Poniższy artykuł opracowano w oparciu o stan prawny obowiązujący w momencie powstania tego artykułu.
Redakcja nie gwarantuje aktualności tekstu w okresie późniejszym, jak również nie ponosi odpowiedzialności za ew. stosowanie się do zawartych w nim zaleceń.

Specyfikacje techniczne wykonania i odbioru robót

Zgodnie z art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych[2] specyfikacje techniczne[1] są drugim wymaganym opracowaniem opisującym przedmiot zamówienia na roboty budowlane. W świetle wydanego na podstawie delegacji zawartej w art. 31 ust. 4 ww. ustawy rozporządzenia Ministra Infrastruktury[3] są one opracowaniami zawierającymi zbiory wymagań, które są niezbędne do określenia standardu i jakości wykonania robót, w zakresie sposobu wykonania robót budowlanych, właściwości wyrobów budowlanych oraz oceny prawidłowości wykonania poszczególnych robót.

 

Zamawiający na mocy przepisów ustawy jest zobowiązany opracować i przekazać specyfikacje techniczne wykonawcom ubiegającym się o zamówienie zawsze wtedy, gdy przedmiotem zamówienia są roboty budowlane, bez względu na ich złożoność i zakres. Zgodnie z § 13 ust. 1 ww. rozporządzenia, specyfikacje mogą składać się ze specyfikacji technicznych wykonania i odbioru robót podstawowych, rodzajów robót według przyjętej systematyki lub grup robót.

 

Rozporządzenie pozostawia dużą swobodę i dowolność w zakresie wyboru stopnia szczegółowości opracowania specyfikacji, dzięki czemu mogą być opracowywane dla:

- robót podstawowych, odpowiadających pozycjom przedmiaru,

- rodzajów robót, odpowiadających np. klasom lub kategoriom Wspólnego Słownika Zamówień, rozdziałom, podrozdziałom przedmiaru,

- grup robót (zgodnie ze Wspólnym Słownikiem Zamówień) - odpowiadających częściom przedmiaru.

 

Zgodnie z § 13 ust.2 ustalono jedynie zasadę, iż w przypadku zamówienia, którego przedmiotem jest budowa (w rozumieniu Prawa budowlanego), specyfikacje techniczne muszą być opracowane co najmniej dla wyszczególnionych robót odpowiadających grupom robót wg Wspólnego Słownika Zamówień. Oznacza to, że w przypadku, gdy przedmiotem zamówienia jest wykonanie obiektu budowlanego, zamawiający jest zobowiązany do opracowania minimum 4 specyfikacji dotyczących grup 451, 452, 453 i 45. W rozporządzeniu dopuszczona została możliwość ujmowania wspólnych wymagań w dodatkowej, tzw. ogólnej specyfikacji technicznej.

 

W rozporządzeniu ustalono jednolity, usystematyzowany układ specyfikacji, obowiązujący niezależnie od tego, czy specyfikacja dotyczy grupy robót, czy też roboty podstawowej.

 

Określona w § 14 ust.1 zawartość specyfikacji (ujęta w 10 punktach) odpowiada wypracowanej w ostatnich latach praktyce, jest zgodna z układem specyfikacji stosowanym w drogownictwie i obejmuje:

  1) część ogólną,

  2) wymagania dotyczące wyrobów budowlanych,

  3) wymagania dotyczące sprzętu i maszyn,

  4) wymagania dotyczące środków transportu,

  5) wymagania dotyczące wykonania robót budowlanych,

  6) opis działań związanych z kontrolą, badaniami oraz odbiorem wyrobów i robót budowlanych,

  7) wymagania dotyczące przedmiaru i obmiaru robót,

  8) opis sposobu odbioru robót budowlanych,

  9) opis sposobu rozliczenia robót tymczasowych i prac towarzyszących,

10) dokumenty odniesienia.

