Poniższy artykuł opracowano w oparciu o stan prawny obowiązujący w momencie powstania tego artykułu.
Redakcja nie gwarantuje aktualności tekstu w okresie późniejszym, jak również nie ponosi odpowiedzialności za ew. stosowanie się do zawartych w nim zaleceń.

Indeksacja cen robót budowlanych w gospodarce rynkowej (cz. I i II)

We wszystkich krajach świata o ugruntowanej gospodarce rynkowej, obowiązują zasady zbierania informacji o cenach rynkowych robót budowlanych i ich bieżącej aktualizacji do aktualnego poziomu cen, zwanej indeksacją. Indeksowane ceny robót budowlanych stanowią ważny instrument w analizie ekonomicznej, kreowaniu polityki gospodarczej i planowaniu wydatków budżetowych na inwestycje. W Unii Europejskiej oraz państwach będących członkami Światowej Organizacji Handlu, European Economic Community (EEC), the North American Free Trade Agreement (NAFTA)  i  the General Agreement on Tariffs and Trade (GATT) są obliczane i publikowane od ponad 50 lat. Zarówno zasady ich obliczania, jak i publikowania są przedmiotem międzynarodowej współpracy organizacji rządowych i pozarządowych.

 

Niżej omawiam stanowisko tych organizacji w sprawie utworzenia jednolitego w skali świata systemu informacji o cenach i kosztach oraz lokalnych rezerwach zasobów jako podstawy dla wyboru lokalizacji nowych zakładów przemysłowych w ramach nieodwracalnego (w opinii ww.) procesu globalizacji.

 

Działalność wytwórcza stała się w minionych latach działalnością obejmującą wszystkie państwa o gospodarce rynkowej, a wielkie firmy budują nowe zakłady i prowadzą działalność gospodarczą jednocześnie na terenie wielu państw. Współpraca ekonomiczna pomiędzy państwami w okresie globalizacji stała się koniecznością. Podstawowym zagadnieniem tej współpracy jest pytanie:

Ile zbudowanie nowego zakładu wytwórczego kosztuje w Stanach Zjednoczonych a ile w Australii, Niemczech, Norwegii, Polsce lub Meksyku? Lokalizacja w którym kraju jest najbardziej atrakcyjna finansowo?

 

Wg standardów międzynarodowych inżynier - rzeczoznawca do spraw szacowania kosztów (u nas nazywany kosztorysantem) powinien otrzymać informacje pozwalające bez trudu odpowiedzieć na pytanie dotyczące kosztów w konkretnym kraju. Takie odpowiedzi są niezbędne dla porównań z innymi krajami i zadaniem każdego kraju jest obowiązek zapewnienia wiarygodnych informacji o cenach robót budowlanych, kosztach wytwarzania i kosztach lokalizacji dla nowo projektowanych zakładów wytwórczych. Przeprowadzona na międzynarodowej konferencji[1] dyskusja określiła w tym zakresie następujące wymagania:

 

  • Należy ujednolicić zakres i źródła informacji o : jednostkowych cenach robót budowlanych, wyposażenia w maszyny i instalacje przemysłowe , kosztach wytwarzania i kosztach prac studyjnych.
  • Należy ustalić kryteria zbierania danych źródłowych dla cen robót budowlanych i kosztów wytwarzania i model ich indeksacji.
  • Zapewnić prezentację danych ilustrujących rezerwy naturalne poszczególnych krajów.

 

W związku z powyższymi wymaganiami należy wyjaśnić, że dla potrzeb indeksacji robót budowlanych został przyjęty i jest stosowany model indeksacji Laspeyres’a[2].

Model ten polega na obliczeniu liczby indeksującej, która określa zmianę procentową wzrostu ceny roboty budowlanej w miarę upływu czasu – okresy roczne, kwartalne i miesięczne.

Przykładowo: – mamy dwie ceny za przemieszczenie 1m3 ziemi urodzajnej na odległość1 km – cena w roku 1995 wynosi P95, w roku 1996 P96.

