Poniższy artykuł opracowano w oparciu o stan prawny obowiązujący w momencie powstania tego artykułu.
Redakcja nie gwarantuje aktualności tekstu w okresie późniejszym, jak również nie ponosi odpowiedzialności za ew. stosowanie się do zawartych w nim zaleceń.

Certyfikat ISO jako warunek uczestnictwa w przetargu

W niektórych postępowaniach o zamówienie publiczne na roboty budowlane w specyfikacji istotnych warunków zamówienia pojawia się jako warunek uczestnictwa posiadanie przez wykonawców budowlanych "zaświadczenia podmiotu uprawnionego do kontroli jakości, potwierdzającego, że wykonawca spełnia określone wymogi jakościowe w zakresie świadczenia usług będących przedmiotem zamówienia lub równoważnych dokumentów potwierdzających jakość świadczonych usług, jeżeli wykonawca nie może w terminie uzyskać wymaganego zaświadczenia".

Najczęściej żąda się od wykonawców posiadania certyfikatu ISO 9001 lub równoważnego i dostarczenie w ofercie kopii tego certyfikatu.

 

W jednym z takich przypadków, żądanie w SIWZ przez zamawiającego certyfikatu ISO zostało oprotestowane przez wykonawcę budowlanego - jako naruszenie art.7 ust.1 i art.22 ust.2 ustawy Prawo zamówień publicznych[1] - dotyczących zasady uczciwej konkurencji.

 

Zamawiający - oddalił protest, stwierdzając, że na podstawie obecnie obowiązującego prawa (§ 1, ust.2, pkt 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 07.04.2004 r. w sprawie rodzaju dokumentów potwierdzających spełnianie warunków udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego, jakich może żądać zamawiający od wykonawcy[2]), zamawiający może żądać od wykonawców uczestniczących w postępowaniach o udzielenie zamówienia publicznego zaświadczenia podmiotu uprawnionego do kontroli jakości, potwierdzającego, że wykonawca spełnia określone wymogi jakościowe w zakresie świadczenia usług będących przedmiotem zamówienia.

Takim dokumentem jest certyfikat ISO, potwierdzający że wykonawca świadczy usługi powtarzalne i jednorodne, i występuje u niego nadzorowanie jakości. Zamawiający ma zatem prawo żądania od wykonawców dokumentu potwierdzającego posiadanie certyfikatu ISO lub równoważnego na potwierdzenie, że wykonawca przystępujący do realizacji przedmiotu zamówienia publicznego spełnia określone wymogi jakościowe odnośnie realizacji usług będących przedmiotem zamówienia.

 

Od rozstrzygnięcia protestu wykonawca złożył odwołanie do Prezesa UZP, w którym podtrzymał zarzuty i wnioski podniesione w proteście, precyzując, że zamawiający naruszył art.7 ust.1 oraz art.22 ust.2 ustawy Prawo zamówień publicznych.

Dodatkowo podniósł, że rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 7.04.2004 r. w sprawie rodzajów dokumentów potwierdzających spełnianie warunków udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego, jakich może żądać zamawiający od wykonawcy, nie dopuszcza dowolności interpretacji.

Przepisy § 1 ust.1 pkt 6 dopuszczają żądanie zaświadczenia podmiotu uprawnionego do kontroli jakości produktu będącego przedmiotem dostawy, a pkt 7, odpowiednio, usługi będącej przedmiotem zamówienia.

Przedmiotem zamówienia, zgodnie z kodami CPV 45.1... ÷ 45.5..., są roboty budowlane, odrębnie zdefiniowane w ustawie, a zatem przepisy ukierunkowane wyłącznie na dostawy lub wyłącznie na usługi nie mogą być stosowane w przypadku robót budowlanych.

W ogłoszeniu zamawiający opisał zamówienie według CPV jako 45.2... .

W SIWZ zamawiający podał, że zakres rzeczowy przedmiotu zamówienia obejmuje m.in. roboty demontażowe, roboty budowlane, roboty technologiczno-instalacyjne oraz elektryczne. Przedmiot zamówienia został określony na podstawie dokumentacji projektowej, a jego zakres i wartość - na podstawie kosztorysu inwestorskiego i przedmiaru.