 

Część ogólna powinna - oprócz formalnych informacji dotyczących przedmiotu specyfikacji i jej zakresu z wykorzystaniem nazw i kodów Wspólnego Słownika Zamówień - zawierać przede wszystkim informacje dotyczące terenu budowy, obejmujące dane odnoszące się do:

- organizacji robót budowlanych,

- zabezpieczenia interesów osób trzecich,

- ochrony środowiska,

- warunków bezpieczeństwa pracy,

- zaplecza dla potrzeb wykonawcy,

- warunków dotyczących organizacji ruchu,

- ogrodzenia,

- zabezpieczenia chodników i jezdni.

 

Z powyższego zestawienia wynika, że:

- tylko część punktów może i powinna być opracowana w wyniku zlecenia na zewnątrz, np. przez biuro projektowe, równolegle do prac nad dokumentacją projektową;

- ze względu na zakres danych koniecznych w specyfikacji i przedmiarze - specyfikacje powinny być opracowane przed wykonaniem przedmiaru robót;

- duża część specyfikacji technicznych odpowiada a nawet pokrywa się z ostatnio opracowanymi i wydawanymi m. in. przez Instytut Techniki Budowlanej oraz COBRTI Instal „Warunkami technicznymi wykonania i odbioru robót budowlanych”[4];

- część zakresu specyfikacji dotyczy ustaleń i wymagań odpowiadających dotychczas istotnym postanowieniom umowy o roboty budowlane;

- do opracowania specyfikacji na bieżąco powinien być zaangażowany zamawiający, przekazując piszącemu specyfikacje ustalenia i wymagania będące w jego właściwości oraz uzgadniając proponowane rozwiązania.

 

Ani rozporządzenie, ani żaden inny akt prawny nie stawia wymagań w stosunku do osób, które mogą lub powinny być autorami specyfikacji technicznych. Oczywiście najczęściej opracowanie specyfikacji jest i będzie zlecane autorom dokumentacji projektowej, co wydaje się racjonalnym rozwiązaniem, z odpowiednim uwzględnieniem wyżej zawartych uwag.

 

W przypadku, gdy przedmiotem zamówienia jest wykonanie robót nieskomplikowanych pod względem technicznym i niewymagających pozwolenia na budowę, specyfikacje techniczne mogą być oczywiście w całości opracowane przez samego zamawiającego.

 

 

Program funkcjonalno-użytkowy[5]

 

Program funkcjonalno-użytkowy jest opracowaniem opisującym zamówienie, którego przedmiotem jest zaprojektowanie i wykonanie robót budowlanych; służy do ustalenia planowanych kosztów prac projektowych i robót budowlanych, przygotowania oferty szczególnie w zakresie obliczenia ceny oferty oraz wykonania prac projektowych.

 

Program funkcjonalno-użytkowy, zgodnie z ustawą i przepisami rozporządzenia, jest opisem określającym wymagania i oczekiwania zamawiającego dotyczące zadania budowlanego, zawierającym przeznaczenie wykonanych robót oraz stawiane im wymagania techniczne, ekonomiczne, architektoniczne, materiałowe i funkcjonalne.

 

W rozporządzeniu ustalono zakres programu ujmując jego zawartość w trzech częściach, które obejmują:

stronę tytułową, część opisową i część informacyjną.

 

Zgodnie z § 17 strona tytułowa musi zawierać między innymi nazwę przedmiotu zamówienia (obiektu, budowy, robót budowlanych) nadaną przez zamawiającego oraz nazwy i kody zgodne ze Wspólnym Słownikiem Zamówień, odpowiednie dla zakresu robót.

 

W przypadku zamówienia obejmującego swym zakresem wykonanie obiektu budowlanego - nazwy i kody powinny odpowiadać grupom robót wg Wspólnego Słownika Zamówień, a gdy zamówienie obejmuje wąski zakres robót specjalistycznych, np. wymianę instalacji, nazwy i kody powinny być na poziomie kategorii.

 

Najważniejszą częścią programu funkcjonalno-użytkowego jest część opisowa, obejmująca:

- opis ogólny przedmiotu zamówienia - budowy lub innych robót budowlanych,

- opis wymagań zamawiającego w stosunku do wyżej określonego przedmiotu zamówienia.

