Poniższy artykuł opracowano w oparciu o stan prawny obowiązujący w momencie powstania tego artykułu.
Redakcja nie gwarantuje aktualności tekstu w okresie późniejszym, jak również nie ponosi odpowiedzialności za ew. stosowanie się do zawartych w nim zaleceń.

Zmiany w Prawie budowlanym wprowadzone ustawą z dnia 16 kwietnia 2004 r.

Poprzednia duża nowelizacja ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, która weszła w życie w dniu 11 lipca 2003 r. (ogłoszona w Dz.U. z 2003 r. Nr 80, poz.718), obejmowała zmiany związane z realizacją rządowej strategii gospodarczej „Przedsiębiorczość, rozwój, praca", mające w szczególności na celu uproszczenie procedur administracyjnych w procesie inwestycyjnym. Jednak już pierwsze miesiące jej stosowania wykazały, że niezbędne jest wprowadzenie kolejnych poprawek, bowiem zmiany dokonane w Sejmie doprowadziły do wielu niespójności, uniemożliwiających realizację założonych celów. Niezbędne stało się również dostosowanie przepisów ustawy - Prawo budowlane do przepisów nowej ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o wyrobach budowlanych (Dz.U. Nr 92, poz.881).

 

Obecna nowelizacja zmienia brzmienie art.12a ust.1 Prawa budowlanego rozszerzając krąg podmiotów uprawnionych do wykonywania samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej o osoby pochodzące z państw Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Konfederacji Szwajcarskiej. Dotychczas uprawnienie takie przewidziano tylko dla obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej, po naszym przystąpieniu do niej.

 

Wprowadzono możliwość nadawania uprawnień budowlanych w trzech nowych specjalnościach: kolejowej, wyburzeniowej i telekomunikacyjnej. W konsekwencji tej zmiany, z dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej utraciły moc:

  • rozporządzenie Ministra Łączności z dnia 10 października 1995 r. w sprawie samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie telekomunikacyjnym (Dz.U. Nr 120, poz.581 z późn. zm.),
  • rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 20 grudnia 1996 r. w sprawie samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie w dziedzinie transportu kolejowego (Dz.U. z 1997 r. Nr 4, poz.23 z późn. zm.)

oraz

  • rozporządzenie Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 11 lipca 2001 r. w sprawie samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie wykonywanych z użyciem materiałów wybuchowych (Dz.U. Nr 92, poz.1026 z późn. zm.).

 

Dotychczas uzyskane uprawnienia budowlane w specjalnościach utworzonych wyżej wymienionymi rozporządzeniami zachowują moc w zakresie, w jakim zostały nabyte. Ustawa nowelizująca nie zawiera wprawdzie w tej kwestii przepisów przejściowych, to jednak mając na uwadze konstytucyjną zasadę ochrony praw nabytych, nie można mieć w tym zakresie jakichkolwiek wątpliwości.

 

W art.29 ust.1 i 2 Prawa budowlanego poszerzono zakres zwolnień z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę o:

  • budowę kortów tenisowych i bieżni służących rekreacji,
  • budowę opasek brzegowych oraz innych powierzchniowych lub liniowych umocnień brzegów rzek i potoków górskich

oraz

  • roboty budowlane polegające na ocieplaniu dachów budynków.

 

Zmieniono art.30 ust.3 Prawa budowlanego, usuwając błąd polegającego na objęciu obowiązkiem uzgadniania z rzeczoznawcą do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych projektu zagospodarowania działki lub terenu sporządzanego przy budowie przyłączy do budynków. Wymóg ten po nowelizacji pozostawiono wyłącznie w przypadku projektu zbiornikowej instalacji gazowej na gaz płynny z pojedynczym zbiornikiem o pojemności 7m3, przeznaczonej do zasilania instalacji gazowych w budynkach mieszkalnych jednorodzinnych.

 

W art.35 dokonano uzupełnienia, poszerzając obowiązek sprawdzania przez organ administracji architektoniczno-budowlanej kompletności projektu w zakresie informacji dotyczącej bezpieczeństwa i ochrony zdrowia i dołączenia zaświadczenia o przynależności projektanta do właściwej izby samorządu zawodowego. W zaświadczeniu tym będzie musiał być określany termin jego ważności. Doprecyzowano również procedurę związaną z nakładaniem kary na organ administracji architektoniczno-budowlanej. W przypadku gdy właściwy organ administracji architektoniczno-budowlanej nie wyda decyzji w sprawie pozwolenia na budowę w terminie 65 dni od dnia złożenia wniosku o wydanie takiej decyzji, organ wyższego stopnia będzie obowiązany wymierzyć temu organowi, w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie, karę w wysokości 500 zł za każdy dzień zwłoki. Przesądzono, że do tego terminu nie należy wliczać terminów przewidzianych w przepisach prawa do dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony, albo z przyczyn niezależnych od organu. Kary powinny być uiszczone w terminie 14 dni od dnia doręczenia postanowienia. W przypadku nieuiszczenia kary, będzie ona podlegać ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

