Poniższy artykuł opracowano w oparciu o stan prawny obowiązujący w momencie powstania tego artykułu.
Redakcja nie gwarantuje aktualności tekstu w okresie późniejszym, jak również nie ponosi odpowiedzialności za ew. stosowanie się do zawartych w nim zaleceń.

Zamówienia publiczne w Australii

Z dniem 5 maja 2019 r. stroną Porozumienia Światowej Organizacji Handlu ws. Zamówień Rządowych (GPA) została Australia[1]. Na skutek tego, zamawiający z państw członkowskich Unii Europejskiej, w tym Polski, mają obowiązek przyznania wykonawcom robót budowlanych, dostawom i usługom pochodzącym z Australii, w zakresie zamówień klasycznych i sektorowych, traktowania nie mniej korzystnego niż traktowanie przyznane wykonawcom robót budowlanych, dostawom i usługom pochodzącym z Unii Europejskiej. Z drugiej zaś strony, przystąpienie Australii do GPA zapewnia wykonawcom, towarom, robotom budowlanym i usługom z Unii Europejskiej, w tym z Polski, gwarancję dostępu do australijskiego rynku zamówień publicznych, na zasadach określonych w GPA.

 

W związku z powyższym nadarza się okazja, aby przyjrzeć się bliżej przepisom oraz praktyce udzielania zamówień publicznych w Australii. Na początek jednak parę informacji o samym kraju.

 

Australia (oficjalnie – Związek Australijski, ang. Commonwealth of Australia) – to państwo położone na półkuli południowej, obejmujące cały kontynent Australia, wyspę Tasmanię i wiele znacznie mniejszych wysp na Oceanie Indyjskim i Spokojnym. Stolicą kraju jest Canberra, ale największym miastem jest Sydney. Pod względem powierzchni (7.686.850 km2) kraj ten zajmuje szóste miejsce na świecie. Jest zamieszkany przez 25 mln osób, z czego 2/3 populacji mieszka w pięciu największych australijskich metropoliach[2]. Jednostką monetarną jest dolar australijski (AUD)[3].

 

Przepisy o zamówieniach publicznych

 

Przepisy dotyczące zamówień publicznych, obowiązujące na terytorium całej Australii są obecnie uregulowane w rozporządzeniu wydanym przez Ministra Finansów i Usług Publicznych – Commonwealth Procurement Rules z 20 kwietnia 2019 r. (w skrócie ‘CPR’, dostępne pod adresem: https://www.finance.gov.au/commonwealth-procurement-rules/).

 

Dalsze wskazówki dotyczące stosowania CPR są zawarte na stronie Ministerstwa Finansów: www.finance.gov.au/procurement. Zamawiający objęci przepisami CPR (patrz poniżej) mogą także stosować swoje własne postanowienia, regulaminy, wzorce oraz inne narzędzia. CPR oprócz nałożenia bezwzględnych obowiązków na zamawiających, wskazuje także dobre praktyki w zakresie zamówień publicznych.

 

CPR przywiązuje dużą wagę do tego, aby zamówienia publiczne były udzielane efektywnie (jak najwyższa jakość za jak najlepszą cenę – ang. best value for money). Oznacza to obowiązek brania pod uwagę nie tylko ceny, ale także aspektów pozacenowych: kwalifikacji i doświadczenia wykonawcy, ryzyka związanego z danym zamówieniem a nawet korzyści wynikających z danego zamówienia dla gospodarki Australii. Formalnie rzecz biorąc zamawiający mają jednak obowiązek równego traktowania wszystkich uczestników postępowania o zamówienie publiczne.

 

 

Zamówienia publiczne objęte przepisami CPR

 

Przepisy CPR obowiązują w stosunku do zamówień publicznych o wartościach przekraczających określone progi. CPR przewiduje dwie kategorie zamawiających – zamawiający, którzy nie mają odrębnej (od Związku - Commonwealth) osobowości prawnej – są to tzw. non-corporate Commonwealth entities oraz zamawiający, którzy mają własną, odrębną, osobowość prawną (corporate Commonwealth entities). Progi obowiązywania CPR są niższe w stosunku do tych pierwszych zamawiających.

 

I tak, próg obowiązywania przepisów wynosi 80.000 AUD dla non-corporate Commonwealth entities, 400.000 AUD dla corporate Commonwealth entities, ale tylko dla tych wskazanych wyraźnie jako objęte CPR, jeżeli przedmiotem zamówienia nie są roboty budowlane, oraz 7,5 mln AUD dla robót budowlanych.

