Poniższy artykuł opracowano w oparciu o stan prawny obowiązujący w momencie powstania tego artykułu.
Redakcja nie gwarantuje aktualności tekstu w okresie późniejszym, jak również nie ponosi odpowiedzialności za ew. stosowanie się do zawartych w nim zaleceń.

Warunki kontraktowe FIDIC a kalkulacja kosztorysowa robót inżynieryjno - budowlanych (cz. III)

Przedmiar robót - formularze

 

Przedmiar robót dla robót inżynieryjno - budowlanych zawiera zwykle następujące składniki:

1) Założenia do przedmiaru robót

2) Tabele przedmiaru robót

3) Zestawienia prac dniówkowych (jeżeli zamawiający będzie stosował wynagrodzenia dniówkowe)

4) Zestawienia kwot warunkowych (jeżeli zamawiający będzie stosował kwoty warunkowe)

5) Formularz dla podsumowania kosztorysu - wycenionego przedmiaru robót.

 

Powyższe zagadnienia omówiłem w poprzednich numerach "Buduj z Głową". Kontynuując problematykę, poniżej omawiam przykładowe formularze przedmiaru robót.

1. Zawartość i sposób opracowania formularzy przedmiaru robót

Formularze przedmiaru zawierają wykazy robót, które muszą być wykonane przez wykonawcę zgodnie z umową i które stanowią przedmiot odrębnej wyceny. Roboty w przedmiarze są pogrupowane w poszczególnych działach, częściach, rozdziałach i podrozdziałach przedmiaru, zgodnie z systematyką przyjętą w danym przedsięwzięciu wedle wyróżniających je cech naturalnych, miejsca wykonania, kolejności wykonania oraz charakterystycznych metod wykonania i innych cech powodujących zróżnicowanie kosztów ich wykonania. W przypadku przedsięwzięcia wieloobiektowego, każdemu obiektowi przyporządkowuje się oddzielny przedmiar robót.

 

Według definicji podanej w klauzuli 1.1, termin "roboty" obejmuje roboty stałe, przekazywane zamawiającemu oraz roboty tymczasowe, projektowane i wykonywane przez wykonawcę jako potrzebne dla wykonania robót stałych, ale nie przekazywane zamawiającemu i usuwane po wykonaniu robót stałych. Poza robotami (stałymi i tymczasowymi), zobowiązania kontraktowe wykonawcy obejmują również pewne inne działania, jak na przykład ubezpieczenie robót oraz ubezpieczenie sprzętu wykonawcy (klauzula 21.1) oraz ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej, obejmujące zarówno wykonawcę jaki i zamawiającego (klauzula 23.1). Istnieją dwa podejścia w zakresie wprowadzania tych wszystkich świadczeń do formularzy przedmiaru robót.

 

Według pierwszego podejścia, oddziela się roboty stałe od robót tymczasowych i innych świadczeń wykonawcy. W rezultacie, opracowuje się odrębny przedmiar zawierający tak zwane pozycje ogólne, obejmujące ubezpieczenia, obiekty dla Inżyniera, pozycje dla rusztowań, deskowań, umocnień wykopów i tym podobnych konstrukcji tymczasowych, a także pozycje dla tych jednostek sprzętu budowlanego wykonawcy, które powinny przebywać na placu budowy w stałej dyspozycji do wykonywania różnych robót stałych. Jest to oczywiście istotna różnica w stosunku do polskiej praktyki w zakresie sporządzania przedmiaru robót oraz w stosunku do definicji przedmiaru, podanej w PN - ISO 6702-2 poz.3.5.32. Prezentowane podejście odzwierciedla jednak wieloletnie, tradycyjne podejście do kosztorysowania robót budowlanych w krajach o gospodarce rynkowej, ukształtowane długo przed opublikowaniem normy PN - ISO 6702-2. Podkreśla się, że omawiany tutaj dokument nosi nazwę "bill of quantities". Nazwa ta nie jest identyczna z nazwą "przedmiar robót". Do szczególnej tradycji w zakresie kalkulacji kosztorysowej w krajach o rozwiniętej gospodarce rynkowej (a także w Polsce w okresie międzywojennym) należy również możliwość przyjęcia zasady, że w zakresie kalkulacji kosztów sprzętu budowlanego, wynagrodzenia operatorów sprzętu (z odpowiednimi obciążeniami) powinny stanowić składnik kosztów robocizny. Natomiast, koszty amortyzacji i napraw sprzętu zalicza się w tym przypadku do kosztów ogólnych budowy. Jednak, w praktyce zamówień realizowanych w skali międzynarodowej, gdzie przede wszystkim znajdują zastosowanie warunki kontraktowe FIDIC, coraz rzadziej stosuje się takie sposoby kalkulacji.