 

W art.36 Prawa budowlanego wyłączono możliwość zastosowania przez organy administracji architektoniczno-budowlanej swobodnego uznania przy nakładaniu obowiązku uzyskania pozwolenia na użytkowanie obiektu. Obiekty wymagające uzyskania pozwolenia na użytkowanie, zostały enumeratywnie wyliczone w art.55 Prawa budowlanego. Organy administracji architektoniczno-budowlanej będą więc mogły zamieścić w pozwoleniu na budowę jedynie informację o obowiązku uzyskania pozwolenia na użytkowanie. Ograniczeniu swobodnego uznania organów ma służyć również określenie w art.36a ust.6 istotnego odstępstwa od zatwierdzonego projektu budowlanego lub innych warunków pozwolenia na budowę.

 

W art.43 ust.1 Prawa budowlanego rozszerzono obowiązek geodezyjnego wyznaczenia w terenie oraz geodezyjnej inwentaryzacji powykonawczej na budowę realizowanych na podstawie zgłoszenia przyłączy do budynków: elektroenergetycznych, wodociągowych, kanalizacyjnych, gazowych, cieplnych i telekomunikacyjnych.

 

Zmiana odnosząca się do legalizacji samowoli budowlanych wiąże się z koniecznością podkreślenia braku obowiązku uzyskiwania decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, w przypadku wydania postanowienia o wstrzymaniu robót budowlanych prowadzonych przy budowie obiektu budowlanego albo jego części bez wymaganego pozwolenia na budowę albo zgłoszenia.

 

W nowym brzmieniu przepisu art.55 Prawa budowlanego przewidziano trzy przypadki, w których istnieje obowiązek uzyskania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie poprzez:

1)   wskazanie w ustawie kategorii obiektów budowlanych, wymagających takiego pozwolenia (obiekty budowlane wymagające uzyskania pozwolenia na budowę, zaliczone do kategorii V, IX-XVII, XX, XXII, XXIV, XXVII, XXVIII i XXX, o których mowa w załączniku do ustawy - Prawo budowlane),
2)   odesłanie do przepisów ustawy, przewidujących powstanie takiego obowiązku (art.49 ust.5 i art.51 ust.3 Prawa budowlanego),
3)   wskazanie możliwości przystąpienia do użytkowania obiektu budowlanego przed wykonaniem wszystkich robót budowlanych, pod warunkiem uprzedniego uzyskania takiej decyzji.

Zrezygnowano tym samym z uznaniowego charakteru nakładania obowiązku uzyskania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie w pozwoleniu na budowę oraz z upoważnienia do wydania aktu wykonawczego, w sprawie określenia obiektów budowlanych wymagających obowiązkowych kontroli. Zmiana jest konsekwencją wprowadzenia w art.59 ust.1 Prawa budowlanego zasady, zgodnie z którą obowiązkowe kontrole dotyczą wyłącznie obiektów wymagających pozwolenia na użytkowanie.

 

W art.57 Prawa budowlanego ust.7 wprowadzono karę z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu. W przypadku stwierdzenia przystąpienia do użytkowania obiektu budowlanego lub jego części z naruszeniem przepisów art.54 i 55 Prawa budowlanego, właściwy organ będzie miał obowiązek wymierzyć karę z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego. Do kary tej stosuje się odpowiednio przepis art.59f ust.1 Prawa budowlanego dotyczący ustalania kary w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w trakcie obowiązkowej kontroli, z tym że stawka opłaty będzie podlegać dziesięciokrotnemu podwyższeniu.

 

W art.59 Prawa budowlanego wprowadzono zasadę, że wydanie decyzji o pozwoleniu na użytkowanie musi być poprzedzone obowiązkową kontrolą przeprowadzoną przez organ nadzoru budowlanego. Przyjęcie tej zasady pozwala na wyeliminowanie uznaniowości dotyczącej obowiązku przeprowadzenia kontroli oraz jednoznaczne określenie w samej ustawie, w jakich przypadkach obowiązek taki występuje.

 

W ustawie z dnia 27 marca 2003 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz o zmianie niektórych ustaw Sejm wprowadził, w stosunku do przedłożenia rządowego, poprawki zmierzające do wyeliminowania obowiązkowych, powszechnych i płatnych kontroli, obejmujących wszystkie budowy realizowane na podstawie pozwolenia na budowę. W wyniku tych poprawek zlikwidowano również odpłatność za obowiązkowe kontrole, wprowadzając w określonych przypadkach „karę". Przepis, na podstawie którego taka kara miałaby być wymierzana, mówiący o istotnym odstępstwie od zatwierdzonego projektu budowlanego lub innych rażących naruszeniach warunków pozwolenia na budowę, był nieprecyzyjny. Tak nieprecyzyjne sformułowania stwarzały ogromne pole uznania administracyjnego, a tym samym niezbędne było ich wyeliminowanie i uniknięcie zagrożeń korupcyjnych.