 

Powyższe ustalenia przesądzają, że przedmiotem zamówienia są roboty budowlane, a nie usługi, jak to określił zamawiający w rozstrzygnięciu protestu.

Według art.2 pkt 8 ustawy Prawo zamówień publicznych[1], zwanej dalej "ustawą Pzp", przez roboty budowlane rozumie się wykonanie albo zaprojektowanie i wykonanie robót budowlanych w rozumieniu ustawy z dnia 7.07.1994 r. Prawo budowlane[3].

Zgodnie z art.3 pkt 7 prawa budowlanego, do robót budowlanych zalicza się budowę, a także prace polegające na montażu, remoncie lub rozbiórce obiektu budowlanego. W zakres remontu wchodzi wykonywanie robót budowlanych polegających na odtworzeniu stanu pierwotnego obiektu budowlanego, w tym modernizacja instalacji i urządzeń technicznych budynku lub budowli.

 

Przepisy ustawy Pzp definiują i wyraźnie rozróżniają zamówienia publiczne na dostawy, usługi i roboty budowlane.

Również przepisy wykonawcze do ustawy Pzp uwzględniają to rozróżnienie, regulując odmiennie prawa i obowiązki wykonawców lub zamawiających w zależności od przedmiotu zamówienia (dostawy, usługi lub roboty budowlanej).

Ma to genezę w odrębnych dyrektywach w sprawie koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na dostawy, usługi i roboty budowlane.

 

W SIWZ zamawiający ma obowiązek wskazania warunków udziału w postępowaniu oraz podania informacji o oświadczeniach i dokumentach, jakie mają przedłożyć wykonawcy w celu potwierdzenia spełnienia wymaganych warunków (art.36 ust.1 pkt 8 i 9 ustawy Pzp[1]).

Zamawiający nie może jednak określać warunków ubiegania się o zamówienie publiczne w sposób, który mógłby utrudniać uczciwą konkurencję (art.22 ust.2 ustawy Pzp[1]).

To samo dotyczy dokumentów. Zamawiający może żądać od wykonawców wyłącznie oświadczeń i dokumentów niezbędnych do przeprowadzenia postępowania (art.25 ustawy Pzp[1]).

 

W postępowaniu o wartości przekraczającej 60.000 euro zamawiający zobowiązany jest żądać przedłożenia przez wykonawców dokumentów potwierdzających spełnienie wyznaczonych warunków udziału w postępowaniu.

Krąg potencjalnych dokumentów, jakie w ogóle mogą być brane pod uwagę i którego nie wolno przekraczać, określają przepisy rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 07.04.2004 r. w sprawie rodzajów dokumentów potwierdzających spełnianie warunków udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego, jakich może żądać zamawiający od wykonawcy[2].

W § 1 ust.2 rozporządzenia wskazano, jakich dokumentów może żądać zamawiający w celu potwierdzenia, że wykonawca posiada niezbędną wiedzę i doświadczenie oraz potencjał techniczny, a także dysponuje osobami zdolnymi do wykonania zamówienia.

Rodzaj możliwych do żądania dokumentów zależy od przedmiotu zamówienia - dostawy, usługi lub roboty budowlanej.

Zgodnie z pkt. 6 i 7 cyt. przepisu, zamawiający może żądać od wykonawcy zaświadczenia potwierdzającego, że wykonawca spełnia określone wymogi jakościowe w zakresie świadczenia dostaw lub usług będących przedmiotem zamówienia.

Możliwość żądania takiego dokumentu wynika bezpośrednio z treści prawa europejskiego (art.23 Dyrektywy Rady z dnia 14.06.1993 r. nr 93/36/EWG, dotyczącej koordynacji procedur w zakresie udzielania zamówień publicznych na dostawy oraz art.32 Dyrektywy Rady z dnia 18.06.1992 r. nr 92/50/EWG, dotyczącej koordynacji procedur w zakresie udzielania zamówień publicznych na usługi).

 

W świetle powyższego, możliwość żądania przez zamawiającego zaświadczenia potwierdzającego, że wykonawca spełnia określone wymogi jakościowe, ograniczona jest wyłącznie do dostaw i usług.