 

Należy zwrócić uwagę, że określony w § 18 ust. 2 zakres opisu ogólnego przedmiotu zamówienia ze względu na swój ramowy charakter obejmuje wszystkie istotne elementy, pogrupowane w czterech punktach, właściwe dla największych zamierzeń budowlanych. Wystąpienie poszczególnych punktów opisu i ich zawartość może i powinna być zróżnicowana w zależności od rodzaju, zakresu i specyfiki robót budowlanych.

 

W odniesieniu do treści szczegółowych właściwości funkcjonalno-użytkowych (pkt 4) rzeczą oczywistą jest np. to, że dla robót polegających na wymianie stolarki okiennej nie będą miały zastosowania wymagania dotyczące określenia wskaźników powierzchniowo-kubaturowych.

 

Przy opisie wymagań, o których mowa w § 18 ust. 3 i 4, należy uwzględniać zakres (dziesięciopunktowy) wymagań i danych, ustalony dla specyfikacji technicznych. Szczegółowość opisów powinna odpowiadać poziomowi możliwych na przedprojektowym etapie ustaleń, dotyczących wymienionych w ust. 3 pkt 1-6 rodzajów robót i elementów obiektu.

 

Ostatnia część programu funkcjonalno-użytkowego, część informacyjna, zawiera głównie zbiór różnego rodzaju dokumentów, opracowań i informacji, którymi zamawiający musi dysponować ze względu na inne obowiązujące przepisy. Warto również pamiętać, że:

- program funkcjonalno-użytkowy, określony omawianym rozporządzeniem, zgodnie z art. 33 ust. 1 pkt 1 ustawy może stanowić podstawę określenia planowanych kosztów robót budowlanych, przy szacowaniu wartości zamówienia na wykonanie robót budowlanych,

- osoby opracowujące programy funkcjonalno-użytkowe, których dane należy podać na stronie tytułowej , zgodnie z § 17 pkt 5 rozporządzenia nie muszą posiadać odpowiednich uprawnień budowlanych, ani innych szczególnych kwalifikacji.

 

Na zakończenie należy stwierdzić, iż przedmiotowe rozporządzenie stanowi istotne dopełnienie przepisów regulujących zasady przygotowania zamówienia, którego przedmiotem jest wykonanie robót budowlanych. Ustala również określoną systematykę i jednoznacznie definiuje podstawowe rodzaje opracowań opisujących przedmiot zamówienia, przy czym określając ich zakres dopuszcza pewną swobodę w związku ze specyfiką i różnorodnością rodzajów robót budowlanych objętych zamówieniem - od budowy kompletnego, nowego obiektu budowlanego, realizowanego w systemie tzw. generalnego wykonawcy, do jednorodnych robót branżowych, wykonywanych przez jednego wyspecjalizowanego wykonawcę.

 

 

 

[1] przyp.red. – zapraszamy Państwa do zapoznania się również z innymi artykułami nt. specyfikacji technicznych: autorstwa p. Renaty Niemczyk w "Buduj z Głową" nr 1/2005 i 2/2005 i p. Michała Paradowskiego w bieżącym numerze

 

[2]  Ustawa z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (Dz.U. nr 19, poz. 177 z późn. zm.)

 

[3] Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 2 września 2004 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy dokumentacji projektowej, specyfikacji technicznych wykonania i odbioru robót budowlanych oraz programu funkcjonalno-użytkowego (Dz.U. Nr 202, poz.2072  i  z 2005r. Nr 75, poz.664)

 

[4] przyp.red. – na temat Warunków Technicznych Wykonania i Odbioru Robót Budowlanych w "Buduj z Głową" nr 1/2005 wypowiadał się p. dyr. Roman Gajownik z ITB

 

[5] przyp.red. – szczerze polecamy przeczytanie przemyśleń p. Ewy Wiktorowskiej na temat zakresu programu funkcjonalno-użytkowego w rozumieniu przepisów dot. zamówień publicznych w artykule pt. „Program funkcjonalno-użytkowy