 

Warto dodać, że progi obowiązywania przepisów są wskazane z uwzględnieniem podatku od towarów i usług (w Australii określa się go skrótem GST – jego stawka wynosi co do zasady 10%). Również z uwzględnieniem GST szacuje się wartość danego zamówienia.

 

 

Procedury udzielania zamówień publicznych

 

CPR przewiduje tylko dwie metody udzielania zamówień publicznych: przetarg otwarty (ang. open tender), który jest podstawową metodą oraz przetarg ograniczony (limited tender)[4].

 

Różnica pomiędzy przetargiem otwartym i ograniczonym polega na tym, że w tym pierwszym udział może wziąć nieograniczona z góry grupa wykonawców, ponieważ publiczne zaproszenie do składania ofert jest adresowane do każdego zainteresowanego podmiotu, podczas gdy w tym drugim zaproszenie jest skierowane wyłącznie do uprzednio wybranych, wskazanych przez zamawiającego wykonawców. Przetarg ograniczony może być stosowany jedynie wyjątkowo, wyłącznie w okolicznościach wskazanych w CPR (np. kiedy uprzedni przetarg otwarty zakończył się z powodu braku ofert fiaskiem lub jest tylko jeden wykonawca zdolny do wykonania danego zamówienia).

 

Termin składania ofert w przetargu otwartym powinien być na tyle długi, aby umożliwić potencjalnie zainteresowanym podmiotom przygotowanie oraz złożenie oferty. CPR określa jednak pewne minimalne wymaganie pod tym względem. I tak termin składania ofert nie może być krótszy niż 25 dni licząc od daty publikacji zaproszenia do składania ofert. Termin ten podlega wydłużeniu o dalsze 5 dni, jeżeli zamawiający nie udostępnił od momentu publikacji ogłoszenia dokumentacji przetargowej on line lub nie jest możliwe składanie ofert w postaci elektronicznej. Z drugiej strony, termin 25-dniowy może być także skrócony, ale do nie mniej niż 10 dni, jeżeli:

- zamawiający opublikował wcześniej szczegóły dotyczące danego zamówienia w rocznym planie zamówień w AusTender (patrz poniżej), nie później niż 40 dni przed datą publikacji zaproszenia do składania ofert, ale nie wcześniej niż 12 miesięcy przed tą datą oraz wskazał w planie zamówień opis zamówienia, orientacyjną datę publikacji zaproszenia oraz sposób uzyskania dokumentacji przetargowej,

- jeśli pilna potrzeba udzielenia zamówienia powoduje, że praktycznie nie jest możliwe dotrzymanie zasadniczego 25-dniowego terminu,

- zamawiający zamawia standardowe, powszechnie dostępne towary lub usługi – wtedy termin składania ofert nie powinien być krótszy niż 13 dni.

 

 

Publikacja ogłoszeń

 

Ogłoszenia o zamówieniach publicznych objętych CPR są obowiązkowo zamieszczane na portalu AusTender: https://www.tenders.gov.au/.

 

W AusTender można znaleźć ogłoszenia o zamówieniach - zaproszenia do składania ofert, roczne plany zamówień a także ogłoszenia o udzielonych zamówieniach.

 

W celu zwiększenia konkurencji w zamówieniach publicznych CPR wymaga, aby zamawiający zamieszczali w AusTender aktualne roczne plany zamówień, które powinny określać przedmiot danego zamówienia, oraz szacowaną datę publikacji zaproszenia do składania ofert. Roczne plany powinny być aktualizowane ilekroć zajdzie taka potrzeba w ciągu roku. Zamawiający mają także obowiązek publikacji informacji o udzielonych zamówieniach w ciągu 42 dni od daty zawarcia umowy lub jej modyfikacji. Obowiązek ten dotyczy wszystkich zamówień o wartościach powyżej 10.000 AUD dla non-corporate zamawiających, 400.000 AUD w przypadku określonych, wskazanych w załączniku do CPR corporate zamawiających w odniesieniu do zamówień innych niż na roboty budowlane oraz 7,5 mln AUD w przypadku zamówień na roboty budowlane.

 

Zamawiający powinni także poinformować wykonawców, których oferty nie zostały wybrane o przyczynach ich niepowodzenia (tzw. debriefing) oraz o zaletach zwycięskiej oferty.

