Poniższy artykuł opracowano w oparciu o stan prawny obowiązujący w momencie powstania tego artykułu.
Redakcja nie gwarantuje aktualności tekstu w okresie późniejszym, jak również nie ponosi odpowiedzialności za ew. stosowanie się do zawartych w nim zaleceń.

Nowe możliwości programu NORMA - Automatyczna modyfikacja pozycji kosztorysowych na podstawie założeń ogólnych i szczegółowych

Automatyczna modyfikacja pozycji kosztorysowych
na podstawie założeń ogólnych i szczegółowych

 

Tabele publikowane w katalogach norm zużycia czynników produkcji budowlanej zawierają dane przeznaczone dla celów kosztorysowania robót wykonywanych w warunkach typowych. Dopuszczalne odstępstwa od standardu zostały opisane w założeniach ogólnych do katalogu i w założeniach szczegółowych do rozdziałów. Niekiedy są też podawane w uwagach umieszczonych pod poszczególnymi tablicami. W każdym z tych przypadków określono w jaki sposób należy zmodyfikować tworzoną pozycję kosztorysu, aby odpowiadała rzeczywistym warunkom wykonywania robót. Modyfikacja może polegać na zmianie normatywów przez przeliczenie za pomocą współczynników, zastosowania dodatku, zmianie zestawu RMS przez zastąpienie jednych elementów innymi lub dodanie nowych czy usunięcie istniejących.

 

Sytuacja taka występuje wówczas, gdy np. roboty ziemne wykonane są w pobliżu czynnych torów. Oczywistą sprawą jest, że robotnicy muszą podczas pracy zachować szczególną ostrożność, przerywając nawet swoją działalność w momentach gdy przejeżdżający pojazd może stanowić zagrożenie. Tym samym czas ich pracy będzie dłuższy niż w miejscach niezagrożonych. Autorzy KNR nr 2-01, przewidując taką ewentualność, zamieścili w "Założeniach ogólnych" szereg współczynników zwiększających normy czasu pracy w zależności od natężenia ruchu.

 

W niektórych robotach istotną część czasu potrzebnego na ich wykonanie pochłaniają czynności związane z przygotowaniem miejsca pracy. Dlatego też im większy jest zakres prac w jednym miejscu, tym procentowy udział robót przygotowawczych jest mniejszy, zmniejsza się zatem czas pracy w przeliczeniu na jednostkę obmiarową.
Kosztorysowanie przy pomocy komputera spowodowało, że kosztorysanci, w szczególności młodzi, pracujący w tym zawodzie od niedawna, nie nabyli nawyku korzystania podczas pracy z KNR-ów w wydaniu książkowym. W efekcie wielu z nich nie korzysta z opisanych wyżej dodatkowych możliwości oferowanych przez katalog, a tym samym kosztorys nie opisuje całości prac w sposób dokładny i w rezultacie tracone są pieniądze należne wykonawcy albo też inwestor ponosi nieuzasadnione koszty.

 

Jest to negatywny skutek uboczny komputeryzacji. Kosztorysant, który kiedyś musiał mozolnie wertować kartki katalogów siłą rzeczy natrafiał na uwagi zawarte w tekście określające warunki wykonania robót. Rzucały mu się w oczy tabele zawierające współczynniki do norm i łatwo mógł podjąć decyzję o zastosowaniu ich w tworzonym przez siebie kosztorysie. Dziś, gdy pozycje "wskakują" niejako automatycznie do kosztorysu, często pomijane są możliwości modyfikacji wskutek niedostatecznej wiedzy, czy nawet po prostu z pośpiechu. Wprawdzie dobre programy do kosztorysowania zawierają część opisową katalogów, ale czytanie opisów z monitora jest nużące, zabiera czas i wymaga dodatkowego natężenia uwagi.