 

Zgodnie z nowym brzmieniem art.59f ust.1 Prawa budowlanego, kara będzie wymierzana w przypadku stwierdzenia podczas obowiązkowej kontroli nieprawidłowości w zakresie szczegółowo określonym w art.59a ust.2.

 

W art.59f ust.2 określono wysokość stawki opłaty, będącej jednym z elementów służących do obliczania kary. Ze względu na wprowadzony system kar zdecydowano się na wprowadzenie stawki opłaty w samej ustawie, a nie w rozporządzeniu. Skutkiem tej zmiany jest więc skreślenie upoważnienia do wydania aktu wykonawczego w tej sprawie. Jednocześnie, w stosunku do obecnie obowiązujących regulacji, podniesiono wysokość stawki opłaty z 300 na 500 zł. Dotychczasowa wysokość stawki opłaty i forma jej ustalania były przygotowane na potrzeby systemu przewidującego obowiązkowe, powszechne i płatne kontrole obiektów budowlanych oddawanych do użytkowania. Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. wprowadziła w miejsce tych opłat kary, pozostawiając jednakże sposób ustalania ich wysokości przewidziany dla opłat. Takie ujęcie spowodowało, że kary ze względu na stosunkowo niską wysokość, praktycznie nie oddziaływały prewencyjnie. Obecnie przewidziano również obowiązek sumowania kar za każde odstępstwo od wymagań, określonych w art.59a ust.2 Prawa budowlanego (dotychczasowe nieprecyzyjne brzmienie przepisu sugerowało wymierzenie jednej kary bez względu na zakres nieprawidłowości na budowie). Wprowadzono ponadto zasadę, że w przypadku stwierdzenia w trakcie kontroli określonych nieprawidłowości i wymierzenia kary, należy odmówić wydania pozwolenia na użytkowanie obiektu i przeprowadzić odpowiednie postępowanie „naprawcze" na podstawie art.51 Prawa budowlanego.

 

Dokonanie zmiany sposobu użytkowania obiektu budowlanego lub jego części było dotychczas uzależnione od uprzedniego uzyskania pozwolenia. Po nowelizacji wystarczające będzie dokonanie zgłoszenia zamiaru dokonania takiej zmiany właściwemu organowi administracji architektoniczno-budowlanej. Zmiana sposobu użytkowania obiektu budowlanego lub jego części będzie mogła nastąpić, jeżeli w terminie 30 dni od dnia doręczenia zgłoszenia, właściwy organ nie wniesie sprzeciwu w drodze decyzji, nie później jednak niż po upływie 2 lat od doręczenia zgłoszenia. W przypadku gdy zamierzona zmiana sposobu użytkowania obiektu budowlanego lub jego części wymaga wykonania robót budowlanych objętych obowiązkiem uzyskania pozwolenia na budowę, rozstrzygnięcie w sprawie zmiany sposobu użytkowania będzie następować w decyzji o pozwoleniu na budowę.

 

Postępowania w sprawach zmiany sposobu użytkowania obiektu budowlanego lub jego części wszczęte przed dniem wejścia w życie ustawy i nie zakończone do tego dnia, będą mogły być zakończone zgodnie z przepisami dotychczasowymi. Przepisy dotychczasowe będą miały również zastosowanie w przypadku dokonania zmiany sposobu użytkowania obiektu budowlanego lub jego części bez wymaganego pozwolenia, przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej.

 

Zmiana brzmienia art.82 ust.3 pkt 3 Prawa budowlanego wiąże się z rozszerzeniem właściwości wojewody, jako organu administracji architektoniczno-budowlanej I instancji, o roboty budowlane związane z sytuowaniem w granicach pasa drogowego dróg publicznych krajowych i wojewódzkich sieci uzbrojenia terenu - niezwiązanych z użytkowaniem tych dróg. Dzięki temu eliminuje się przypadki zbiegu właściwości organów szczebla powiatowego i wojewódzkiego w razie wykonywania robót budowlanych związanych z tymi sieciami.

 

Nowelizacja w zasadniczej części weszła w życie w dniu 31 maja 2004 r. Rozszerzenie kręgu podmiotów uprawnionych do wykonywania samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej o osoby pochodzące z państw Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Konfederacji Szwajcarskiej obowiązuje od dnia 1 maja 2004 r. Natomiast art.57 ust.1 Prawa budowlanego w nowym brzmieniu wprowadzający karę z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego, w stosunku do obiektów budowlanych, których budowa została zakończona przed dniem wejścia w życie nowelizacji, wejdzie w życie w dniu 1 stycznia 2005 r.