Indeks zmiany obliczamy wg następującej formuły:

 

LPPI = P1 · Qb
Pb · Qb

 

gdzie: P1 - cena bazowa
  Pb - cena w roku dla którego obliczamy indeks zmiany ceny
  Qb - ilość w roku dla którego obliczamy indeks zmiany ceny

 

Jednym z ważnych celów indeksacji danych o cenach i kosztach jest porównanie czynników wpływających na poziom cen robót budowlanych, kosztów wytwarzana, i kosztów lokalizacji, dla celu podstawowego jakim jest wybór miejsca budowy. Niżej przedstawiam dane porównawcze dla Polski i głównych krajów europejskich[3]

 

Czynniki wpływające na koszty robót w relacji do 1 $ USA
kraj kurs
do $
cła, podatki, fracht dla materiałów materiały
prod.kraj.
cena roboczogodziny cena 1m2
gruntu
podatki fracht VAT Import $/godz. wydajność
France 5,80 Fr 0 5 18,6 1,236 1,2 19,83 1,2 1,15
Germany 1,72 DM 0 5 0 1,05 1,15 36,57 1,1 1,2
Poland 3,40 złoty 14 10 22 1,46 0,8 10,33 1,7 0,95
United Kingdom 0,60 Pound 0 10 17,5 1,275 1,3 42,58 1,2 1,4

 

Przedstawiona syntetyczna ocena warunków prowadzenia działalności wytwórczej w Polsce na tle USA i bogatych sąsiadów europejskich pozwala ocenić wartość poznawczą indeksacji cen robót budowlanych i kosztów oraz składników wpływających na ich poziom i rzeczywiste przyczyny niskiego wzrostu PKB.

 

Synteza tej oceny dla polskiej gospodarki jest następująca: najniższe wynagrodzenia robotników, przy najwyższej wydajności, kosztowny import materiałów, rujnujący gospodarkę fiskalizm.

 

Instytucje indeksujące wskaźniki gospodarcze i ceny robót budowlanych obejmują dwie sfery działalności

 

  • Indeksację syntetycznych wskaźników gospodarczych dla potrzeb polityki makroekonomicznej, odpowiednie badania i publikacje prowadzą państwowe instytucje statystyczne a dla wszystkich krajów Unii Europejskiej EUROSTAT
  • Indeksacje cen robót budowlanych dla potrzeb analiz rynkowych, przetargów publicznych i kontroli antydumpingowej (która jest zwalczana jako zagrożenie dla wolnej konkurencji) prowadzą zarówno instytucje państwowe jak i organizacje pozarządowe.

 

Dla potrzeb naszych czytelników podaję niżej nazwy publikacji wydawanych przez organizacje pozarządowe wraz z zakresem zawartych w nich informacji

 

Kraj Zawartość
Anglia  
A.Cost.E. Indices of Erected Plant Costs Indeks cen typowych robót przygotowania placu budowy
Price Index Numbers for Current Cost Accounting Indeksy cen robot pozamieszkaniowych, wyposażenia i maszyn
Francja  
Index Coefficients Indeksy cen I kosztów
Włochy  
Index Indeksy cen I kosztów
Prezzi Informativi Delle Opere Edili in Milano Indeksy cen budownictwa mieszkaniowego, niemieszkaniowego, cen konsumpcyjnych i cen surowców
Holandia  
Die Workgroep Begrotings Problemen in de Chemische Industrie (WEBCI) Ceny jednostkowe robót budownictwa przemysłowego - chemicznego
Niemcy  
Fachserie 17: Preise Indeksy cen maszyn i robót budowlanych
Polska  
Główny Urząd Statystyczny METADANE[4] oraz publikacje tematyczne
Przedsiębiorstwa usług kosztorysowych Cenniki i bazy danych dostępne poprzez Internet
United States  
Indeksy ogólne  
Engineering News-Record Indeksy cen robót budowlanych w 20 miastach
Indeksy cen budynków w 20 miastach
Construction Industry Institute Ceny robót budowlanych
Handy Whitman Ceny robot budowlanych
Lee Saylor, In Ceny materiałów i pracy w robotach budowlanych
Marshall & Swift, equipment Indeksy kosztów wyposażenia przemysłowego
Indeksy specjalistyczne  
Chemical Engineering Koszty budowy zakładów
Federal Highway Construction Ceny przetargowe
Bu. Labor Statistics Indeksy cen produkcji budowlanej
AED Koszty wynajmu sprzętu budowlanego

 

W pracach tych uczestniczyli inżynierowie – rzeczoznawcy ds. szacowania kosztów zrzeszeni w europejskich stowarzyszeniach pozarządowych.