 

W bazie katalogowej programu NORMA i STRIX znajdują się wszystkie informacje zawarte w katalogach norm, w tym - również części opisowe. Użytkownik wprowadzający pozycję do kosztorysu, może w każdej chwili przeczytać w założeniach ogólnych katalogu lub szczegółowych do rozdziału, jakie przewidziano możliwości modyfikacji danej pozycji i zastosować je. Chcąc jednak bardziej ułatwić pracę kosztorysantom, postanowiliśmy wprowadzić do NORMY Pro system automatycznej modyfikacji pozycji kosztorysowych na roboty wykonywane w warunkach odbiegających od przeciętnych. Użytkownik programu w wersji zawierającej to udogodnienie zobaczy po wybraniu pozycji zestaw haseł określających nietypowe warunki wykonania robót, pociągające za sobą zmiany w pozycji. Oczywiście każdą z takich możliwości można zaakceptować lub nie, albo wybrać kilka jednocześnie. Hasła te będziemy w dalszej treści nazywać pytaniami, gdyż w rzeczywistości są to pytania, które program zadaje użytkownikowi, aby wiedzieć czy ma zastosować daną modyfikację czy nie.

Wybór przez użytkownika odpowiedniego hasła równoważny z twierdzącą odpowiedzią na pytanie zazwyczaj powoduje automatycznie wykonanie przez program akcji polegającej na odpowiedniej modyfikacji pozycji. Niekiedy jednak program zażąda dodatkowych informacji. Będzie to miało miejsce w sytuacji, gdy pytanie główne dotyczy faktu przekroczenia konkretnego parametru, a jednocześnie istotna jest wartość o jaką parametr został przekroczony.

 

Przykład 1. : Punkt 2.11 założeń ogólnych do KNR nr 2-02 wydanego przez WACETOB stwierdza, że w przypadku budynków wyższych niż 18 m, normę czasu pracy wyciągu należy zwiększać o 5% za każde rozpoczęte 2 m wysokości ponad 18 m. Tak więc, jeżeli użytkownik odpowie twierdząco na pytanie "czy wysokość budynku jest większa niż 18 m?" - to następnie musi podać konkretną wartość. Nie musi jednak analizować w oparciu o katalog, co z tego faktu wynika, ani dokonywać przeliczeń i wprowadzać zmian do pozycji. Program wykona to za niego automatycznie.

 

Inna sytuacja, gdy po wyborze odpowiedzi program zada pytanie kolejne, będzie miała miejsce jeśli nietypowe warunki wykonania robót zostały przedstawione w postaci kilku wzajemnie wykluczających się wariantów.

 

Przykład 2. : W punkcie 2.3.12 założeń szczegółowych do rozdziału 02 KNR nr 2-01 (WACETOB) zawarta jest informacja, że normy w tablicach rozdziału dotyczą wykopów o objętości 750÷3000 m3 w jednym miejscu. Gdy objętość wykopu nie jest zgodna z tym założeniem kosztorysant musi określić, do którego z trzech przewidzianych przedziałów należy zaliczyć roboty opisane wybraną pozycją. Na ekranie pojawi się możliwość wyboru jednego z trzech wariantów :

  • wykop o objętości do 750 m3

  • wykop o objętości 3000 - 5000 m3

  • wykop o objętości ponad 5000 m3

Wybór jednego z tych wariantów spowoduje modyfikację norm robocizny i pracy sprzętu współczynnikami podanymi w tablicy 9905.

 

Z pytaniami prostymi, nie wywołującymi dalszych pytań pomocniczych mamy do czynienia, gdy w kalkulacji nakładów należy uwzględnić czynnik, który może wystąpić lub nie, natomiast nie określamy jego wielkości. Na przykład roboty ziemne mogą być wykonywane w gruntach suchych albo wilgotnych, a wielkość nakładów nie ulega stopniowej zmianie wraz ze wzrostem poziomu wilgotności. W takiej sytuacji program poprzestaje na informacji, że grunty są mokre i modyfikuje normy, lub że są suche i nie modyfikuje.

Jak już wcześniej wspomniałem modyfikacja pozycji polegać może na zmianie zestawu elementów R,M,S lub zmianie norm. Oczywiście fakt dokonania takiej modyfikacji musi być odpowiednio zaznaczony, aby osoba sprawdzająca kosztorys nie uznała pozycji za wyliczoną błędnie, albo niezgodną z katalogiem. Z tego powodu, podczas dokonywania zmian w pozycji, program automatycznie koryguje jej opis zmieniając go lub uzupełniając i rozszerza podstawę wyceny, dopisując do niej określenie na jakiej podstawie dokonano zmian. Zazwyczaj jest to podanie odnośnego numeru punktu założeń ogólnych czy szczegółowych oraz numeru tabeli pomocniczej. Czasami jest to odwołanie do uwagi pod tablicą katalogu.

