Poniższy artykuł opracowano w oparciu o stan prawny obowiązujący w momencie powstania tego artykułu.
Redakcja nie gwarantuje aktualności tekstu w okresie późniejszym, jak również nie ponosi odpowiedzialności za ew. stosowanie się do zawartych w nim zaleceń.

Zmiany w regulacji środków odwoławczych

Z dniem 20 października 2003 r. weszła w życie nowelizacja ustawy o zamówieniach publicznych[1]. Ingerencją ustawodawcy zmieniono m.in. przepisy dotyczące podmiotów prowadzących działalność w sektorach gospodarki wodnej, energetyki, transportu i telekomunikacji, zracjonalizowano regulacje dotyczące powoływania komisji przetargowej i przesłanki wykluczenia oferenta z postępowania, ujednolicono postanowienia o jawności dokumentacji podstawowych czynności i protokołu postępowania. Poważne zmiany stały się także udziałem przepisów rozdziału 8 ustawy o z.p. poświęconego środkom odwoławczym. Zakres nowelizacji, chociaż niewielki co do ilości znowelizowanych przepisów, swoją praktyczną doniosłością bez wątpienia dorównuje noweli, na mocy której wprowadzono do ustawy o z.p. instytucję skargi na wyrok zespołu arbitrów wnoszonej do sądu okręgowego w Warszawie.

 

Pierwsza z wprowadzonych zmian w zakresie środków odwoławczych odnosi się do uprawnienia organizacji pracodawców i przedsiębiorców wpisanych na listę prowadzoną przez Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych. W stanie prawnym istniejącym przed nowelizacją przepis art.79a ust.1 ustawy o z.p. wyznaczał organizacjom pracodawców i przedsiębiorców uprawnienia do wnoszenia "środków odwoławczych". W myśl art.79 ust.1 ustawy o z.p., pojęcie "środków odwoławczych" nie obejmuje jednakże skargi na wyrok zespołu arbitrów, gdyż ustawa wyraźnie odróżnia obie instytucje. Tym samym, w poprzednim stanie prawnym organizacje pracodawców i przedsiębiorców uprawnione były jedynie do wnoszenia protestu i odwołania od rozstrzygnięcia protestu lub braku rozstrzygnięcia w terminie. Nie służyła im natomiast legitymacja do zaskarżania skargą wyroku zespołu arbitrów. Tę swego rodzaju niekonsekwencję rozwiązań ustawowych skorygowała omawiana nowelizacja ustawy o z.p.. Art.79a ust.1 ustawy uległ zmianie w ten sposób, iż w treści przepisu organizacjom pracodawców i przedsiębiorców literalnie przyznano prawo do wnoszenia zarówno środków odwoławczych, jak i skargi na wyrok zespołu arbitrów.

 

Modyfikacji uległ również art.81 ust.3 ustawy o z.p.. Przepis ten normował jeden ze skutków wniesienia protestu - przerwanie biegu terminu związania ofertą. Wprawdzie przepisy ustawy o z.p. nie wskazywały skutków prawnych "przerwania biegu terminu związania ofertą", niemniej treść tej instytucji, w świetle cywilistycznego charakteru oferty w zamówieniach publicznych, była bezsporna. Według powszechnej interpretacji przerwanie biegu terminu związania ofertą, na podobieństwo przerwania biegu terminu przedawnienia roszczeń, wywierało ten skutek, iż termin ten rozpoczyna swój bieg od nowa. W praktyce udzielania zamówień publicznych dotychczasowe ukształtowanie omawianej instytucji powodowało następstwa niekorzystne dla oferentów, polegające na przedłużaniu się stanu pozostawania w gotowości do zawarcia umowy, z którym nierzadko wiązały się koszty finansowe. Częstokroć wydłużenie się okresu związania ofertą rodziło konieczność wniesienia wadium na przedłużony okres. Według nowych rozwiązań, wniesienie protestu nie będzie powodowało już przerwania biegu terminu związania ofertą - a jedynie jego zawieszenie aż do czasu ostatecznego terminu rozstrzygnięcia protestu. Różnica pomiędzy obydwoma rozwiązaniami ma charakter zasadniczy. Zawieszenie biegu terminu związania ofertą, w przeciwieństwie do jego przerwania, powoduje jedynie, iż w okresie zawieszenia bieg terminu nie następuje, zaś po upływie przyczyny zawieszenia, biegnie nadal. Stosownie do nowego brzmienia art.81 ust.3 ustawy o zamówieniach publicznych wniesienie protestu zawiesza bieg terminu związania ofertą do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia protestu. Należy przypomnieć, iż w myśl art.81 ust.1a ustawy o z.p.