 

Wykaz stowarzyszeń będących członkami ICEC (THE INTERNATIONAL COST ENGINEERING COUNCIL) przedstawia tabela:

 

STOWARZYSZENIE KRAJ
RICS – Royal Institution of Chartered Surveyors (organizacja międzynarodowa)  
AACE International, the Association for the Advancement of Cost Engineering (AACE-I) (chapters in Canada, Saudi Arabia, Japan, Australia, South Africa, Trinidad and Tobago, Puerto Rico, Egypt, Malaysia and Norway)  
Asociación Espanola de Ingenieria de Proyectos (AEIPRO) Spain
Association Françophone de Management de Projet (AFITEP) (chapters in Belgium and Switzerland) France
Associazione Italiana d'Ingegneria Economica (AICE) Italy
Cyprus Association of Professional Quantity Surveyors (CAPQS) Cyprus
Czech Association of Project Management (SPR) Czech Republic
Foreningen for Dansk Projektledelse (FDP) Denmark
Gépipari Tudományos Egyesület / Műszaki Költségtervez Klub (GTE/MKK) (Hungarian Cost Engineering Club) Hungary
Hellenic Project Management Association (HPMI) Greece
Norsk Forening for Prosjektledelse (NFP) Norway
PM-Greece, The Network of Project Managers in Greece Greece
Project Management Association of Finland (PMAF) Finland
Project Management Institut Nederland Netherlands
Projekt Management Austria-Institut Austria
Romanian Association of Cost Engineering (RACE) Romania
Russian Association of Bidding and Cost Engineering Russia
Slovenian Project Management Association (ZPM) Slovenia
Svenskt Projekt Forum (SPMS) Sweden
Verkefnastjórnunarfélag Islands (VSF) Iceland

 

Należy zwrócić uwagę, że Polska nie uczestniczy w pracach ICEC.

 

 

część II

 

W Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej – decyzje o indeksacji cen robót budowlanych podjęto na szczeblu rządowym. Departament Pracy USA i jego biuro statystyki pracy występujące pod skrótem BSL w ubiegłym roku rozpoczął publikację cen zagregowanych pozycji przedmiaru robót budowlanych dla budownictwa niemieszkaniowego. Badania prowadzone przez BSL obejmą następujące rodzaje nowego budownictwa

  • domów towarowych
  • szkół
  • biurowców
  • budownictwo przemysłowe
  • instalacje
  • konstrukcje dachów
  • konstrukcje z betonu

 

W poprzednich latach badania cen prowadzone były przez dwie organizacje pozarządowe i dwa ośrodki uniwersyteckie. Badania prowadzone obecnie przez Biuro Statystyki Pracy BSL Departamentu Pracy USA zostały podjęte z uwagi na „nie zrównoważone” wyniki badań prowadzonych dotychczasowych przez wspomniane ośrodki będące pod naciskiem firm mających tendencje do skrajnej maksymalizacji zysków.

 

Przyjęta przez Departament Pracy metodologia Laspeyres’a dla opracowania indeksów cen[5] zakłada, że roboty i obiekty będące przedmiotem analiz cen dla zachowania porównywalności podlegają następującym warunkom selekcji i przetwarzania danych:

Krok pierwszy - powinny odpowiadać ogólnym specyfikacjom technicznym robot powtarzalnych dla danego rodzaju budownictwa;
Krok drugi - powinny odpowiadać powszechnie stosowanym rozwiązaniom;
Krok trzeci - powinny zawierać „pozycje robót budowlanych” zgodnych z NAICS[6] lub dostosowujących się do NAICS;
Krok czwarty - powinny umożliwić comiesięczną aktualizację wg notowań zmiany poziomu składników kosztów pozycji robót budowlanych.

 

W wyniku zastosowania powyższej metodologii obliczania indeksu cen Laspeyres’a, uzyskujemy „cenę jaką gotowi jesteśmy zapłacić przed opodatkowaniem”. Tak obliczone indeksy cen robót budowlanych mają zastosowanie dla potrzeb praktycznych – to jest przygotowania porównywalnych wycen kosztów inwestycji, analiz biznesowych i makroekonomicznych.

Ponadto ceny indeksowane i możliwość ich porównywania z cenami firm zagranicznych konkurujących na wewnętrznym rynku amerykańskim są skutecznym instrumentem walki z dumpingiem cenowym uprawianym przez przedsiębiorstwa z Azji.

 

 

Pierwszą analizę dla supermarketów Departament Pracy USA opublikował w 2005 roku. Niżej przedstawiam przykładowe „pozycje robót budowlanych” dla supermarketów, dla których ustalona została „cena, którą inwestor gotów jest zapłacić przed opodatkowaniem”

 

Ceny w dolarach USA wg stanu z czerwca 2005 r.