 

W celu ułatwienia kosztorysantowi podjęcia decyzji o zastosowaniu (lub - nie) odpowiedniej modyfikacji, program, obok pytań, podaje jaki będzie jej wpływ na wielkość nakładów w pozycji. W tym celu wyświetlana jest informacja np. 1.25 R, co oznacza, że nakłady robocizny w pozycji zostaną przemnożone przez współczynnik 1,25.

 

Program NORMA od początku powstawał przy założeniu, że opracowywanie kosztorysu przy pomocy komputera nie może w niczym ograniczać swobody kosztorysanta. Dlatego też od początku jego istnienia został wyposażony w mechanizmy pozwalające na dokonywanie dowolnych zmian w obrębie pozycji. Innymi słowy kosztorysant miał zawsze całkowity i nieograniczony wpływ na postać każdej pozycji w kosztorysie w takim samym stopniu jakby tworzył go za pomocą kartki i długopisu. Istniała więc też możliwość dokonywania modyfikacji pozycji takich jak opisane wyżej. Niedogodność polegała na tym, że kosztorysant musiał wiedzieć, jakie zmiany wolno wprowadzić do każdej pozycji, pod jakim warunkiem i z czego one wynikają. To z kolei wymagało dużego doświadczenia zawodowego lub pociągało za sobą konieczność przeglądania części opisowej katalogu przy wprowadzaniu każdej pozycji, co do której mogło zachodzić podejrzenie, że opisuje roboty wykonywane w warunkach odbiegających od przeciętnych. Wprowadzenie obsługi pytań zwalnia jednak kosztorysanta z konieczności dokładnego analizowania części opisowej katalogów i wprowadzania ewentualnych zmian do pozycji kosztorysowych. Tym samym praca użytkownika programu NORMA Pro staje się jeszcze wygodniejsza i mniej czasochłonna.

 

Opisaną funkcję przedstawiam na dwóch przykładach :

 

Przykład 3 : KNR nr 2-01 Wacetobu w założeniach ogólnych zawiera punkt 2.9. o brzmieniu :

2.9 We wszystkich przypadkach wykonywania robót ziemnych w sąsiedztwie czynnych dla ruchu torów kolei normalno- i wąskotorowej oraz tramwajowych do nakładów robocizny i sprzętu należy stosować współczynniki zależne od ilości przejeżdżających pociągów w czasie zmiany roboczej (8 godzin):

- przy 5-12 pociągów na zmianę roboczą - 1,10
- za każde dalsze 8 pociągów ponad 12 na zmianę roboczą współczynnik należy zwiększać o 0,10

Maksymalna wielkość współczynnika nie może przekraczać 1,50.

 

Załóżmy, że wykonano pracę polegającą na mechanicznym wykarczowaniu 100 drzew o średnicy 10-15 cm. Pracę tę należy skosztorysować według tabeli 0101, kolumna 01 (cięcie piłą mechaniczną). Jednak teren, na którym rosły drzewa, bezpośrednio przylegał do czynnych torów tramwajowych, po których przejeżdża średnio 3,5 tramwajów na godzinę. Z oczywistych powodów to utrudnia i tym samym wydłuża pracę.
Wspomniany punkt 2.9. założeń ogólnych zezwala na zwiększenie nakładów czasowych na wykonanie tej pracy. Ponieważ informacje o możliwościach zmiany standardowych wielkości nakładów zostały wprowadzone do bazy, program poinformuje użytkownika o nich w momencie wybrania pozycji KNR-W 0101-01. Na ekranie pojawi się okienko pozwalające na stwierdzenie czy roboty były wykonywane przy czynnym torowisku, czy nie.

 

Rys. 1.

 

Jeżeli użytkownik zaznaczy kratkę obok hasła "roboty wykonywane w sąsiedztwie ..." to program wyświetlając okienko jak na rys.2 poprosi o sprecyzowanie liczby pojazdów przejeżdżających w czasie jednej zmiany roboczej.

 

Rys. 2.

 

Wybranie wariantu : "ponad 12 ..." spowoduje pojawienie się w lewym dolnym rogu okienka pola edycyjnego z tytułem "ile pociągów ?" Wpisujemy tam odpowiednią liczbę. W naszym przypadku będzie to 8 x 3.5 czyli 28 pociągów na zmianę roboczą. Zamykamy okienko przyciskiem OK. Uzyskamy widok z rys. 1. z tym, że w wybranym kwadraciku będzie znacznik wyboru. Naciskając OK wprowadzimy do kosztorysu zmodyfikowaną pozycję.