Nie obejmuje robót budowlanych będących przedmiotem postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, w którym zamierza złożyć ofertę wykonawca budowlany.
Zasadę tę potwierdza art.27 Dyrektywy Rady z dnia 14.06.1993 r. nr 93/37/EWG, dotyczącej koordynacji procedur w zakresie udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane[4], gdzie dowodem wiedzy lub możliwości technicznych wykonawcy mogą być:

  1. dokumenty potwierdzające kwalifikacje w zakresie wykształcenia i zawodu personelu kierowniczego firmy, w szczególności osób odpowiedzialnych za wykonanie zamówienia,
  2. spis głównych zamówień wykonanych w ciągu trzech ostatnich lat, z podaniem wartości, dat wykonania oraz odbiorców publicznych lub prywatnych,
  3. wykaz narzędzi, wyposażenia technicznego i sprzętu, jakim wykonawca może dysponować wykonując zamówienie,
  4. wykaz przeciętnego rocznego zatrudnienia w przedsiębiorstwie oraz liczby personelu kierowniczego w ciągu trzech ostatnich lat,
  5. wykaz techników lub placówek technicznych, jakimi przedsiębiorstwo dysponuje dla wykonania zamówienia.

 

Dopuszczalnym kryterium w ramach oceny wiedzy możliwości technicznych wykonawcy może być doświadczenie w wykonywaniu prac podobnych do będących przedmiotem zamówienia.

Zawarte w dyrektywach listy dopuszczalnych kryteriów badania potencjału technicznego wykonawcy są listami wyczerpującymi i zamkniętymi. Ani państwo członkowskie w swym ustawodawstwie, ani zamawiający w konkretnych postępowaniach nie mogą poza nie wychodzić i żądać dodatkowych dowodów potencjału technicznego oferenta, nie przewidzianych wprost w dyrektywach[5].

Zawarcie w dyrektywach zamkniętego katalogu kryteriów sprawdzania wiarygodności oraz wiedzy i możliwości technicznych oraz wyczerpującej listy potwierdzających to dokumentów, jakich można żądać w postępowaniu, ma chronić oferentów przed arbitralnością zamawiających.

Omawiane przepisy dyrektyw są bezpośrednio skuteczne[6], co znaczy, iż nawet odmienne przepisy krajowe mogą być skutecznie podważone przed sądem krajowym z powołaniem się bezpośrednio na dyrektywę[7].

Takie same rozwiązania przyjęto w nowej dyrektywie 2004/18/WE Parlamentu Europejskiego i Rady[8] z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane, dostawy i usługi, które jeszcze nie zostały wprowadzone do prawa polskiego.

 

Reasumując, w postępowaniu, którego przedmiotem są roboty budowlane, zamawiający nie może żądać od wykonawców posiadania i dostarczenia certyfikatu jakości ISO 9001 lub równoważnego.

 

Normy serii ISO 9001:2000 czyli "systemu zarządzania jakością" przedstawiają wymagania, które pozwalają dostarczać wyroby zgodnie z wymaganiami klienta oraz doskonalić system zarządzania jakością w sposób ciągły. Norma ta stanowi podstawę do certyfikacji.
Żądanie zaświadczenia wydanego przez uprawniony organ, w tym certyfikatu potwierdzającego, że wykonawca spełnia wymogi jakościowe w zakresie świadczenia na gruncie ustawy Prawo zamówień publicznych, jest dopuszczalne jedynie dla dostaw lub usług będących przedmiotem zamówienia.

 

W omawianym postępowaniu dyskryminacyjne żądania zamawiającego naruszyły art.7 ust.1 i art.22 ust.2 oraz art.25 ustawy Pzp i dlatego Zespół Arbitrów nakazał usunięcie z treści SIWZ oprotestowanych postanowień dotyczących żądania certyfikatu ISO[9], jako warunku uczestnictwa wykonawcy budowlanego.

 

 

 

[1] - Ustawa Prawo zamówień publicznych z dnia 29 stycznia 2004 r. (Dz.U. nr 19, poz.177, z późn. zm.)