 

Według drugiego podejścia, upraszczającego sporządzenie przedmiaru robót, do formularzy przedmiaru wprowadza się przede wszystkim roboty stałe. W stawkach i cenach robót stałych muszą być uwzględnione koszty robót tymczasowych, ubezpieczeń ( i innych świadczeń, nie będących robotami). Wymagane świadczenia wykonawcy, nie będące robotami stałymi, wprowadza się do przedmiaru robót tylko w przypadku, jeżeli istnieją uzasadnione podstawy dla ich odrębnego rozliczania. Tak może być w przypadku, jeżeli zamawiający życzy sobie, aby wykonawca wykonał, wyposażył, utrzymywał i zlikwidował (po zakończeniu robót) biuro Inżyniera zlokalizowane na placu budowy. Jeżeli zamawiający oczekuje odrębnej wyceny tych świadczeń, to w takim przypadku opracowuje się odrębny przedmiar w celu umożliwienia wykonawcy dokonania takiej wyceny.

 

Jest zasadą, że dla każdej pozycji w formularzu przedmiaru podaje się:

1) numer pozycji,

2) nazwę i opis robót w danej pozycji przedmiaru,

3) jednostkę miary robót w danej pozycji przedmiaru, zgodną z ustaleniami podanymi w odpowiedniej specyfikacji technicznej,

4) ilość robót w danej pozycji przedmiaru, wyliczoną na podstawie rysunków, zgodnie z zasadami ustalonymi w odpowiedniej specyfikacji technicznej.

 

Jeżeli oczekuje się, że roboty w danej pozycji przedmiaru będą zaprojektowane przez wykonawcę, zamiast jednostek miary i ilości robót wpisuje się "ryczałt" ("lump sum"). Jednak, na mocy klauzuli 57.2, w terminie 28 dni od podpisania porozumienia kontraktowego, wykonawca ma obowiązek przedstawienia Inżynierowi podziału każdej kwoty ryczałtowej, zawartej w ofercie. Podział taki będzie podlegał zatwierdzeniu przez Inżyniera.

 

W perfekcyjnie sporządzonym przedmiarze, dla każdej pozycji przedmiaru podaje się numery rysunków, przedstawiających wynik realizacji danych robót oraz numer odpowiedniej specyfikacji, podającej wymagania techniczne dla danych robót. Ponadto, każdej pozycji jest przypisany odpowiedni kod, ustalony zgodnie z systematyką robót przyjętą w danym przedsięwzięciu. Jednak, praktyka dnia codziennego często odbiega od ideału, co zwiększa pracochłonność sporządzenia wyceny pozycji przedmiaru.

 

Ponadto, w formularzach przedmiaru robót pozostawia się miejsca na wpisanie przez danego oferenta:

  • stawki dla danej pozycji przedmiaru,
  • ceny dla danej pozycji przedmiaru, wyliczonej jako iloczyn ilości jednostek miary tej pozycji i jej stawki,
  • podsumowania cen wyliczonych w danym dziale, w danej części i w danym rozdziale przedmiaru.

2. Wprowadzanie pozycji do przedmiaru robót

Jest zasadą, że do przedmiaru wprowadza się pozycje przedstawiające roboty w ujęciu produktowym, a nie czynnościowym. Początkowo stosowano praktykę umieszczania w poszczególnych pozycjach przedmiaru takich produktów procesu budowy, które charakteryzowały się jednorodnością stosowanych materiałów, jednorodnością specjalności zawodowych robotników wykonujących dany produkt oraz jednorodnością metod wykonania. W ten sposób powstawał przedmiar, w którego pozycjach były zawarte odrębne asortymenty robót. Na przykład, jednorodnymi asortymentami robót są: deskowanie (traktowane jako konstrukcja tymczasowa, niezbędna dla wykonania konstrukcji stałych ) oraz umieszczone w konstrukcji zbrojenie i ułożona w konstrukcji mieszanka betonowa, tworzące łącznie element obiektu o nazwie: ławy fundamentowe żelbetowe. Obecnie, dla ograniczenia objętości przedmiaru, dąży się do łączenia kilku asortymentów robót tak, aby doprowadziło to do powstania pozycji opisujących elementy obiektu, na przykład:

  • ławy fundamentowe żelbetowe o przekroju 0,80x0,40 m
    z betonu B-25 na kruszywie łamanym, zbrojone prętami
    o średnicy do 12 mm ze stali zbrojeniowej gładkiej
    w ilości 98,0 kg/m3; powierzchnia zatarta na gładko.