 

 

Warunki, jakie trzeba spełnić w postępowaniu

 

Wykonawcy ubiegający się o zamówienie powinni spełnić warunki udziału w postępowaniu określone przez zamawiającego w stosunku do danego zamówienia.

Wykonawcy powinni spełniać prawne, techniczne, handlowe oraz finansowe wymagania, ale tylko takie, które są niezbędne, aby zagwarantować prawidłowe wykonanie danego zamówienia. Zamawiający może wymagać, aby wykonawca miał wcześniejsze doświadczenie dotyczące danego przedmiotu zamówienia, nie może jednak wymagać, aby wykonawca wcześniej realizował zamówienia dla określonego zamawiającego. Zamawiający może wykluczyć wykonawcę z przyczyn związanych z jego niewypłacalnością, upadłością, złożeniem fałszywych oświadczeń lub istotnymi nieprawidłowościami w realizacji wcześniejszych umów przez danego wykonawcę.

 

 

Kryteria udzielenia zamówienia

 

Zamówienia udziela się wykonawcy, który spełnia warunki udziału w postępowaniu, jest w pełni zdolny do realizacji danego zamówienia oraz jego oferta jest najkorzystniejsza z punktu widzenia danego zamawiającego, w oparciu o kryteria wskazane w ogłoszeniu o zamówieniu lub dokumentacji przetargowej. Zgodnie ze wskazaną wyżej zasadą best value for money zamawiający mogą obok ceny uwzględnić aspekty pozacenowe, w tym także doświadczenie wykonawcy.

 

 

Środki i procedury odwoławcze

 

Bezpośrednio przed przystąpieniem Australii do GPA uchwalone zostały także nowe przepisy gwarantujące uczestnikom postępowania o zamówienia publiczne prawo do odwoływania się od decyzji zamawiających podjętych z naruszeniem przepisów. Gwarantuje to ustawa z 2018 r. (Government Procurement (Judicial Review) Act 2018), która weszła w życie 18 kwietnia 2019 r.

 

Ustawa przewiduje nową kompetencję dla sądów australijskich związaną z rozstrzyganiem skarg wnoszonych przez wykonawców od decyzji zamawiających. Zgodnie z ustawą sądy federalne są uprawnione, w sytuacji, kiedy uwzględnią odwołanie, do wydawania wyroków zgodnie z treścią żądania zawartego w odwołaniu lub przyznawania odszkodowania wykonawcom. Ustawa przewiduje dwuetapową procedurę odwoławczą. W pierwszej kolejności poszkodowani wykonawcy mogą wnosić odwołania od danej decyzji do właściwego organu samego zamawiającego (np. do sekretariatu konkretnego departamentu). Odwołanie przysługuje tylko wobec zamówień, których wartość przekracza wspomniane wyżej progi obowiązywania wspólnotowych przepisów o zamówieniach publicznych (czyli np. od 80.000 AUD).

 

Jeśli odwołanie dotyczy domniemanego naruszenia przepisów o zamówieniach publicznych, zamawiający jest obowiązany rozpatrzyć odwołanie, przygotować raport dotyczący badania odwołania, i (jeśli zamawiający uzna to za uzasadnione) także zawiesić dane postępowanie o zamówienie publiczne. Zamawiający nie ma jednak takiego obowiązku, jeśli w jego ocenie zawieszenie postępowania nie jest zgodne z interesem publicznym. Wobec decyzji zamawiającego dotyczącej wniesionego odwołania wykonawcy, który nie jest usatysfakcjonowany podjętym rozstrzygnięciem, przysługuje prawo wniesienia skargi do właściwego (federalnego) sądu.

 

 

 

 

[1] Liczba stron umowy (GPA) wzrosła dzięki temu do 20: Unia Europejska i jej państwa członkowskie, Armenia, Australia, Kanada, Hongkong, Islandia, Izrael, Japonia, Korea, Lichtenstein, Mołdawia, Czarnogóra, Aruba, Nowa Zelandia, Norwegia, Szwajcaria, Ukraina, USA, Singapur, Tajwan.

[2] 5 metropolii australijskich: Sydney, Melbourne, Perth, Brisbane i Adelaide.

[3] 1 dolar australijski to w przeliczeniu ok. 0,62 euro.

[4] Australijskiego ‘przetargu ograniczonego’ (limited tender) nie należy utożsamiać z ‘przetargiem ograniczonym’ znanym na gruncie polskich przepisów.