[2] - Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 7 kwietnia 2004 r. w sprawie rodzaju dokumentów potwierdzających spełnianie warunków udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego, jakich może żądać zamawiający od wykonawcy (Dz.U. nr 71, poz.645)

[3] - Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2003 r. Nr 207, poz.2016, z późn. zm.)

[4] - Dyrektywa Rady z dnia 14 czerwca 1993 r. dotycząca koordynacji procedur w zakresie udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane (93/37/EWG)

[5] - por. orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości z dnia 17 listopada 1993 r. w sprawie C-71/92

[6] - por. orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości z dnia 20 września 1988 r. w sprawie C-31/87

[7] - patrz - str. 65-66 "Zamówienia publiczne w Unii Europejskiej", Wydanie II, Warszawa 2001 r.

[8] - Dyrektywa 2004/18/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane, dostawy i usługi (Dz.Urz.UE Nr L 134, z dnia 30.04.2004)

[9] - Normy serii ISO 9000 opublikowano po raz pierwszy w 1987 roku. W 2000 roku miała miejsce gruntowna nowelizacja, w której uwzględniono rozwój, jaki nastąpił w dziedzinie jakości, zmieniające się potrzeby rynkowe, a także doświadczenia zdobyte podczas stosowania norm dotyczących zarządzania jakością i zapewnienia jakości.

W grudniu 2000 r. zostały opublikowane przez ISO trzy nowe normy z serii ISO 9000:2000:

ISO 9000:2000 (Quality management systems - Fundamentals and vocabulary),

ISO 9001:2000 (Quality management systems - Requirements),

ISO 9004:2000 (Quality management systems - Guidelines for performance improvements).

 

ISO 9000:2000 stanowi wprowadzenie do nowych norm dotyczących zarządzania jakością. Opisuje podstawy systemów zarządzania jakością oraz definiuje podstawowe terminy dla systemów stosowane w tych normach Odgrywa ważną rolę w rozumieniu i stosowaniu pozostałych norm serii ISO 9000.
ISO 9000:2000 zastępuje normę ISO 8402:1994

ISO 9001:2000 zawiera wymagania dla systemu zarządzania jakością mające zastosowanie dla każdej organizacji, niezależnie od jej wielkości i rodzaju, która potrzebuje wykazać zdolność do ciągłego dostarczania wyrobów zgodnych z wymaganiami klienta i mających zastosowanie przepisów oraz dąży do zwiększenia zadowolenia klienta. Może być stosowana do oceny - przez strony wewnętrzne i zewnętrzne łącznie z jednostkami certyfikującymi - zdolności organizacji do spełniania wymagań klientów, wymagań wynikających z przepisów oraz własnych wymagań organizacji.

ISO 9001:2000 zastępuje normy lSO 9001:1994, ISO 9002:1994 i ISO 9003:1994 i jest jedyną normą zawierającą wymagania dla systemu, przeznaczoną dla celów certyfikacji. Organizacje, które w przeszłości stosowały ISO 9002:1994 i ISO 9003:1994 mogą stosować normę ISO 9001:2000 przez wyłączenie niektórych wymagań, przy czym wyłączenia mogą dotyczyć tylko wymagań podanych w rozdziale 7. Realizacja wyrobu.

 

ISO 9004:2000 zawiera wytyczne, dotyczące doskonalenia zarówno systemu zarządzania jakością, jak również doskonalenia całej organizacji. Uwzględniono w niej zarówno skuteczność, jak i efektywność systemu zarządzania jakością. Celem normy jest zadowolenie nie tylko klientów organizacji, ale również innych stron zainteresowanych, np. pracowników organizacji, właścicieli, dostawców, społeczeństwa Podano w niej koncepcje, sugestie i zalecenia, których zastosowanie zależy od organizacji i od tego, czy są one dla niej przydatne i odpowiednie do wdrożenia. Zastosowanie strategii przedstawionej w normie ma prowadzić do doskonalenia systemu zarządzania jakością, co z kolei jest motorem doskonalenia wyników działalności całej organizacji.

ISO 9004 jest zalecana dla tych organizacji, które chcą wyjść ponad wymagania ISO 9001 w kierunku ciągłego doskonalenia funkcjonowania organizacji, w tym jej efektywności.

ISO 9004:2000 zastępuje normę ISO 9004-1:1994