 

Poniżej przedstawiam dla porównania dwie pozycje kosztorysowe stworzone na podstawie KNR-W nr 2-01 0101-01. Pozycja 1 jest zmodyfikowana na podstawie punktu 2.9 założeń ogólnych zgodnie z warunkami naszego przykładu. Pozycja 2 jest pozycją niemodyfikowaną.

 

Rys. 3.

 

Od razu możemy dostrzec różnice :
- opis został uzupełniony tekstem : " - roboty wykonywane przy czynnych torach (28 pociągów na zmianę roboczą)"
- do podstawy wyceny dodano informację, że zmiany wynikają z p. 2.9. założeń ogólnych do katalogu
- normy robocizny i czasu pracy sprzętu zostały przemnożone przez współczynnik wynikający ze wzoru podanego w p.2.9.założeń.

 

Porównując wartości kosztów określonych przez obie pozycje widzimy, że kwota w pozycji pierwszej przewyższa o 30 % kwotę z pozycji drugiej.

 

Przykład 4 : KNR-W 2-02 w punkcie 2.11. założeń ogólnych opisuje zasady modyfikacji nakładów rzeczowych w przypadku prac prowadzonych w budynkach wyższych niż 18m. Natomiast punkt 5.3. założeń szczegółowych do rozdziału 01 podaje wartość współczynników do robocizny, które należy zastosować gdy ściana jest murowana po łuku.

 

Gdy tworzymy pozycję opisującą wykonanie ściany łukowej o promieniu krzywizny mniejszym niż 3 metry w budynku o wysokości 30 m powinniśmy pozycję z tabeli 0120 katalogu zmodyfikować zgodnie z zasadami określonymi w tych punktach. O przewidzianych przez katalog możliwościach modyfikacji poinformują nas pojawiające się okienka analogiczne do przedstawionych na rysunkach 1 i 2. Gdy wybierzemy promień krzywizny ścian i określimy wysokość budynku widoczne na ekranie okno modyfikacji pozycji będzie zawierało znacznik przy haśle "budynek wyższy niż 18 m" wraz z podaną przez nas wartością 30 m oraz przy haśle "ściany łukowe" wraz z informacją, że wybraliśmy promień łuku mniejszy niż 3 m. Zatwierdzając ten wybór przyciskiem OK wprowadzamy zmodyfikowaną pozycję do kosztorysu.

 

Rys. 4.

 

Porównując zmodyfikowaną pozycję 1 z niezmodyfikowaną pozycją 2 widzimy zauważalny wzrost wartości pozycji uwzględniającej założenia ogólne i szczegółowe katalogu w stosunku do pozycji standardowej.

 

Rys. 5.

 

Obsługa niestandardowych warunków wykonania robót stanowi nową możliwość programu. Staraliśmy się, aby korzystanie z niej było maksymalnie wygodne i efektywne. Jest jednak rzeczą oczywistą, że prawdziwe walory i mankamenty tak naprawdę można poznać i ocenić dopiero podczas normalnej pracy. Dlatego też zwracamy się z gorącą prośbą o przysyłanie jak największej ilości uwag i propozycji dotyczących tej opcji. Uwagi pozytywne będą nas cieszyły, ale oczekujemy również uwag krytycznych. Konstruktywna krytyka pozwoli nam usunąć niedogodności i usprawnić działanie programu. Jednocześnie mamy nadzieję, że uwagi nadsyłane przez użytkowników zaowocują nowymi pomysłami i przyczynią się do dalszego rozwoju programu. Na uwagi listowne oczekujemy pod adresem siedziby naszej firmy zaś mail'e prosimy przesyłać na adres : andrzej.moscicki@athenasoft.pl.

 

Na zakończenie chciałbym dodać, że z możliwości tych można zawsze zrezygnować korzystając z ikony ze znakiem zapytania umieszczonej u góry ekranu ze spisem katalogów.

 

W obecnej chwili opisane wyżej możliwości dotyczą jedynie sześciu katalogów. Są to:

  • KNR nr 2-01,
  • KNR nr 2-02,
  • KNR nr 2-01 wyd. przez Wacetob,
  • KNR nr 2-02 wyd. przez Wacetob,
  • KNR nr 2-15,
  • KNR nr 4-01.