. Problem dotyczy nie tylko rur miedzianych, lecz także papy, płytek ceramicznych, szyb w oknach zespolonych, cementu. Kampanię na rzecz ochrony polskiego rynku prowadzi Polska Izba Przemysłowo-Handlowa Budownictwa. List otwarty w obronie wiarygodności uczciwych producentów materiałów budowlanych i klientów polskiego rynku budowlanego wystosował zarząd firmy "Ytong Polska". Jednak działania te nie dadzą oczekiwanych rezultatów, dopóki powołane do tego celu organy nadzoru i kontroli państwowej nie podejmą działań leżących w zakresie ich uprawnień i obowiązków.