Poniższy artykuł opracowano w oparciu o stan prawny obowiązujący w momencie powstania tego artykułu.
Redakcja nie gwarantuje aktualności tekstu w okresie późniejszym, jak również nie ponosi odpowiedzialności za ew. stosowanie się do zawartych w nim zaleceń.

Uczestnictwo inspektora nadzoru w procesie budowlanym (III) - prawa inspektora nadzoru

I. Prawa inspektora nadzoru

Przepisy Prawa budowlanego ustanawiają określone prawa, m.in. uprawnienia dla inspektor nadzoru. Inspektor nadzoru może wydawać kierownikowi budowy lub kierownikowi robót polecenia, które powinien on wpisać do dziennika budowy. Polecenia te dotyczą usunięcia nieprawidłowości lub zagrożeń, wykonania prób lub badań, także wymagających odkrycia robót lub elementów zakrytych, oraz przedstawienia ekspertyz dotyczących prowadzonych robót budowlanych i dowodów dopuszczenia do stosowania w budownictwie wyrobów budowlanych oraz urządzeń technicznych.

 

Inspektor nadzoru może również żądać od ww. osób dokonania poprawek bądź ponownego wykonania wadliwie wykonanych robót, a także wstrzymania dalszych robót budowlanych w przypadku, gdyby ich kontynuacja mogła wywołać zagrożenie bądź spowodować niedopuszczalną niezgodność z projektem lub pozwoleniem na budowę.

 

Inspektor nadzoru, reprezentujący inwestora na budowie działa w imieniu inwestora i w jego interesie, co oznacza, że wszelkie polecenia dokonane wpisami do dziennika budowy są wiążące dla kierownika budowy lub kierownika robót. Inspektor nadzoru działający w imieniu inwestora powinien spełniać swoje obowiązki i prawa w sposób staranny, gdyż inwestor ponosi wszelkie skutki jego czynności (również i tych nieprawidłowych). Oczywiście inwestorowi przysługuje prawo do roszczeń odszkodowawczych (tzn. regresowych) wobec inspektora nadzoru, zarówno gdy sprawuje on nadzór inwestorski na podstawie umowy o pracę, jak i na podstawie umowy zlecenia; nie zawsze jednak pokryją one rzeczywiście poniesione straty.

2. Czy inspektor nadzoru ma uprawnienia do zaciągania zobowiązań finansowych w imieniu inwestora ?

Temat ten przedstawiam, ponieważ w swej praktyce orzecznictwa zaobserwowałam, że praktyka zaciągania przez inspektorów nadzoru zobowiązań finansowych rzekomo w imieniu inwestorów jest niekiedy stosowana.

 

Poza przepisami właściwych ustaw, organizację i sposób działania osób prawnych regulują także ich statuty (art. 35 k.c.). Jednostka organizacyjna uzyskuje osobowość prawną z reguły z chwilą jej wpisu do właściwego rejestru (art. 37 k.c.). Każda osoba prawna działa przez swoje organy w sposób przewidziany w ustawie i opartym na niej statucie. Spośród ustaw regulujących sprawy osób prawnych, wymienić można przykładowo ustawy: o przedsiębiorstwach państwowych, Prawo spółdzielcze, o samorządzie terytorialnym, Kodeks handlowy itp.. W zależności zatem od typu organizacyjnego osób, które zawierają konkretną umowę, kompetencje ich organów do zawarcia tej umowy (także do jej zmiany i odstąpienia od niej) można ustalić na podstawie właściwych ustaw i odnośnych statutów. Na podstawie tych aktów prawnych można także ustalić w jakich granicach kwotowych konkretna osoba prawna może zaciągać zobowiązania finansowe jednoosobowo, z tym że do zaciągania tych zobowiązań o większej wartości regułą jest reprezentacja dwuosobowa (patrz np. art. 50 i następne ustawy o przedsiębiorstwach państwowych lub art. 54 i następne ustawy Prawo spółdzielcze).

 

Ustawa Prawo budowlane nie zawiera bezpośrednio ustalenia uprawnień inspektora nadzoru do zaciągania zobowiązań finansowych w imieniu inwestora. W związku z tym trzeba stwierdzić generalnie, że ewentualne uprawnienia w tej materii mogą wynikać wyłącznie z udzielonego pełnomocnictwa (także w treści umowy) i to w takich granicach, w jakich ustawa lub statut osoby prawnej pozwala na zaciągnięcie zobowiązania jednoosobowo (art. 95 i 96 k.c.) lub też w razie udzielenia przez organ reprezentujący daną osobę prawną na zewnątrz pełnomocnictwa do dokonywania danej czynności prawnej w jej imieniu.