 

Opis pozycji Ilość Miara Koszt
materiałów
Koszt
wykonania
Razem koszt Cena
Montaż płyt żelbetowych 37.500 SF 87 987,12 87 871,04 175 858,15 4,68
Wypełnienie i ubicie podkładu żwirowego o grubości 4” 37 500 SF 5 625,00 3 586,73 9 211,73 0,24
Przygotowanie podkładu pod bruk 4 125 SY 0,00 8 043,75 8 043,75 1,94
Rozwinięcie i ułożenie izolacji wodoodpornych 8 259 LY 3 135,00 4 400,00 7 535,00 0,91
Szalunki z drewna na obrzeżach 1 125 LY 454,62 1 362,00 1 816,92 1,61
Przyspawanie siatek metalowych 375 CSF 3.3532,50 56888,39 9 220,89 24,58
Gotowy beton o wytrzymałości 3,500 psi 562 CY 39 093,75 0,00 39 093,75 67,17
Natrysk powłoki bitumicznej 375 C.SF 1 942,60 999,00 2 941,66 7,84
Ułożenie betonu z wibrowaniem 562 CY 0,00 4 625,54 4 625,54 8,22
Wyrównanie podkładu wylewanego 37 500 SF 0,00 13 003,64 13 003,64 0,34
Wykończenie podłóg posypanych granulatem 37 500 SF 10,672 33 130,00 43 802,93 1,17
Wykończenie podłóg utwardzonych metalem 37 500 SF 1 031,25 2 027,03 33 058,28 0,88
Ułożenie folii parochronnej 37 500 SF 1 031,25 2 027,03 3 058,28 0,08

 

SF – stopa2 , SY – yard2 , LY – stopa liniowa , CSF – 100 stóp2 , CY – yard3

 

 

Przedstawione wyżej ceny pozycji robót powstały w wyniku pracy zespołowej wybranych profesjonalnych firm szacowania kosztów i Biura Statystyki departamentu Pracy - BSL. Profesjonalne firmy prowadzą badania cen zbierając informacje o ilości wykonanych robot i wynegocjowanych cenach od wykonawców budowlanych w podziale na: koszty materiałów i koszty wykonania roboty (robocizna, sprzęt, transport). Ceny te nie obejmują kosztów ogólnych i zysku. Tak zebrane ceny są następnie indeksowane co kwartał przez BSL, przy zastosowaniu wspomnianej już metody Laspeyres’a.

Współczesna gospodarka tworzy nowe wymagania w sferze doskonalenia instrumentów oceny ekonomicznej, dla polskiej gospodarki poruszone zagadnienie jest jednym z ważniejszych jeżeli zmierzamy do zbudowania nowych miejsc pracy w Polsce, wykorzystując niskie wynagrodzenia i wysoką wydajność polskich robotników i personelu technicznego.

 

Dla budownictwa mieszkaniowego wprowadzono ogólnodostępne zasady obliczania cen rynkowych 1m2 powierzchni mieszkalnej (tak zwane „kalkulatory”), które pozwalają na obliczenie kosztu nabycia nowego domu lub mieszkania w miastach powyżej 160 tys. mieszkańców i zabudowie podmiejskiej (bez kosztów działki) w zależności od położenia, liczby kondygnacji, wyposażenia domu lub mieszkania i wyposażenia działki w basen, lub parking dla gości. Dostęp do kalkulatora wymaga zalogowania i wniesienia niewielkiej opłaty za jednorazowe użycie.

Zainteresowanym podaję adres strony www Building Journal: .

 

W załączniku przedstawiam wydruk z kalkulacji wyceny apartamentu w Kalifornii o powierzchni 5000 stóp kwadratowych w budynku wysokim na kondygnacjach od 8 do 24 w średnim standardzie wykończenia.

 

 

 

Załącznik – Kalkulator cen 1 stopy kwadratowej na piętrach od 8÷24

 

Use our sample Online Quick Cost Software to estimate the square foot construction cost for an 8-24 story apartment building.

 

 

Use our online construction cost software to estimate square foot building costs in over 160 U.S. Cities. Nothing to download or update. Simply select the building cost model, location, schedule, scope of work, cost index, building size and adjust overhead, profit and bonding.

 

 

 

[1] Konferencja w Reykjavik, September 1997 "Quality in Project Management".

 

[2] Model ten w Polsce stosowany jest przez Główny Urząd Statystyczny.

przyp.red.- Etienne Laspeyres niemiecki ekonomista i statystyk (1834 – 1913)

 

[3] Sources of International Cost Data International Cost Engineering Council, September 2005

 

[4] Metadane – dane opracowane wg metodologii jednolitej dla wszystkich krajów EUROSTAT’u

 

[5] Laspeyres prices index framework, Robert Gillingham and John Greenlees, “The Impact of Direct Taxes on the Cost of Living,” Journal of Political Economy, August 1987.

 

[6] North American Industry Classification System – odpowiednik polskiej klasyfikacji działów gospodarki.