Poniższy artykuł opracowano w oparciu o stan prawny obowiązujący w momencie powstania tego artykułu.
Redakcja nie gwarantuje aktualności tekstu w okresie późniejszym, jak również nie ponosi odpowiedzialności za ew. stosowanie się do zawartych w nim zaleceń.

Zmiany w systemie wariantów w Normie Pro 4.09

Ponieważ nie wszyscy użytkownicy programu znają mechanizmy tworzenia i wykorzystywania wariantów w kosztorysie w stopniu wystarczającym do biegłego posługiwania się systemem, postaram się w przystępny sposób wyjaśnić samą ideę i opisać dostępne funkcje oraz sposób korzystania z nich.

Zacznijmy od wyjaśnienia pojęć podstawowych.

Co rozumiemy pod pojęciem "warianty"?

Słownik Języka Polskiego PWN podaje znaczenie : "wariant (...) inne opracowanie, wykonanie czegoś; odmiana, modyfikacja, wersja(...)". Zgodnie z tą definicją wprowadziliśmy pojęcie wariantów do kosztorysowania za pomocą naszego programu. Pewne elementy robót budowlanych mogą być wykonane na różne sposoby, z różnych materiałów lub w różnych technologiach.

 

Niektóre rozwiązania wariantowe zostały przewidziane przez autorów katalogów. Na przykład w wielu tablicach KNR nr 2-02 są podawane normy na wykonanie ściany z cegieł pełnych i jednocześnie normy na wykonanie tej samej ściany z cegieł dziurawek. Inaczej mówiąc w takiej pozycji mamy dwa warianty wykonania ściany. W pierwszym wariancie ściana będzie wykonana z cegły pełnej, a w drugim z cegły dziurawki. Warianty te różnią się materiałem podstawowym (cegła pełna lub cegła dziurawka), normą zużycia materiału podstawowego oraz normą zużycia materiału dodatkowego, jakim w tym przypadku jest zaprawa. Z podobną sytuacją mamy do czynienia również w innych katalogach. Na przykład w KNR nr K-02, gdzie możemy wybierać pomiędzy cegłą SILKA SKALISTA, a cegłą SILKA 1NF.

 

W wielu programach, kosztorysant musi dokonać wyboru wariantu wykonania już na etapie wprowadzania pozycji. W Normie Pro poszliśmy jednak dalej i daliśmy użytkownikowi możliwość zapamiętania w kosztorysie obu wariantów. Oczywiście jeden z nich musi być nieaktywny, czyli nie ma wpływu na wartość kosztorysu. Dzięki temu, że w kosztorysie zostały zapamiętane obie możliwości (warianty), użytkownik programu może w dowolnym momencie zmienić pierwotną decyzję i zmienić rodzaj cegły zastosowanej do wykonania ściany.

Te nasze dwa warianty są ze sobą ściśle powiązane, gdyż wybór jednego wyklucza wybór drugiego i odwrotnie. Mówimy więc, że tworzą one grupę wariantów.

 

Jest bardzo ważne, aby użytkownik programu dokładnie zrozumiał pojęcie grupy wariantów. Oznacza ono zbiór wariantów powiązanych ze sobą tym samym kryterium wyboru (w tym przypadku jest to rodzaj cegły).

Załóżmy, że naszą ścianę (z cegieł pełnych lub dziurawek) otynkujemy. Nie podjęliśmy jednak na razie decyzji odnośnie kategorii tynku. Ponieważ decyzję tę odkładamy na później, a jednocześnie chcemy znać wartość kosztów dla różnych rozwiązań, możemy wprowadzić kilka pozycji: tynk kat.I, tynk kat.II, tynk kat.III i tynk kat.IV. Utworzyliśmy w ten sposób kolejną grupę wariantów, w której kryterium wyboru stanowi kategoria tynku. Grupa ta zawiera cztery warianty.