 

"Za ostateczne rozstrzygnięcie protestu (...) uznaje się:

1) rozstrzygnięcie przez zamawiającego protestu, od którego nie wniesiono odwołania,
2) wyrok zespołu arbitrów."

 

Zmian dokonano także w art.92a ust.1 ustawy o z.p.. Przepis powyższy wskazywał na możliwość zaskarżenie wyroku zespołu arbitrów skargą do sądu okręgowego w Warszawie. Niezbyt szczęśliwa redakcja art.92a ust.1 spowodowała wątpliwość interpretacyjną - czy skarga na wyrok zespołu arbitrów służy obu stronom postępowania odwoławczemu, czy tylko odwołującemu. Aby jednoznacznie rozstrzygnąć powyższą kwestię, przepis w nowym brzmieniu w sposób nie budzący już żadnych wątpliwości interpretacyjnych wskazuje, iż na wyrok zespołu arbitrów skarga do Sądu Okręgowego w Warszawie przysługuje stronom postępowania odwoławczego.

 

Bez wątpienia jednak najistotniejsze zmiany zostały dokonane w konstrukcji prawnej zespołu arbitrów jako organu rozpatrującego spór powstały pomiędzy zamawiającym a oferentem ubiegającym się o udzielenie zamówienia. Dotychczas, w pewnym stopniu podobnie jak w przypadku sądu polubownego, strony postępowania (tj. zamawiający oraz odwołujący) miały wpływ na skład zespołu arbitrów, gdyż służyło im prawo wyznaczenia po jednym arbitrze. Trzeciego arbitra wskazywał Prezes Urzędu Zamówień Publicznych i spośród składu trzyosobowego wskazywał przewodniczącego. Jeżeli którakolwiek ze stron na czas nie wyznaczyła arbitra, zastępczego wyboru arbitra dokonywał Prezes Urzędu. Zespół arbitrów z ustawy o zamówieniach publicznych nie jest jednakże sądem polubownym. Sąd polubowny jest właściwy do rozpoznania sprawy jedynie wówczas, gdy strony tak postanowią mocą specjalnej umowy procesowej, nazywanej zapisem na sąd polubowny. Zespół arbitrów natomiast nie wywodzi swojej właściwości z zapisu, lecz wprost z ustawy, która wskazuje jego właściwość do rozpoznania odwołania od rozstrzygnięcia protestu lub braku rozstrzygnięcia w terminie. Zresztą sam spór zawisły przed zespołem arbitrów nie może zakończyć się polubownie. Obowiązujący dotychczas sposób konstytuowania się zespołu arbitrów oceniany był nader krytycznie. Przyznanie stronom postępowania odwoławczego prawa do wyznaczania arbitra rodziło niekiedy przekonanie, iż arbiter winien być reprezentantem strony, swego rodzaju rzecznikiem jej interesów w składzie orzekającym. Przekonanie owo pozostawało w jawnej sprzeczności z postanowieniami ustawy o zamówieniach publicznych, która czyni arbitra niezależnym tak wobec którejkolwiek ze stron, jak i wobec Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych. Aby ugruntować niezależność arbitrów od stron postępowania i wprowadzić regulacje wykluczające powstawanie faktycznych więzi pomiędzy nimi, zmianie uległ sposób powoływania zespołu arbitrów. Po wejściu w życie omawianej nowelizacji wszystkich trzech arbitrów wyznaczać będzie Prezes Urzędu Zamówień Publicznych. Należy wskazać jednak, iż regulacja ta, w myśl przepisu przejściowego, nie będzie miała zastosowania do postępowań wszczętych przed dniem wejścia w życie przepisów nowelizujących. Postępowania te będą się toczyć w oparciu o dotychczasowe przepisy.

 

W odniesieniu do instytucji odwołań projekt zmienia wreszcie treść delegacji do wydania rozporządzenia regulującego warunki i tryb kwalifikacji na listę arbitrów (art. 92 ustawy o z.p.). W świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego wydanie takiego rozporządzenia na podstawie ówczesnego upoważnienia byłoby niedopuszczalne ze względu na brak wytycznych co do zakresu i kierunku regulacji w rozporządzeniu. Brak aktu wykonawczego regulującego warunki i tryb kwalifikacji na listę arbitrów stał na przeszkodzie dokonywaniu zmian na tej liście.

 

 

 

[1] Ustawa z dnia 29 sierpnia 2003 r. o zmianie ustawy o zamówieniach publicznych (Dz.U. Nr 165, poz.1591)
[2] przyp.red. - w tekście ustawę o zamówieniach publicznych nazywa się w skrócie "ustawa o z.p."