 

Oczywiście, dla ław fundamentowych żelbetowych o innych wymiarach, inaczej zbrojonych, betonowanych i wykończanych należy utworzyć inne pozycje w przedmiarze. Poziom agregacji robót może być jeszcze wyższy i w jednej pozycji przedmiaru mogą być umieszczane kompletnie wykończone części budynków lub budowli, a nawet niewielkie obiekty, jak na przykład ogrodzenie posesji, dla którego oferenci powinni podać stawkę (na m lub m2) i cenę, obejmującą roboty ziemne, fundament oraz montaż, zabezpieczenie antykorozyjne i malowanie przęseł.

 

Jest również zasadą, że w opisie pozycji przedmiaru nie podaje się szczegółów dotyczących stosowania określonych metod wykonawstwa budowlanego, a w szczególności nie wymienia się rodzaju sprzętu budowlanego i jego parametrów technicznych. Na przykład, opis pozycji dla robót ziemnych może być sporządzony tak, jak w podanym niżej przykładowym formularzu przedmiaru robót.

 

3. Zestawienia kwot tymczasowych

Według PN - ISO 6702-2 "Budownictwo. Terminologia. Terminy stosowane w umowach" poz.3.5.35, kwota tymczasowa jest to zawarta w umowie kwota na wykonanie robót, które są przewidziane umową, ale których zakresu nie można było dokładnie ustalić w momencie opracowywania dokumentacji przetargowej. W klauzuli 58.1 warunków kontraktowych FIDIC dla robót inżynieryjno - budowlanych, kwota tymczasowa oznacza kwotę włączoną do kontraktu, przeznaczoną na wykonanie części robót lub dostawę dóbr, materiałów, usług lub na roboty nieprzewidziane.

 

W odróżnieniu od prac dniówkowych, kwoty tymczasowe stosuje się w przypadku, gdy:

 

1)

Z dokumentacji projektowej wynika konieczność wykonania pewnych robót, których ilości nie da się jednak podczas sporządzania dokumentacji projektowej dokładnie wyliczyć ze względu na możliwość wystąpienia nieprzewidzianych okoliczności. W rezultacie, w przypadku tych robót istnieje duże prawdopodobieństwo przekroczeń ilościowych. Zamawiający umieszcza wtedy w formularzach przedmiaru robót pozycje zawierające opis takich robót i ich przybliżone ilości (pozycje tymczasowe). Od wykonawców biorących udział w postępowaniu oczekuje się wyceny tych pozycji, a ustalone w ten sposób kwoty stanowią rezerwę na opłacenie przekroczeń ilościowych robót.

 

Jeżeli istnieje uzasadniona obawa, że nieprzewidywalne okoliczności mogą spowodować iż kwoty tymczasowe wyliczone dla pozycji tymczasowych nie będą wystarczające dla opłacenia przekroczeń ilościowych robót, zamiast umieszczania pozycji tymczasowych w formularzach przedmiaru robót, zamawiający wpisuje odpowiednią kwotę tymczasową (najczęściej w postaci wskaźnika procentowego) do formularza podsumowania kosztorysu - wycenionego przedmiaru robót.

 

Zgodnie z klauzulą 58.1, kwoty tymczasowe, ustalone w ofercie wybranego wykonawcy w wyniku wyceny pozycji tymczasowych lub wpisane przez zamawiającego do formularza przedmiaru robót, mogą w miarę potrzeb zostać użyte w całości lub w części lub całkowicie pominięte, jeżeli nie wystąpią przekroczenia ilościowe robót. Zastosowanie kwot tymczasowych (ustalonych w ofercie wybranego wykonawcy lub wpisanych przez zamawiającego) ma na celu umożliwienie zamawiającemu unikania opóźnień w realizacji umowy, spowodowanych koniecznością występowania do władz zwierzchnich o akceptację zmian kwoty wynagrodzenia umownego wybranego wykonawcy w przypadku, gdy rzeczywiste ilości robót przekroczą ilości tych robót, możliwe do ustalenia podczas sporządzania dokumentacji projektowej.

 

Poniżej przedstawiono przykład formularza przedmiaru robót, zawierającego pozycję tymczasową dla przewidywanych przekroczeń ilościowych robót.

 

 

 

2) Z dokumentacji projektowej wynikają pewne prace, dostawy lub usługi wchodzące w zakres robót, ale przewidziane do wykonania przez podwykonawców lub dostawców, którzy będą przez zamawiającego wybrani w terminie późniejszym i którym wykonawca na podstawie umowy z zamawiającym ma obowiązek powierzyć wykonanie tych prac, dostaw lub usług. Kwoty na opłacenie tych prac, dostaw lub usług są oznaczone jako szczególne kwoty tymczasowe i wprowadzone przez zamawiającego do przedmiaru robót. Zgodnie z klauzulą 58.1, kwoty te mogą być użyte w całości, w części lub całkowicie pominięte. Poniżej przedstawiono przykład formularza przedmiaru, zawierającego zestawienie szczególnych kwot tymczasowych.