Myślę, że ten przykład wyjaśnia Państwu pojęcie grupy wariantów. Otóż grupa jest to zestaw różnych rozwiązań, które się wzajemnie wykluczają. Nie można przecież jednocześnie położyć na tej samej ścianie tynku I i III kategorii. Jednocześnie wybór konkretnego wariantu w obrębie jednej z grup nie ma wpływu na wybór w obrębie innej. Możemy na ścianie z cegieł pełnych położyć tynk dowolnej kategorii i tak samo możemy postąpić ze ścianą z cegieł dziurawek.

 

Po tym być może przydługim wstępie przedstawię na przykładzie, jak możemy w praktyce zastosować system wariantów. W tym celu zrobię króciutki kosztorys na wymurowanie i otynkowanie ściany. Jako pierwszą wprowadzam pozycję 0101-01 z KNR nr K-02. Program poprosi mnie o wybór rodzaju cegły,

 


Rys.1. Okno wyboru wariantu podczas wprowadzania pozycji katalogowej

 

ale ja za pomocą przycisku Zaznacz wszystkie polecę mu aby utworzył w tej pozycji grupę wariantów "cegła SILKA", składającą się z dwóch wariantów: "cegła SILKA SKALISTA" i "cegła SILKA 1NF". W rezultacie w kosztorysie pojawi się pozycja:

 


Rys.2. Pozycja z wariantami materiałów

 

Zawiera ona dwa warianty z grupy "cegła SILKA". W tym momencie aktywny jest wariant "cegła SILKA SKALISTA".

Wprowadzę teraz trzy pozycje na tynkowanie ściany. Będą to tynki I, II i III kategorii wykonywane ręcznie. W rezultacie nasz kosztorys składa się z czterech pozycji:

 


Rys.3. Pozycje przykładowego kosztorysu

 

Tak jednak tego kosztorysu nie możemy pozostawić. Przecież nie mogliśmy położyć na jednej ścianie trzech różnych tynków jednocześnie. Musimy utworzyć grupę wariantów "tynk". W tym celu z menu Kosztorys wybieramy hasło Parametry kosztorysu... i w oknie, które pojawi się na ekranie wybieramy zakładkę Definicje wariantów. Następnie za pomocą przycisku Dodaj obok pola Grupa wariantów wywołujemy okienko definicji grupy:

 


Rys.4. Definicja grupy "tynk"

 

i wpisujemy nazwę "tynk", zaznaczając jednocześnie, że musi być wybrany jakiś wariant. Gdybyśmy przewidywali, że ściana może pozostać nieotynkowana, to tego zaznaczenia nie powinniśmy robić.

Po zdefiniowaniu grupy, wstawiamy do niej trzy warianty za pomocą przycisku Dodaj obok pola Warianty.

 


Rys.5. Zdefiniowana 3-wariantowa grupa "tynk"

 


Rys.6. Przyporządkowanie pozycji 3 do wariantu "kategoria II" w grupie "tynk"

 

W zależności od tego, która z pozycji jest w danym momencie aktywna, zaznaczamy w grupie "tynk" jeden z trzech wariantów oznaczających kategorię tynku. Musimy to wykonać trzykrotnie. Dla pozycji 2, 3 i 4, za każdym razem wybierając inny wariant.

Zauważmy, że w polu Grupa wariantów znajdują się dwa dodatkowe hasła: "element zawsze aktywny" i "element zawsze nieaktywny". Służą one do tego, aby element przyporządkowany do jakiegoś wariantu, uniezależnić od niego czyniąc go zawsze aktywnym (jego wartość jest wliczana do kosztorysu niezależnie od wybranego wariantu) lub zawsze nieaktywnym (jego wartość nie będzie miała wpływu na wartość kosztorysu).