3. Prawa i obowiązki inspektora nadzoru wynikające z art.76 ustawy o z.p.

W poprzednim punkcie niniejszej części artykułu zaznaczyłam, że inspektor nadzoru nie posiada bezpośrednio uprawnień do zawierania oraz zmiany treści zawartych umów o roboty budowlane. Uprawnienia do zaciągania zobowiązań w tej materii mają określone osoby posiadające upoważnienie do reprezentowania inwestora na zewnątrz. Biorąc jednak pod uwagę prawa i obowiązki inspektora nadzoru wynikające z art. 25 i 26 ustawy Prawo budowlane trzeba stwierdzić, że nie może on być bierny wobec sytuacji faktycznych i prawnych jakie stwarza aktualna regulacja art. 76 ustawy o z.p.

 

Jeżeli wykonawca domaga się zmiany umowy na niekorzyść zamawiającego, przede wszystkim gdy chodzi o umowny termin zakończenia przedmiotu umowy , jak i o wysokość umówionego wynagrodzenia, - do obowiązków inspektora nadzoru powinno należeć zaopiniowanie na żądanie zamawiającego, czy podane przez wykonawcę okoliczności i podstawy merytoryczne do zmiany umowy wynikły z okoliczności, które można lub nie można było przewidzieć w chwili zawarcia umowy . W razie ustalenia, zgodnie z głębokim przekonaniem inspektora nadzoru, że w konkretnym stosunku umownym wystąpiły nadzwyczajne okoliczności, uzasadniające zmianę umowy na niekorzyść zamawiającego, inspektor nadzoru powinien powiadomić o tym inwestora stosownym wpisem w dzienniku budowy, celem podjęcia decyzji i dokonania ewentualnej zmiany umowy stosownie do dyspozycji art. 77 k.c. oraz art. 76 ustawy o z.p.
Istnienie tych okoliczności, sugerujących konieczność zmiany umowy na zasadach art. 76 ustawy o z.p. wykonawca powinien udokumentować i uzasadnić, jak również inspektor nadzoru powinien uzasadnić swoje stanowisko w tej kwestii. Reprezentuje on, stosownie do dyspozycji art. 25 ustawy Prawo budowlane, inwestora na budowie i z tego tytułu jego stanowisko co do okoliczności uzasadniających zmianę umowy na niekorzyść zamawiającego jest zarówno niezbędne, jak też może stanowić konieczną dla inwestora opinię osoby reprezentującej jego interesy.

 

Analogicznie powinien się zachować inspektor nadzoru w sytuacji, gdy stwierdzi potrzebę zmiany umowy na korzyść zamawiającego, np. gdy stwierdzi, że umówiony termin zakończenia robót jest za długi w stosunku do faktycznego postępu robót, lub gdy stwierdzi, że ustalone wynagrodzenie obejmuje roboty, z których wykonania inwestor zrezygnował w toku realizacji (czyli zachodzi potrzeba wyłączenia ich z zakresu rzeczowego) albo też, gdy wykonawca (przy wynagrodzeniu kosztorysowym) stosuje inne, tańsze technologie lub materiały.

Ogólnie trzeba jednak stwierdzić, że zarówno w sytuacjach, o których mowa wyżej, jak i w sytuacji, gdy inspektor nadzoru inicjuje zmiany projektu lub zakresu rzeczowego robót, posiadając w tej materii odpowiednie pełnomocnictwo inwestora, ma on jedynie prawo wyrażenia swojej opinii w przedmiocie koniecznych zmian umowy (na korzyść lub na niekorzyść zamawiającego); nie jest on jednak, upoważniony do stosownych zmian umów.

 

 

 

1) Po opublikowaniu części I i II niniejszego artykułu (w "Buduj z Głową" nr 1/2003) - w dniu 10 maja została opublikowana w Dzienniku Ustaw nr 80, poz.718 ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz o zmianie niektórych ustaw. Ustawa ta wchodzi w życie w dniu 11 lipca 2003, a zmiany nią wprowadzone zostaną przedstawione całościowo w odrębnym opracowaniu.
od Redakcji - pełen tekst powyższej ustawy oraz opracowany przez nas tekst ujednolicony ustawy Prawo budowlane znajdą Państwo w dziale "Przepisy prawne".