Po dokonaniu operacji przyporządkowywania pozycji do wariantów grupy "tynk" uzyskamy następującą postać zestawienia pozycji:

 


Rys.7. Zestawienie pozycji z uwzględnieniem wariantów

 

Widzimy, że pozycje na wykonanie tynków I i III kategorii są przekreślone, co oznacza, że są nieaktywne. Dzieje się tak dlatego, że podczas definiowania wariantów (Rys.5.), przed wyjściem z okna defincji zaznaczyłem wariant "kategoria II" wskutek czego stał się on wariantem aktywnym kosztem dwóch pozostałych.

 


Rys.8. Ikony obsługujące system wariantów

 

Jeżeli chcemy zmienić aktywność wariantów w obrębie grupy możemy użyć ikony Aktywacja... widocznej na Rys.8. Ikona ta pozwala zmienić aktywność wariantów jedynie w obrębie grupy, zawierającej wariant, do którego jest przyporządkowany wybrany w danym momencie element kosztorysu.

 


Rys.9. Aktywacja wariantu

 

Wybór wariantu w oknie pokazanym na Rys.9. jest chyba oczywisty i nie wymaga opisu.

Gdybyśmy chcieli z jednego miejsca ustawić aktywność wariantów we wszystkich grupach, to możemy skorzystać z okna przedstawionego na rys.5. W tym przypadku musimy jednak zwrócić uwagę na odpowiednie zaznaczenie checkbox'ów Globalne / Lokalne.

 


Rys.10. Rodzaje pokazywanych grup

 

Gdy zaznaczymy tylko Globalne, to będziemy mogli ustawiać jedynie aktywność wariantów w obrębie grup, które dotyczą całości kosztorysu (w naszym przykładzie jest to grupa "tynk"). Jeżeli chcemy mieć w tym oknie również możliwość aktywacji wariantów należących do grup lokalnych (czyli takich, które występują w obrębie jednej pozycji czy działu), to musimy zaznaczyć hasło Lokalne. Po zaznaczeniu tego hasła będziemy mogli również w tym oknie zmieniać aktywność wariantów w obrębie grupy "cegła", która występuje tylko w pozycji 1.

Kolejną możliwość zmiany aktywności wariantów daje nam hasło Warianty danych w menu Widok.

 

Usuwanie grup

 

Gdy uznamy, że jakieś kryterium wyboru przestało być dla nas istotne, to możemy usunąć wynikającą z niego grupę wariantów. Służy do tego celu przycisk Usuń w oknie pokazanym na rys.5. Po zaznaczeniu grupy i naciśnięciu tego przycisku ujrzymy na ekranie pytanie "Usunąć grupę wariantów xxx? TAK / NIE". Wybierając odpowiedź TAK spowodujemy zniknięcie zaznaczonej grupy z pola grup. Nie oznacza to jednak fizycznej likwidacji tej grupy. Oznacza jedynie, że została ona przeznaczona do usunięcia. Prawdziwe usunięcie nastąpi dopiero po naciśnięciu przycisku OK w oknie głównym.

 

Zanim jednak do tego dojdzie, program zada jeszcze jedno pytanie :

 


Rys.11. Pytanie o decyzję

 

Musimy poinformować program, jak ma potraktować elementy przyporządkowane do usuwanej grupy, gdyż istnieją dwie możliwości:

  1. Kryterium wyboru przestało być dla nas istotne i w tej sytuacji usuwamy wariantowość, wtedy musimy odpowiedzieć Nie - program usunie grupę i związane z nią warianty oraz przyporządkowania, ale pozostawi wszystkie elementy jako trwale aktywne.
  2. Dokonaliśmy ostatecznego wyboru i warianty nieaktywne już są nam niepotrzebne. Wówczas odpowiadamy Tak - program usunie z kosztorysu elementy związane z wariantami usuwanej grupy, które w tym momencie są nieaktywne.

 

Mam nadzieję, że te wyjaśnienia pozwolą Państwu z większą swobodą korzystać z systemu wariantów w programie Norma Pro.